Onderzoeksrapport heeft crisis Stedelijk Museum verscherpt

Nieuwsanalyse

De raad van toezicht van het Stedelijk heeft de regels voor benoemen van nieuwe leden gewijzigd. Maar of de raad Ruf als directeur nog steeds terug wil, blijft onduidelijk.

De afgetreden directeur van het Stedelijk Museum, Beatrix Ruf. De raad van toezicht meldt opnieuw waardering voor ‘haar artistieke inspanningen’ . Inge van Mill/ANP

De soap die Stedelijk Museum heet gaat maar door. Het onderzoeksrapport over het museum dat de gemeente Amsterdam 12 juni publiceerde, heeft het bestuurlijk vacuüm aan het Museumplein vooralsnog alleen maar verdiept.

De twee kampen – zij die schoon schip willen maken versus degenen die ijveren voor de terugkeer van Beatrix Ruf als artistiek directeur –, verschansen zich steeds dieper in hun loopgraven. En ondertussen buigen columnisten zich over het aanhoudende „Stedelijk geknoei” en is het video-platform KIRAC alvast maar begonnen met het organiseren van een directeursverkiezing.

Een beknopte samenvatting van de recente gebeurtenissen. Het onderzoeksrapport van advocaat Eisma en oud-rechter Peeters maakte duidelijk dat een topmuseum als het Stedelijk op gebied van goed bestuur de afgelopen jaren verre van top was.

Op papier leek alles wel in orde, maar in praktijk handelden directeur Ruf, toenmalige voorzitter van de raad van toezicht Alexander Ribbink en de overige toezichthouders op een reeks van punten in strijd met de letter én de geest van de codes voor goed bestuur. „Een leerstuk over governance” dat „toont hoe moeilijk deze kunstvorm is”, omschreef columnist Pieter Couwenbergh het onderzoeksrapport 22 juni in het Financieele Dagblad.

Drie leden van de raad van toezicht van het Stedelijk trokken zich de kritiek aan en kondigden aan op termijn te zullen vertrekken. Na een onopgehelderde clash lieten ze een dag later weten per direct te vertrekken, waar de overgebleven toezichthouders in een persbericht vervolgens „met instemming” op reageerden.

Stedelijk is speeltje rijke toezichthouders

Beatrix Ruf zei in interviews dat het rapport haar volledig vrijpleitte. Het enige waar ze spijt over betoonde was dat ze ontslag had genomen. Over haar terugkeer naar het museum „valt te praten”, zei Ruf daarom tegen Het Parool.

Kritische brief OR

Drie dagen na de publicatie van het rapport riep de ondernemingsraad van het Stedelijk de vier overgebleven leden van de raad van toezicht op om ook hun verantwoordelijkheid te nemen. Alleen op die manier, stond in een kritische brief, zou het museum een lange periode van gebrekkig leiderschap kunnen afsluiten.

Aan die oproep hebben de vier aangebleven toezichthouders geen gehoor gegeven. Waarmee ze de onder interim-directeur Jan Willem Sieburgh ingezette bestuurlijke vernieuwingen onder druk zetten.

De interim-directeur, die door het personeel veel lof krijgt toegezwaaid, moet zijn „verbeterprojecten” immers voortzetten met toezichthouders waarvan is vastgesteld dat zij stuntelig functioneerden. Toezichthouders ook die signalen van de ondernemingsraad over het gebrekkige functioneren van de directie van het museum negeerden. En toezichthouders die met een op 13 juni verstuurd persbericht de indruk wekten aan te sturen op een terugkeer van Ruf, de directeur die volgens de onderzoekers geschreven en ongeschreven regels voor goed bestuur overtrad door een grote gift van een Zwitserse ondernemer te verzwijgen.

Een rondgang langs governance-deskundigen maakt duidelijk hoe lastig het kan zijn om een in opspraak geraakte raad van toezicht tot vertrek te dwingen. Juridische mogelijkheden zijn er nog niet. Wat doorgaans het beste werkt, zeggen de governance-deskundigen, is informeel overleg. Een bericht met de mededeling dat het vertrouwen weg is of een subsidie in gevaar komt, activeert in negen van de tien gevallen het zelfreinigend vermogen bij toezichthouders.

Statuten gewijzigd

Maar bij het Stedelijk werkte dat dus niet en zijn de overgebleven toezichthouders aangebleven. Donderdagmiddag verstuurden ze een persbericht dat ze een van de tien aanbevelingen uit het onderzoeksrapport van Eisma en Peeters hebben opgevolgd. De statuten van het museum zijn gewijzigd. De bevoegdheid om nieuwe leden van de raad te benoemen, ligt voortaan niet meer bij de zittende leden maar bij de gemeente.

Door welke stakeholders voelen de overgebleven leden van de raad zich zodanig gesteund dat ze de oproep van de ondernemingsraad negeren?

In ieder geval de circa zeshonderd particulieren die in februari de petitie ‘Roep Ruf Terug’ tekenden. Onder hen zijn een aantal grote particuliere sponsors die toekomstige giften afhankelijk hebben gemaakt van het herbenoemen van de opgestapte artistiek directeur.

Gedoe

De grote vraag is de houding van de gemeente Amsterdam, eigenaar van de collectie en met 19 miljoen euro subsidie per jaar de belangrijkste financier van het museum. In een vraaggesprek met deze krant gaf de nieuwe cultuurwethouder Touria Meliani 13 juni aan dat zij wil dat het museum organisatorisch en bestuurlijk stappen onderneemt. „Het gedoe moet echt klaar zijn”, zei Meliani.

Maar met de brief van de ondernemingsraad en het aanblijven van een deel van de raad van toezicht is het gedoe doorgegaan.

De wethouder wil niet antwoorden op de vraag of zij het eens is met de ondernemingsraad dat de raad van toezicht collectief verantwoordelijk was voor het gevoerde beleid in de Ruf-jaren. Evenmin wil zij direct reageren op andere vragen over de positie van de overgebleven toezichthouders. In plaats daarvan stuurde Meliani een statement naar de krant: „Het college hecht er belang aan dat zo spoedig als mogelijk de rust bij het museum terugkeert, in belangrijke mate ook voor het personeel.”

Op die noodzaak heeft de wethouder in een gesprek met de interim-voorzitter van de raad, zakenman en verzamelaar Cees de Bruin, aangedrongen, laat Meliani weten. Op de kortst mogelijke termijn hoopt het college een nieuwe voorzitter te benoemen, „zodat met de vernieuwing van de raad van toezicht gestart kan worden”.

Het donderdag verstuurde persbericht van het Stedelijk over de statutenwijziging eindigt raadselachtig: „De raad van toezicht wil nogmaals haar waardering en erkentelijkheid uitspreken, zoals dit ook al eerder is gedaan, voor de grote artistieke inspanningen van Beatrix Ruf en haar bijdrage voor het museum. Het is van belang, voor alle betrokkenen bij het museum, om ons nu in gezamenlijkheid te richten op de toekomst van het Stedelijk Museum.”

Een welkomstgroet, of toch eerder een adieu?

Een goede soap eindigt altijd met cliffhanger.

    • Arjen Ribbens