Actrice Joy Delima speelt de voorstelling Stamboom monologen

Foto Maurice Geijsen

Nieuw theaterfestival viert afschaffing slavernij

Keti Koti Het nieuwe festival Theater voor Keti Koti herdenkt komend weekend de afschaffing van de slavernij met voorstellingen en theatrale wandelingen.

‘Als in Suriname geboren Nederlands meisje wist ik op school meer van de Tweede Wereldoorlog dan van mijn Surinaamse verleden”, zegt Romana Vrede, acteur bij Het Nationale Theater. Zij is een van de initiatiefnemers van een nieuw festival dat de afschaffing van de slavernij in de voormalige Nederlandse kolonie op 1 juli 1863 viert én herdenkt. „Net zoals 4 mei een nationale herdenkingsdag is, zo mag 1 juli ook een nationale gebeurtenis worden.”

Het jaarlijkse festival heet Theater voor Keti Koti, geïnspireerd door het succesvolle Theater na de Dam waaraan zo goed als alle Nederlandse schouwburgen meedoen. Het Nationale Theater in Den Haag en de Veenfabriek uit Leiden bieden op 1 juli in Theater aan het Spui in Den Haag een theatrale wandeling, de voorstelling Stamboom monologen van de Surinaamse actrice Joy Larissa Delima, de filmvertoning Drie vrouwen – over slavernij en vrijheid van Ida Does, lezingen en debatten. Ook bij het Nationaal monument slavernijverleden in het Amsterdamse Oosterpark vindt een herdenkingsbijeenkomst plaats.

Deze week maken de websites van het Nationaal Archief en Nationaal Archief Suriname de slavenregisters openbaar met namen van zo’n 80.000 mensen die tussen 1830 en 1863 tot slaaf werden gemaakt.

Voor Romana Vrede behoort de slaventijd in de vroegere koloniën, niet alleen in West-Indië maar ook in Nederlands Oost-Indië, tot „de geschiedenis van iedere Nederlander, die van mij, die van jou”. Ze zegt: „Het was door mijn gebrek aan kennis dat ik nieuwsgierig werd naar het verleden van mijn familie. Waarom weet ik er zo weinig van? Waarom wordt het op scholen niet onderwezen of werd het verzwegen?”

Miljoen mensen

Een van de drie geïnterviewde vrouwen in de film van Ida Does is Valika Smeulders, conservator bij het Rijksmuseum in Amsterdam. Zij bereidt een tentoonstelling voor over het slavernijverleden, die in 2020 opent. In haar woonplaats Den Haag leidt ze tijdens het festival een wandeling langs plekken die verbonden zijn met slavernij: „Vanuit het Binnenhof regeerde Nederland over de koloniën. In het huidige theater Diligentia vond in 1841 de eerste vergadering plaats die opriep tot afschaffing van slavernij.”

Lees ook Hier staan de namen van mijn voorouders, slaven op Brunswijk, waarin Nina Jurna haar overgrootmoeder vindt in een slavenregister

Smeulders en haar collega’s schatten in dat een miljoen mensen in het Nederland van nu wortels hebben in de slaventijd, waarvan een half miljoen in Suriname en de Caraïben en de andere helft in de Oost. „Mijn verre voorvader was een Schotse plantagehouder die bij een Afrikaanse slavin vijf kinderen had. Ik ben een nazaat van een van die vijf. Het is mijn bedoeling met de wandeling en de tentoonstelling de verhalen te verzamelen over die tijd. Ik ben geïnteresseerd in dat biografische verleden, niet alleen van de slaafgemaakten, ook van de bezittende klasse. De herdenking mag geen splijtzwam vormen. We moeten juist verheugd zijn dat slavernij voorbij is.”

Het Rijksmuseum bezit tal van voorwerpen die gelieerd zijn aan de slaventijd. Een daarvan is een portret in miniatuur uit de negentiende eeuw van een gemengdbloedig meisje. Het is Smeulders’ lievelingsportret: „Op schilderijen zien we altijd witte meesters met zwarte bedienden. Nu kijkt jou opeens een meisje aan dat gekleurd is. Iemand moet het bij zich gedragen hebben als teken van genegenheid.”

Theater voor Keti Koti. Theater aan het Spui, Den Haag, 1 juli. Aanvang 13.00 uur. Inl: hnt.nl/theatervoorketikoti
    • Kester Freriks