Hof VS wordt weer conservatiever

Hooggerechtshof Door het vertrek van rechter Kennedy kan Trump het Hooggerechtshof een conservatieve meerderheid bezorgen.

Het Amerikaanse Hooggerechtshof. Van links naar rechts vooraan: Ruth Bader Ginsburg, Anthony Kennedy, voorzitter John Roberts, Clarence Thomas en Stephen Breyer. Achterste rij vlnr: Elena Kagan, Samuel Alito, Sonia Sotomayor en Neil Gorsuch. Foto Alex Wong, Getty Images/AFP

Al voor de tweede maal krijgt president Donald Trump de kans een rechter te benoemen aan het Amerikaanse Hooggerechtshof. Door de pensionering van opperrechter Anthony Kennedy kan Trump het hoogste rechtscollege van de VS een doorslaggevende conservatieve meerderheid bezorgen die decennialang kan doorwerken in de Amerikaanse rechtspraak.

De 81-jarige Kennedy, een cruciale rechter die de afgelopen jaren vaak de doorslag gaf bij zaken waarover conservatieve en progressieve rechters van oordeel verschilden, kondigde zijn vertrek woensdag aan. Met zijn pensionering, die 31 juli ingaat, ontbrandt een felle strijd over de richting van het invloedrijke Hooggerechtshof.

Kennedy, met ruim dertig jaar de langstzittende opperrechter, speelde een sleutelrol aan het negenkoppige hof wegens zijn positie in het midden. Hij was bepalend bij een reeks belangrijke zaken, waaronder uitspraken op het gebied van abortus, homorechten en campagnefinanciering. Hoewel hij in 1987 werd benoemd door de Republikeinse president Ronald Reagan, ontpopte Kennedy zich tot een gematigd conservatieve opperrechter, die enerzijds het recht op vuurwapenbezit verdedigde maar anderzijds het recht op abortus over het algemeen steunde.

Tot ergernis van rechts hielp hij regelmatig de progressieve vleugel van het hof aan een meerderheid, vooral op het gebied van de doodstraf en homorechten. In 2015 gaf zijn stem de doorslag bij de historische uitspraak waarmee het homohuwelijk in het hele land werd gelegaliseerd; Kennedy schreef die uitspraak, die het Hooggerechtshof nam met 5 tegen 4.

Gore v. Bush

Maar Kennedy had ook een sleutelrol bij de rechtszaak tussen presidentskandidaten Al Gore en George W. Bush na de omstreden verkiezingen van 2000. Het Hooggerechtshof oordeelde toen in het voordeel van Bush, en kende hem zo de verkiezingszege toe. Ook was hij bepalend bij de uitspraak over Citizens United, waarbij limieten aan de verkiezingsbijdragen van bedrijven werden geschrapt, en onderschreef hij de laatste maanden een aantal conservatieve uitspraken.

Lees ook: Hoe Trump de rechterlijke macht naar zijn hand zet

Zonder de gematigde, onvoorspelbare Kennedy in het midden bestaat het hof uit vier conservatieve rechters, benoemd door de Republikeinse presidenten George Bush senior, George W. Bush en Trump, en vier progressieve rechters, benoemd door de Democraten Bill Clinton en Barack Obama.

De voordracht van een conservatieve opperrechter door Trump belooft een felle strijd te ontketenen met Democraten over de toekomst van het Hooggerechtshof. Een berekenbare conservatieve meerderheid aan het hof kan de komende jaren vergaande gevolgen hebben op terreinen als abortus. De kans bestaat dat het recht op abortus, erkend sinds de baanbrekende zaak Roe vs. Wade uit 1973, door een conservatiever hof aan banden wordt gelegd. Republikeinse staten kunnen bovendien proberen abortus te verbieden en zien of het Hooggerechtshof hen terugfluit.

Trump prees Kennedy woensdag na zijn aankondiging als „een spectaculaire man” met „enorme visie en een enorm hart”. Hij zei „meteen” het proces te zullen starten om een opvolger aan te wijzen. Het Witte Huis heeft een lijst met 25 kandidaten, opgesteld door conservatieve organisaties in ruil voor hun steun aan Trump. Allen zijn beduidend conservatiever dan Kennedy. Trump zal een keuze maken van die lijst. Vicepresident Mike Pence schreef op Twitter dat de president „een sterke conservatief” zal voordragen, „die alle door God gegeven vrijheden in de Amerikaanse Grondwet zal verdedigen.”

Twitter avatar VP Vice President Mike Pence Thank you to Justice Anthony Kennedy for your long career of service on the SCOTUS. @POTUS Trump will nominate a strong conservative, in the tradition of the late Justice Scalia, who will uphold all the God-given liberties enshrined in the Constitution of the United States.

De voorgedragen rechter moet worden goedgekeurd door de Senaat, waar de Republikeinen een krappe meerderheid hebben van 51 van de 100 zetels (voorheen waren 60 stemmen nodig, maar die traditie is afgeschaft). Omdat een conservatieve kandidaat op weinig steun kan rekenen van Democraten, is het voor Trump van belang een rechter aan te wijzen die wordt gesteund door zo goed als alle Republikeinen in de Senaat – ook gematigde partijgenoten die het recht op abortus niet willen terugdraaien, zoals Susan Collins uit Maine en Lisa Murkowski uit Alaska.

McConnell Rule

Trump heeft al één opperrechter benoemd: de conservatief Neil Gorsuch, op een zetel die vrijkwam tijdens het laatste jaar van zijn voorganger, Barack Obama. Republikeinen in de Senaat namen de voordracht van Obama, de rechter Merrick Garland, in 2016 niet in overweging met als reden dat dat niet gepast zou zijn in een verkiezingsjaar. Die niet-bestaande regel, voor de gelegenheid bedacht door Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat, staat sindsdien bekend als de ‘McConnell rule’.

Prominente Democraten riepen de Republikeinen woensdag op deze ‘McConnell regel’ ook in dit geval toe te passen, en te wachten met het overwegen van een opvolger voor Kennedy tot na de tussentijdse verkiezingen in november, wanneer de machtsverhoudingen in de Senaat mogelijk wijzigen. McConnell liet echter direct weten dat de Senaat „dit najaar” zal stemmen over Kennedy’s opvolger.

Twitter avatar SenateMajLdr Leader McConnell The Senate stands ready to fulfill its constitutional role by offering advice and consent on @POTUS @realDonaldTrump’s nominee to fill this vacancy. We will vote to confirm Justice Kennedy’s successor this fall.

Democraten zijn zich er dan ook van bewust dat ze weinig kunnen beginnen om de benoeming tegen te houden van een conservatieve kandidaat die in hun ogen niet de standpunten vertegenwoordigt van de Amerikaanse bevolking als geheel.

Over het vertrek van Kennedy werd overigens al enige tijd gespeculeerd. Dinsdag sloot hij zich aan bij de krappe meerderheid die het omstreden inreisverbod van Trump voor inwoners uit een aantal overwegend islamitische landen goedkeurde. Kennedy schreef dat hoewel die maatregel naar zijn mening binnen de bevoegdheden van de president past, hij bedenkingen had bij de motieven van Trump.

    • Frank Kuin