EU-leiders willen betere opvang migranten in Noord-Afrika

Europese top

De Europese leiders hebben een akkoord bereikt tijdens de migratietop. Een van de afspraken is het opzetten van gesloten opvangcentra binnen de EU.

Een jonge migrant op een Spaanse boot nadat hij dinsdag door de Spaanse kustwacht was gered. Foto Marcos Moreno/AFP

Het is vrijdagochtend half vijf. De Luxemburgse premier Xavier Bettel twittert als eerste dat EU-leiders een ,,deal” hebben bereikt over migratie. De hele nacht is er onderhandeld over een eindtekst waarin alle 28 leiders zich kunnen vinden en die de EU behoedt voor verder geruzie. Maar terwijl het ochtendgloren in Brussel aanbreekt, kijkt niemand echt blij. Dit is duidelijk een zware nacht geweest.

De vraag is dan ook of er wel écht een akkoord is bereikt. Premier Rutte had het na afloop over ,,stappen die we hebben gezet”. ,,Dit is niet het best mogelijke akkoord”, zei de Spaanse premier Pedro Sánchez. ,,Maar het is een belangrijk akkoord dat ons in staat stelt om verder te praten met een Europees perspectief.”

Ruwweg besloten de EU-leiders om twee pistes verder te onderzoeken. Ze willen betere opvang van migranten in Noord-Afrika. In navolging van de Turkije-deal uit 2016, moeten landen daar worden ‘beloond’ als ze meewerken aan het stoppen van illegale migratie. In Noord-Afrika moeten ,,ontschepingsplatforms” komen om migranten die in zee worden opgepikt naartoe terug te sturen.

Gesloten hotspots

Daarnaast willen EU-leiders dat er ook binnen de EU gesloten opvangcentra komen, gefinancierd met EU-geld. Daar moet een snelle schifting worden gemaakt tussen arbeidsmigranten en oorlogsvluchtelingen. Vervolgens moeten vluchtelingen die recht hebben op asiel verspreid worden over de EU, niet met verplichte quota, maar op vrijwillige basis. Rutte wilde het woord ‘gesloten’ niet gebruiken en had het over ,,controlled centra”. Zijn Italiaanse collega Giuseppe Conte had het over ,,gesloten hotspots” onder Europese vlag.

Deze centra worden vooral gezien als een tegemoetkoming aan Italië, dat niet langer verantwoordelijk wil zijn voor elke migrant die daar binnenkomt, zoals de huidige Europese asielregels voorschrijven. Rutte sprak zich niet uit over de vraag of er ook opvangcentra in Nederland moeten komen. Hij noemde het ,,logisch” dat de centra in landen komen ,,waar de mensen aankomen”. Ook Oost-Europese leiders, die geen migranten willen opnemen, konden zich uiteindelijk vinden in het bereikte compromis.

EU-instellingen moeten de plannen nu gaan uitwerken, en ook de gesprekken op gang brengen met Afrikaanse landen. Eerder donderdag zei bondskanselier Merkel dat het migratievraagstuk ,,een halszaak” is die de EU kan maken of breken. Ook volgens premier Rutte dringt de tijd. De instroom van migranten vanuit Noord-Afrika is nu weliswaar laag, maar ,,we staan niet klaar mochten de aantallen weer gaan stijgen”.

Domino-effect

Sinds de vluchtelingencrisis van 2015, toen een miljoen migranten op chaotische wijze de EU binnenkwamen, wordt er gesproken over hervorming van het Europese asielsysteem, dat nu vaak nog langs nationale lijnen is georganiseerd. Merkel is door het dossier in grote politieke problemen geraakt: haar Beierse coalitiepartner CSU dreigde onder druk van populisten een harder beleid te voeren, desnoods buiten de EU om. Merkel vreest een domino-effect als landen eigenhandig beleid gaat voeren.

Merkel zei al bij de start van de top dat er niet alleen ,,óver maar mét Afrikaanse landen gesproken moet worden”. Volgens haar moet de EU Afrika tonen dat ,,waarden en multilaterale samenwerking” leidend zijn. Gebeurt dat niet dan zal ,,niemand meer geloven in het waardensysteem, dat ons zo sterk heeft gemaakt”. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie waarschuwde voor een ,,neokoloniale” toon richting Afrika. EU-leiders beloofden vannacht zich sterk te zullen maken voor ,,een substantiële sociaal-economische transformatie van het Afrikaanse continent”.

In Brussel klonk veel ergernis over de dreigementen van Merkels coalitiepartner. De Luxemburgse premier Xavier Bettel zei dat ,,het niet zo kan zijn, dat een of andere Beierse partij besluit hoe Europa functioneert”.

Lees meer over de migratietop en de migratiecrisis in Europa:

De EU stapelt in wanhoop over de migratiecrisis het ene op het andere plan. Een inventarisatie: Dit zijn de Europese plannen om de migratiecrisis aan te pakken
We kunnen immigratie niet stoppen, tenzij we de welvaartsstaat vaarwel zeggen, schrijf Caroline de Gruyter in haar column. Wat we wél kunnen doen, is migratie beter organiseren
Er is veel verontwaardiging over het scheiden van kinderen van de ouders aan de grens in de VS.Zijn de nieuwe plannen van Tusk – opvang in Noord-Afrika – beter?
Het aantal migranten dat de gevaarlijke oversteek door de bergen van Italië naar Frankrijk waagt neemt sinds een paar weken gestaag toe. De sneeuw smelt, de eerste lichamen van migranten worden gevonden in de Alpen
    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée