Boris Becker, gevormd en misvormd door zijn roem

Drievoudig Wimbledon-winnaar Hij is failliet, zijn trofeeën worden geveild en de Centraal-Afrikaanse Republiek erkent hem niet als diplomaat. Waar ging het mis met de Duitse tennislegende Boris Becker?

Boris Becker, in 2017. Foto Robert Wilson/Contour RA

Heel soms komt er nog een bezoeker voor de ‘Boris Becker Zimmer’ in het oude stadhuis van Leimen, zijn geboorteplaats in het zuidwesten van Duitsland. Eind jaren negentig werd in de kamer een mini-museumpje ingericht. Een paar schilderijen van Becker en vier vitrinekasten met zijn spullen, kleine trofeeën, tennisrackets, sportschoenen, waaronder het paar dat hij droeg tijdens zijn Wimbledon-zege van 1985.

De belangstelling is afgenomen, vertelt Michael Ullrich, woordvoerder van de gemeente. De laatste bezoeker, een Amerikaanse toerist, kwam een half jaar terug.

We zijn trots op Boris. Iedereen in de wereld kent Leimen, door Boris

Volker Raule voorzitter tennisclub

Als schooljeugd een rondleiding krijgt door het stadhuis, kijken ze niet meer op bij de naam Boris Becker, zegt Ullrich. Vroeger riepen kinderen bij een bezoek nog uit dat hun ouders met Becker op school hadden gezeten. Op termijn gaan ze de ruimte „misschien” voor iets anders gebruiken, zegt Ullrich. „Dat is een beslissing die onze burgemeester moet nemen.”

Verderop in de stad speelde een vergelijkbare kwestie. Bij zijn oude tennisclub Blau-Weiß 1964, waar Becker erelid is, was er sprake van dat de ‘Boris Becker Halle’ een andere naam zou krijgen. Leden waren teleurgesteld in hem, zo zou hij niet hebben gereageerd op verzoeken voor een handtekeningensessie voor de lokale jeugd.

De naam van de tennishal werd in ere gehouden. „We zijn trots op Boris”, zegt voorzitter Volker Raule. „Iedereen in de wereld kent Leimen, door Boris.”

Boris Becker tijdens de Wimbledon-finale van 1985. Hij versloeg, op zeventienjarige leefijd, Kevin Curren in vier sets. Foto Allsport/Getty Images

17 jaar en 227 dagen

Boris Franz Becker (50) – tennislegende voor de eeuwigheid. Als eerste Duitser won hij Wimbledon, zeventien jaar en 227 dagen oud, waarmee hij nog altijd de jongste winnaar is. „Boris is gevormd en misvormd door die roem”, zei zijn oude manager Ion Tiriac eens. Een leven vol extremen volgde, balancerend tussen tennis en een overdaad aan drank, slaappillen en vrouwen.

Hij zit in de problemen, zoals vaker. Een jaar geleden werd hij in Londen failliet verklaard, vanwege een schuld van 3,9 miljoen euro bij een particuliere bank. De rechter zei de indruk te hebben van „een man die zijn kop in het zand steekt”.

Deze week werd een online executieveiling van memorabilia van Becker op het laatste moment uitgesteld. Horloges, bekers, hoge Duitse onderscheidingen, speciale Becker-rackets en gebruikte shirts, zweetbandjes en sportsokken – 81 items in totaal . Trofeeën van vijf van zijn zes grandslamtitels was hij in de loop der jaren kwijtgeraakt – die van Wimbledon (drie), en de Australian Open (twee). Becker deed nog een publieke oproep om te helpen zoeken, maar dat leverde niets op.

De veiling is opgeschort in afwachting van een beslissing van de rechter, voor de mogelijke vervolging voor „verdere bezittingen”. De voormalig nummer één van de wereld claimt diplomatieke immuniteit, nadat hij naar eigen zeggen is aangesteld als attaché van de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) voor de Europese Unie in Brussel, op gebied van sport, cultuur en humanitaire zaken. De CAR is een van de armste landen ter wereld en staat met een 188ste plek laatste in de ‘human development index’ van de VN.

Becker zei „onmetelijk trots” te zijn op de benoeming en denkt van waarde te kunnen zijn met zijn netwerk.

Er is veel onduidelijkheid over zijn functie en zijn diplomatieke paspoort. Volgens de regering in de CAR is hij geen officiële diplomaat. De stafchef van het ministerie van buitenlandse zaken zei tegen persbureau AFP dat het betreffende paspoort „nep” is. Het serienummer van het document zou overeenkomen met een reeks paspoorten die in 2014 werden gestolen. Ook ontbreekt de vereiste handtekening van de minister van buitenlandse zaken.

Becker blijft in interviews volhouden dat het document authentiek is. Hij zei graag naar hoofdstad Bangui af te reizen om dit „misverstand” op te lossen.

