Vijf opvallende zaken uit de groepsfase van het WK

De eerste ronde De groepsfase van het WK zit er na donderdag op. De eerste schifting was er een met heerlijke thrillers, veel meer penalty’s dan bij het vorige WK en een onttroonde wereldkampioen.

Boven: de video assistant referee (VAR) geeft uitsluitsel bij Nigeria-Argentinië. Midden: Lionel Messi na zijn goal tegen Nigeria. Onder: de Russische middenvelder Denis Tsjerysjev na zijn goal tegen Egypte. Rechts: Zuid-Korea na de zege op Duitsland, de Duitse spelmaker Toni Kroos druipt af. Foto’s DYLAN MARTINEZ/Reuters, Toru Hanai/Reuters, Petr David Josek/AP, GABRIEL BOUYS/AFP

1 Virtuele gekte

Om de groepsfase zo kort mogelijk samen te vatten: het was een achtbaan.

Donderdagavond eindigde een speelronde die alles goedmaakte waaraan het in de eerste twee rondes van de groepsfase weleens ontbrak. Nu was het er wel: die dunne scheidslijn tussen wanhoop en ultiem geluk. Soms zag je de spanning niet aankomen, maar is dat niet het geheim van een goede thriller, die bizarre plotwendingen volkomen uit het niets?

Maandag miste de onbekende Iraanse speler Mehdi Taremi van de club Al Gharafa uit Qatar de kans van zijn leven om wereldster Cristiano Ronaldo in de allerlaatste seconden uit het toernooi te schieten. Dinsdag bungelde Lionel Messi en de Argentijnen boven de afgrond, totdat alles toch nog goed kwam. Woensdag gehaktdag, het WK ontdaan van regerend wereldkampioen Duitsland, dat tegen Zuid-Korea een wedstrijd speelde waarvan je achteraf zou hebben gewild dat je vroeg naar huis was gegaan om er eens voor te gaan zitten.

Tekenend voor deze groepsfase was dat maar zes van de zestien uitgeschakelde landen al na twee duels niet meer meedeed. De rest slingerde virtueel heen en weer tussen de achtste finales en de eerstvolgende vlucht naar huis. Exit Messi. Toch niet. Toch wel. Toch niet.

Nu de groepsfase erop zit, zijn het toch voornamelijk grote landen die de eerste schifting hebben overleefd. Kleine broeders droomden vergeefs. Panama? De paradijsvogel die op het WK zijn veren verloor. Saoedi-Arabië: even kansloos als Tunesië en Egypte. Des te knapper dat het eveneens vroeg uitgeschakelde Marokko tegen Spanje nog een gelijkspel afdwong. De rug rechten.

Lionel Messi na zijn goal tegen Nigeria.

2 Technologische revolutie: de VAR

Iemand een schwalbe gezien? Zo’n val in het luchtledige, bedoeld om de scheidsrechter te misleiden zoals Arjen Robben in 2014 tegen Mexico? Ja, Son Heung-min kreeg geel, maar in een trechter van Duitsers was het nou eenmaal moeilijk balanceren. Een klassieke fopduik was het niet. Die zijn er dit WK niet. Want dit is het WK van de VAR.

Zet vier extra scheidsrechters achter een wand met televisieschermen vol herhalingen in ultra slowmotion en je krijgt een toernooi zo schoon als de parken van Moskou deze weken zijn. Geen bedriegerij, geen buitenspelgoals. Waarom grepen de Panamezen de Engelsen zo opzichtig vast terwijl ze wisten dat vier paar extra ogen geen overtreding ontgaat?

Mede door de VAR werd na 36 van de 64 duels het record van 18 strafschoppen op een WK gebroken. Van de 24 penalty’s in de groepsfase kwamen er negen tot stand na ingrijpen van de VAR.

Cynisch gesteld zou je dat scheidsrechters kunnen aanrekenen: kijk eens hoe veel ze niét zien. Maar de VAR toont vooral aan hoe moeilijk duidelijke strafschoppen in een fractie van een seconde te herkennen zijn. En andersom. WK-scheidsrechter Björn Kuipers zag een strafschop in de worsteling rond Neymar, maar vanachter de tv gaf zijn collega, videoscheids Danny Makkelie, hem de kans om zijn fout te herstellen. Neymar kwaad, Kuipers opgelucht.

De video assistant referee (VAR) geeft uitsluitsel bij Nigeria-Argentinië.

Nadelen zijn er amper. Hooguit is het voor supporters zuur dat ze niet meer onbevangen kunnen juichen omdat elk doelpunt kan worden teruggedraaid. De FIFA benadrukt dat ook de VAR tot discussie kan blijven leiden, maar spreekt nu al van een geslaagd experiment. Het percentage correctie beslissingen steeg van 92 naar 98 procent. Van alle VAR-momenten is alleen de strafschop van Iran tegen Portugal (curieuze handsbal) achteraf als onjuist bestempeld.

