Recensie

Oranje voetbalt als een dodo

Nederlands elftal Volgens sportjournalist Pieter Zwart heeft het Nederlands elftal zijn ‘ondergang’ te danken aan de vakmatige stilstand van Nederlandse trainers.

Wij waren de beste, maar nu niet meer. Hoe kan dat? In De val van Oranje. En hoe we weer kunnen herrijzen doet de jonge voetbalauteur Pieter Zwart een dappere poging om een antwoord te geven op de vraag die ook weer tijdens dit Oranjeloze WK schuurt: wat is er mis met ons voetbal?

Zwart is pas 25, speelde ooit één jaar voetbal in de D’tjes, maar werd door Johan Cruijff aanbevolen bij Voetbal International (VI) en nog aangenomen door hoofdredacteur Johan Derksen. Hij drong met zijn artikelen, toen nog voor het blog Catenaccio, door tot Oranje op het WK 2014, waar zijn doorwrochte analyses van de tegenstander werden opgepikt door een lid uit de staf van Louis van Gaal.

En, zo bleek op de boekpresentatie, ook Ajax’ mars naar de Europa League-finale vorig jaar had een tintje Zwart. Trainer Peter Bosz bekende dat hij de dag voor de wedstrijd niet eerder naar bed ging alvorens hij Zwarts beschrijving van de tegenstander, inmiddels voor VI, tot zich had genomen.

Voetbalcrisis

Zo mag Zwart zich voorzichtig associëren met de laatste twee grote internationale successen van een Nederlandse voetbalploeg. Genoeg status dus, nu al, om de Nederlandse voetbalcrisis te duiden in een boek dat overtuigt. De val van Oranje barst van de eerbied voor Cruijff, aan wiens woorden de auteur een geactualiseerde betekenis geeft. Het boek is geen aanklacht tegen de Hollandse School, wel een afrekening met de containerbegrippen waardoor de term Hollandse School even allesomvattend als nietszeggend werd. ‘Alleen oppervlakkig lijken we nog de Hollandse School te hanteren. De 4-3-3-formatie en het vele balbezit zijn er nog, maar de verdere ontwikkeling van die ideeën gebeurt nu in het buitenland. Ondertussen wordt er steeds een reden verzonnen waarom het verliezende Nederlandse team eigenlijk had moeten winnen.’

De vakmatige stilstand van Nederlandse (jeugd)trainers in het betoog van Zwart is de kern van de Hollandse zwakte. ‘Het Nederlandse voetbal kent meer overeenkomsten met de dodo. Geïsoleerd van de snel veranderende wereld en uiterst kwetsbaar wanneer toch een confrontatie met de buitenwereld volgt.’ Waarna de verstarde patronen van het Nederlands voetbalelftal in de twee mislukte kwalificatiecampagnes door de mangel gehaald worden.

Volgers van zijn werk weten dat Zwart zelden in stadions komt. Hij leunt op data, beelden en de bestudering van werkwijzen van vermaarde en minder vermaarde trainers. Voetbal is in zijn visie vooral een tactisch steekspel tussen coaches en vrijwel alle resultaten verklaart hij vanuit strijdplannen en opdrachten.

In provocerend getitelde hoofdstukken als ‘Laat je man lopen’ en ‘Geef de flanken cadeau’ toont Zwart met statistisch onderbouwde trefzekerheid hoe het voetbal beter kan. Enig instapniveau is vereist, al wordt de lezer geholpen met infographics of zinnen als ‘snel een alinea met cijfers en feiten’.

Spiegelbeeld

Zwarts ondergangsverhaal is een spiegelbeeld van het succesverhaal ‘Das Reboot’, over de omwentelingen in het Duits voetbal voorafgaand aan de wereldtitel in 2014. Een creatief en meeslepend narratief door het boek heen ontbreekt in De val van Oranje, maar de boodschap komt wel kraakhelder voor het voetlicht. Inzichtelijker dan het samenraapsel Winnaars van Morgen dat de KNVB in 2016 publiceerde, diepgaander dan de interviewbundel Weg met de Hollandse School van journalist Jan-Cees Butter over dezelfde problematiek.

Zwart formuleert zijn eigen kijk waarbij hij deskundigen, doorgaans van het type in Nederland miskende genieën die in het buitenland tot grootse inzichten kwamen, opvoert om zijn betoog te schragen. Met het niveau waarop in Nederland gesproken, geanalyseerd, geduid en gecoacht wordt komen we er niet. Iedereen zal zich moeten verheffen, trainers voorop. Écht luisteren naar wat Cruijff bedoelde. Écht verdiepen in je vak. Écht specialiseren in de vereisten van het chaotische, watervlugge topvoetbal.

Onstuitbare ontwikkelingen als de afnemende financiële slagkracht van de eredivisie en een talentenstroom die wordt afgetapt door grote buitenlandse clubs ziet Zwart als gegeven, daarover gaat De val van Oranje niet. Dit boek gaat over alles dat we wél kunnen beïnvloeden, daarin valt een wereld te herwinnen. Zo stemt deze geseling van het huidige Nederlandse voetbal nog optimistisch ook.

    • Bart Hinke