De vraag die boven dit alles hangt: waar ging het mis met Boris Becker?

‘Das Wunderkind’

Maandag begint Wimbledon, het toernooi waar hij sinds 7 juli 1985, na het benutten van zijn tweede matchpoint om 17.26 uur, altijd aan zal worden herinnerd. „Boris Becker is niet in Leimen geboren, maar op die dag in Londen”, zei Tiriac in een documentaire van de ARD, ter ere van Beckers vijftigste verjaardag.

‘Das Wunderkind’ was opgestaan – een rossige, provinciale 17-jarige jongen met zeeblauwe ogen en potige bovenbenen uit een middenklassegezin, die zijn school niet had afgemaakt en zijn rijbewijs nog moest halen. Zijn snoekduiken, de bebloede knieën en ellebogen, zijn onverzettelijkheid, zijn snoeiharde services waarmee hij de bijnaam ‘Boom Boom Boris’ verwierf: Becker was wild, ongrijpbaar, vrijgevochten, een playboy.

Duitsland stortte zich op hem, aanbad hem. Aanvangstijden van voetbalwedstrijden in de Duitse Bundesliga werden aangepast als hij speelde. „Ze onderbraken Tagesschau als hij een groot toernooi of een belangrijke wedstrijd had gewonnen”, vertelt Paul Zimmer, jeugdvriend en tennisfotograaf. „Dat was nooit eerder gebeurd, en is na hem ook niet meer gedaan.”

Becker met zijn ouders en zus, op Wimbledon, 1985. Foto Bob Dear/AP

Jan Haut, sportsocioloog aan de Universiteit van Frankfurt en geboren in 1980, is een van de kinderen van de Boris Becker-generatie. „Ik had het Boris Becker-kids racket”, zegt hij. „Mijn moeder vertelde mij eens dat van een van mijn eerste zinnen die ik kon lezen in de krant iets was als: mam, kijk hier, ‘alle vrouwen houden van Boris Becker’.”

In het publieke geheugen bestaat het idee dat Duitsland vanaf de jaren tachtig door Becker (en Steffi Graf) op grote schaal ging tennissen. De werkelijkheid is, zo merkt Haut op, dat de ledenaantallen al in de jaren zeventig enorm stegen. Door de successen van Becker en Graf werd het effect verder aangewakkerd: van 330.000 leden eind jaren zestig steeg het aantal naar ruim 2 miljoen begin jaren negentig.

Hun opkomst viel samen met een tijd waarin tennis commercialiseerde, professionaliseerde en meer media-aandacht kreeg. „Tennis trok andere mensen die al naar het voetbal gingen, meer middenklasse”, zegt Haut. „In het middelpunt van die ontwikkeling had je Becker en Graf als nationale iconen.”

In die jaren droeg Becker bij aan de verbeterde reputatie van Duitsland, zegt Chris Bowers, schrijver, tenniscommentator en tennishistoricus. Hij refereert aan zijn reactie na de nederlaag in de tweede ronde van Wimbledon in 1987, na twee titels op rij in Londen. Becker zei: „Ik heb een tenniswedstrijd verloren, ik verloor geen oorlog, niemand ging dood.”

Bowers, ghostwriter van het boek Boris Becker’s Wimbledon: „Dat was een ongelofelijke uitspraak in Groot-Brittannië, voor een Duitser om dat te zeggen, veertig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog.”

Nadat hij in datzelfde jaar in een zinderend, zes-en-een-half uur duren gevecht de Amerikaan John McEnroe versloeg in de Davis Cup, liep Becker vijf ererondjes met een Duitse vlag in het stadion in Hartford, Connecticut. Hij was de eerste Duitse sporter die dat durfde, vertelt Zimmer. „Hij was er trots op was dat hij een Duitser was. Dat gevoel gaf hij.”

Met toenmalig echtgenote Barbara, in 1997. Foto Ursula Dueren/EPA

Vier kinderen bij drie vrouwen

Hij groeide uit tot nationaal bezit. De druk die op hem werd gelegd, heeft hij altijd als beklemmend ervaren. Het was, achteraf, beter geweest als hij Wimbledon in 1985 niet had gewonnen, schrijft Becker in zijn biografie. „Ik had mezelf graag meer tijd gegund, tijd voor de ontwikkeling van mijn tennisspel en mijn karakter.”

De schandalen, zijn huwelijken, de affaires – zelden was het rustig rond hem. Bowers: „Ik denk dat het probleem is dat Becker zo’n legende is in Duitsland, dat hij niet in zijn waarde wordt gelaten als mens. Alles wat hij doet, wordt opgeblazen.”