Nog een overwinning is dat scheidsrechters die gevoelig zijn voor het aura van grote landen niet meer voor hun eigen zwakte hoeven te vrezen. Marchanderen is passé. Oók de duurste speler ter wereld werd teruggefloten, óók Zuid-Korea kreeg na vermeend buitenspel tegen Duitsland alsnog de 1-0 toegekend. Pure fairplay. De scheidsrechter heeft zijn autoriteit terug, met dank aan een bijna onfeilbare autoriteit achter een muur van flatscreens.

Bekijk hier de fotoserie: De wereld is in de ban van het WK voetbal

3 Kansrijke Russen

Het Russische volk voorzag rampspoed. Als laaggeplaatste land op de wereldranglijst leek Rusland gedoemd om te falen op zijn eigen WK á 12 miljard euro. Of toch niet. Na de zeges op Saoedi-Arabië (5-0) en Egypte (3-0) stond Rusland al na twee duels in de volgende ronde. Ja, loodzwaar was de poule niet. Maar het gastland is nou eenmaal automatisch groepshoofd en kan daardoor niet worden ingedeeld met landen als Frankrijk, Brazilië en Spanje. Zondag treft Rusland Spanje: de eerste echte graadmeter om te zien of het grootste land ter wereld eindelijk meetelt op het grootste voetbalpodium ter wereld. Van Vladivostok tot het 9.553 kilometer verderop gelegen Smolensk: heel Rusland geniet van het WK.

De Russische middenvelder Denis Tsjerysjev na zijn goal tegen Egypte.

4 Onvermijdelijke salonremise

Misschien een idee voor het volgende WK. Wat als alle groepswinnaars als beloning zelf hun tegenstander in de achtste finale zouden mogen kiezen? De beste nummer één kiest waarschijnlijk de (ogenschijnlijk) slechtste nummer twee, de één na beste nummer één de op één na slechtste nummer twee. De slechtste nummer één heeft pech: die treft automatisch de sterkste nummer twee.

Belonen zou een oplossing kunnen zijn voor een onvermijdelijk fenomeen op bijna elk WK: de salonremise.

Het WK van 1982 had zijn Schande van Gijon, met Duitsland en Oostenrijk die beide doorgingen bij een 1-0 zege voor Duitsland (zowaar werd het 1-0). Dat van 1990 had ’t Pact van Palermo toen Nederland en Ierland beiden de bal lusteloos rond tikten na het bereiken van de gewenste 1-1. En nu was daar het Verbond van Moskou. Frankrijk-Denemarken. 0-0. Beide landen naar de achtste finale.

Toen moest België-Engeland nog komen. Op papier een grootse pot, in werkelijkheid een duel dat geen van beide echt leek te willen winnen. Daar leek het een heft lang ook op. België won toch met 1-0 en zit nu aan de ogenschijnlijk ongunstige kant van het speelschema.

5 Grootste schok

Hij dacht zich tot 2022 van baanzekerheid te hebben voorzien. Maar nu, 42 dagen na het verlengen van zijn contract, dreigt hij het grootste slachtoffer te worden van een reorganisatie die niemand zal verbazen.

Van de zestien uitgeschakelde teams is hij de grootste verliezer van dit WK: Joachim Löw. Zo werkt dat in het voetbal. Duitsland lijdt, maar de bondscoach is eindverantwoordelijk en weet dat zelf maar al te goed. Bondsvoorzitter Reinhard Grïndel wenst spoedig van Löw te horen hoe dit heeft kunnen gebeuren. Hoe de regerend wereldkampioen voor het eerst sinds 1938 al in de groepsfase kon sneuvelen, op een WK waar de ploeg precies 148 seconden op voorsprong heeft gestaan.

De gemiddelde leeftijd van zijn elftal (27,1) lijkt niet zozeer het probleem. Maar zes landen hadden dit WK een jongere ploeg dan Duitsland. Kwestie van doorselecteren? Tegen Zuid-Korea stonden er met Toni Kroos, Mesut Özil, Thomas Müller en Mats Hummels vier spelers op het veld die in 2014 de WK-finale wonnen. Acht spelers uit die gouden ploeg waren mee naar Rusland. Wel bestond het elftal woensdag voor meer dan 90 procent uit spelers die in 2016 de halve finale van het EK verloren.

Löw vertrouwde op deze grote namen, maar gaf dit WK ook nieuwe gezichten de kans. Timo Werner, Leon Goretzka. Vraag is wel waarom hij Julian Brandt maar negentien minuten heeft laten spelen? Brandt bracht in zijn drie invalbeurten telkens het vuur dat ontbrak. Telkens te laat.

Bovenal, zei spits Thomas Müller, leed de ploeg onder randzaken. De foto van Özil en Ilkay Gündogan met de Turkse president Erdogan heeft vier weken lang een schaduw over de Duitse ploeg geworpen. Weg was het evenwicht.

Alleen Toni Kroos’ last-minute doelpunt tegen Zweden deed dit WK denken aan Die Mannschaft zoals we die kennen.

    • Fabian van der Poll