Opinie

    • Clarice Gargard

Onze grenspolitiek is levensgevaarlijk

De gruwelijke behandeling van vluchtelingenkinderen in de Verenigde Staten zorgde de afgelopen weken voor nogal wat ophef. Kinderen in kooien, slapend op matten, een laagje aluminium als deken. Werkelijk hartverscheurend! De ouders van deze kindjes probeerden vanuit Centraal-Amerika en Mexico de grens over te steken, maar werden gesnapt en apart van hun kroost gedetineerd. Toen beelden hiervan in omloop kwamen, spraken Europese leiders zich fel uit tegen Donald Trump. Alsof de bewaking van hun eigen, kunstmatige grenzen zoveel menslievender is.

Amerika hanteert een zerotolerancebeleid voor migranten die niet via ‘de juiste weg’ komen. Ook Obama was daarin genadeloos. Maar het is Trump die de handhaving naar onmenselijke dieptes bracht. Onder zijn bewind vielen gearresteerde migrantenkinderen alleen in slaap. Snikkend. Zijn nieuwe uitvoeringsbevel moet daar een einde aan maken, maar de trauma’s blijven. En aan de grenspolitiek zelf verandert niets.

Volgens de kinopolitics – een theorie van de Amerikaanse filosoof Thomas Nail – legt migratiebeleid ten onrechte de nadruk op grenzen. Onnatuurlijke en onveranderlijke grenzen. En dat terwijl samenlevingen van oudsher juist gevormd worden door beweging. Leven bestaat immers bij de gratie van beweging. En uit beweging komen nieuwe gemeenschappen voort. In de moderne praktijk, echter, betalen vluchtelingen duizenden euro’s aan mensensmokkelaars voor een levensgevaarlijke tocht over de Middellandse Zee. Waarom konden deze mensen, als ze hier toch recht op asiel hebben, niet gewoon veilig op het vliegtuig stappen?

Wie het dan toch lukt om met een gammel bootje de overkant te bereiken, loopt het risico teruggestuurd te worden naar Libië en daar tot slaaf te worden gemaakt. De ‘gelukkigen’ onder hen worden afgezet in het ‘veilige’ Turkije, het land waarmee de EU een migratiedeal sloot. Toch apart: de politici in Den Haag spreken hun afkeuring uit over Turkse Nederlanders die op Erdogan stemden, maar nog niet zo lang geleden sloten zij zélf een deal met deze dictator. Migranten hebben overigens niet alleen te vrezen van rechtse politiek. Ook de ‘sociaaldemocratische’ PvdA is niet vies van wat populisme. „Je moet een grens stellen”, zei partijleider Asscher onlangs in Nieuwsuur. „Controle over de mensen die je in de samenleving opneemt.” Hij wil dat Nederland zelf de vluchtelingen kan selecteren, in kampen ter plaatse.

Waarom spreken we eigenlijk over een vluchtelingencrisis? De reeds aangekomen vluchtelingen vormen volgens het VN-agentschap IOM slechts 0,07 procent van de Europese bevolking. Alles wordt uit de kast gehaald om een muur te bouwen. Enkel en alleen om wat we hier hebben voor onszelf te houden. En wat we hier hebben komt niet zelden uit de landen waar de vluchtelingen vandaan komen.

Onlangs bezocht ik een opera, geïnspireerd op de roman Parable of the Sower van de Amerikaanse schrijver Octavia Butler, de eerste zwarte vrouw die doorbrak in sciencefiction. De bijna profetische voorstelling ging over een afgesloten gemeenschap waarin de jonge hoofdpersoon de conservatieve inwoners probeert te overtuigen dat ze moeten migreren. Beweeg als je wilt overleven, luidde de boodschap.

Lees ook: migratie en racisme waren de centrale thema’s in het theaterseizoen

Bewegen om te overleven is ook wat de vluchtelingen in die gammele bootjes doen. In de woorden van Warsan Shire: „Niemand zet zijn kinderen op een boot, tenzij het water veiliger is dan het land.” Dat is andere taal dan westerse leiders spreken. Zij denken in onveranderlijke grenzen en maken op basis daarvan onmenselijke wetten.

„Niemand vlucht vrijwillig”, schreven Amnesty, Oxfam en nog 19 organisaties deze week aan de Kamer. „Europa afsluiten is onacceptabel.” Daarin moet dus bewogen worden, want anders blijft het leven van tienduizenden mensen in gevaar.

Clarice Gargard is programmamaker bij BNNVARA en freelance journalist.
    • Clarice Gargard