Het is de tragiek en tegelijkertijd ook het fascinerende aan Becker: begenadigd sportman, maar privé en zakelijk instabiel. Vier kinderen heeft hij bij drie vrouwen. Op de avond van zijn afscheid in 1999 verwekte hij een dochter bij het Russische model Angela Ermakova in een Japans restaurant in Londen – in de bezemkast is de mythe, later zei hij dat het op een trap tussen twee toiletten plaatsvond. Het zou vijf seconden hebben geduurd. „It was just poom-pah-boom.”

Angela Ermakova met dochter Anna, in 2007. Foto Joerg Carstensen/EPA

Zijn vrouw Barbara was destijds zeven maanden zwanger van hun tweede zoon en had die dag weeën. Zijn bedrog leidde mede tot de breuk. De scheiding, waarvan de rechtszaak in Duitsland live werd uitgezonden, kostte hem zo’n 15 miljoen euro. „Het duurste vluggertje in de geschiedenis”, zei Becker. Ermakova ontving ruim 2 miljoen euro. Rond die tijd betaalde Becker ook miljoenen naheffing voor een belastingfraudezaak.

Dat was het duurste vluggertje in de geschiedenis

Boris Becker over de affaire met Angela Ermakova

In zijn carrière verdiende hij ruim 20 miljoen euro aan prijzengeld, en tientallen miljoenen aan sponsordeals. Er wordt getwijfeld aan zijn zakelijke en financiële instinct. Diverse ondernemingen die hij na zijn carrière opzette, mislukten.

En, zo klinkt het, Becker heeft altijd een buitensporige levensstijl gehad, met villa’s in meerdere landen, dure auto’s, etentjes in exclusieve restaurants en – lange tijd – een eigen hofhouding.

In mei van dit jaar strandde zijn huwelijk met het Nederlandse model Lilly Kerssenberg, met wie hij één zoon heeft. In totaal zou hij volgens meerdere media een schuld van omgerekend 61 miljoen euro hebben, maar dit wordt door het kamp-Becker ontkend. In de documentaire zegt hij: „Ik ben kredietwaardig, niet blut.”

Met echtgenote Lilly, in 2013. Ze zijn nu uit elkaar. Foto Antonio Lacerda/EPA

Charismatisch

Voor wie de tennisser Becker in herinnering roept, kan de neergang pijnlijk zijn. Hij oogt onverzorgd, corpulent, loopt mank, door de jaren van roofbouw als speler. Een normaal mens zou allang in de rolstoel zijn beland, zegt de chirurg die zijn rechtervoet opereerde in de docu.

Hij geldt als charismatisch, is zich zeer bewust van de camera’s en spreekt als BBC-commentator innemend Engels met zwaar Duits accent. Bowers noemt hem een „fundamenteel goede” en „intelligente” man. Maar: „Hij is bezorgd dat de wereld denkt dat hij dom is. Hij maakt zich zoveel zorgen, dat hij zich dommer voordoet dan hij in werkelijkheid is.”

Zijn reputatie in de tenniswereld steeg door de succesvolle samenwerking met Novak Djokovic, die in drie jaar (2014-2016) onder coach Becker zes van zijn in totaal twaalf grand slams won. Sinds vorig jaar is Becker bij de Duitse bond hoofd van het mannentennis, een raadgevende, deeltijdfunctie.

„Hij is een vakman”, zegt de Nederlandse trainer Jan Velthuis, die bij de bond onder Becker werkt. „Ik kijk sec naar de persoon Boris Becker die ik naast mij heb staan, als we training geven. Geweldige kerel.” Jeugdspelers kijken naar hem op. „Het blijft Boris Becker. Daar staat een koning in Duitsland. Ze luisteren goed naar hem.”

Tijdens zijn afscheid, in 1999, op Wimbledon. Foto ANJA NIEDRINGHAUS/EPA

Jaren geleden begon Becker met poker. De Deense professional Gus Hansen, een van de beste pokeraars ter wereld, kwam hem soms tegen op evenementen. Hij noemt Becker een vrij „conservatieve” speler, waar hij als tennisser aanvallend was. In de pokerwereld is er „veel respect” voor hem, mailt Hansen. „Als nieuwkomer in de pokerscene heeft hij het topniveau nog niet gehaald”, zegt Hansen. Maar Becker heeft de „potentie om een groot toernooi te winnen”.

Zijn faillissement, de veiling, de diplomatieke kwestie: hoe loopt het af met Becker? „Hij zal dit overleven, hij is een overlever”, zegt Bowers.

Hij memoreert aan een verhaal over George Best, de Noord-Ierse voetballegende. Een ober bezorgde champagne in zijn hotelkamer en trof hem aan met een schaars geklede Miss World op een bed dat bedekt was met geld en zei: „Oh George, waar ging het fout?”

Bowers: „Wie zegt dat het allemaal fout is gegaan?”

Lees ook: Maandag begint Wimbledon, Roger Federer (36) verdedigt de titel bij de mannen. Eerder dit jaar verklaarden we zijn wederopstanding
    • Steven Verseput