Grip krijgen op de Stopera – en nog vier opdrachten voor Femke Halsema

Burgemeester Amsterdam Wat zijn de belangrijkste opdrachten voor Femke Halsema?

Foto Robin Utrecht / ANP

Het was een lange, lange zit achter gesloten deuren – maar uiteindelijk kwamen ze eruit. De Amsterdamse gemeenteraad draagt Femke Halsema (GroenLinks) voor als nieuwe burgemeester. Ze is de eerste vrouw ooit én de eerste niet-PvdA’er sinds 1946 in het hoogste ambt van de hoofdstad.

De reacties op de voordracht van Halsema zijn overwegend positief in het progressieve Amsterdam. Toch wacht haar een zware taak als ze straks is geïnstalleerd als opvolger van de vorig jaar overleden Eberhard van der Laan (PvdA).

De vijf belangrijkste opdrachten voor burgemeester Halsema.

1. Boven de partijen staan

Ze wil een „burgemeester van alle Amsterdammers” worden, schrijft Halsema in een verklaring op haar website. Niet heel verrassend: het is het motto van íedere burgemeester van de hoofdstad. Maar meer dan haar voorgangers zal Halsema hier moeten laten zien dat het haar menens is. Als scherp van de tongriem gesneden politica met uitgesproken progressieve opvattingen riep ze in haar jaren als GroenLinks-leider (2003-2011) ook veel weerstand op – buiten én binnen haar partij. In de aanloop naar haar voordracht werd stevig tegen Halsema geageerd door rechtse politici, websites en kranten.

Als burgemeester zal Halsema zich van haar politieke profiel moeten ontdoen en als verbindende figuur boven de partijen staan. Slaagt ze daarin, dan is populariteit gegarandeerd. Haar voorgangers Patijn, Cohen en Van der Laan (allen PvdA) werden uiteindelijk door de meeste Amsterdammers in de armen gesloten – ook van een andere politieke kleur.

2. Veiligheid

Iedere nieuwe Amsterdamse burgemeester weet: de weg naar gezag in de stad loopt via een robuust veiligheidsbeleid. In Amsterdam dalen de criminaliteitscijfers, net als in de rest van het land, maar het gevoel van veiligheid wordt op de proef gesteld. De ‘mocro-oorlog’ in de Amsterdamse onderwereld eist jaarlijks onschuldige slachtoffers, zoals recentelijk nog de broer van kroongetuige Nabil B. en een 17-jarige stagiair op een buurthuis in de wijk Wittenburg.

Voor de criminoloog Halsema ligt hier een grote uitdaging: als baas van de politie moet ze snel stappen maken in het beteugelen van de liquidatiereeks. Halsema’s voorganger Van der Laan was permanent bezig met veiligheid in de stad – en schroomde daarbij niet te benoemen dat jonge Marokkaanse Nederlanders oververtegenwoordigd zijn in de criminaleit. Door diens top-600-aanpak rondom veelplegers voort te zetten kan Halsema voorkomen dat ze het etiket van ‘theedrinker’ krijgt opgeplakt, zoals Job Cohen en – recentelijk – interim-burgemeester Jozias van Aartsen overkwam.

Lees het profiel van de nieuwe burgemeester van Amsterdam: Femke Halsema, raspolitica met een stekelig karakter

Probleem is wel dat de Amsterdamse politie zucht en steunt onder een gebrek aan agenten. „Ik hoop dat ze met haar contacten in het Haagse dit probleem landelijk op de agenda kan zetten,” zegt de Amsterdamse SP-fractievoorzitter Erik Flentge.

3. De kloof

Het gaat goed met Amsterdam, heel goed. Alleen: niet iedereen in de stad profiteert ervan mee. Uit cijfers van bureau Onderzoek en Statistiek blijkt dat ook in de hoofdstad de kloof tussen arm en rijk, wit en zwart en hoog- en laagopgeleid groeit. Formeel zit ‘de kloof’ niet in het takenpakket van de burgemeester, maar Halsema zal zich willen aansluiten bij de plannen van het nieuwe linkse college om deze te dichten.

Ze zal mensen in Nieuw-West moeten overtuigen dat ze ook hún burgemeester is

Dat is ook van belang voor haar gezag als burgemeester. Halsema heeft een enigszins elitair imago. Ze zal ook Amsterdammers in Noord, Nieuw-West en Zuidoost, die veel meer armoede en onvrede kennen dan de hoogopgeleide elite ‘binnen de ring’, het gevoel moeten geven dat ze hún burgemeester is.

4. De Stopera de baas

Halsema gaf leiding aan de GroenLinks-fractie en werkte na haar vertrek uit de politiek als toezichthouder bij onder meer Stichting Vluchteling en uitgeverij WPG. Maar de baas van een grote ambtelijke organisatie was zij niet eerder. De Amsterdamse Stopera staat bekend als een taai bastion: log en resistent voor verandering. Onder ambtenaren heerst nog altijd een grote loyaliteit aan de PvdA, die zeventig jaar de dienst uitmaakte in de hoofdstad.

Aan Halsema de taak om dit complexe apparaat onder controle te krijgen. De vraag is hoe gedetailleerd zij zich met het beleid van het college wil gaan bezighouden. Job Cohen had een laisser-fairebestuursstijl en verdiepte zich nauwelijks in de stukken, waardoor hij bijvoorbeeld amper ingreep toen de bouw van de Noord/Zuidlijn ontspoorde. Workaholic Van der Laan zat juist overal bovenop en had een uitmuntende informatiepositie, maar ook hij liet steken vallen – bijvoorbeeld rondom topambtenaar antiradicalisering Saadia A.-T., die ontslagen werd wegens belangenverstrengeling.

Of Halsema grip krijgt op de Stopera, zal ook afhangen van wie ze precies om zich heen verzamelt in haar kabinet: zijn het louter ja-knikkers, of organiseert ze ook interne kritiek?

5. Wallenaanpak

De Amsterdamse rekenkamer publiceerde deze week een vernietigend rapport: de inspanningen van het Amsterdamse stadsbestuur om het Wallengebied op te schonen zijn grotendeels voor niets geweest. Het sluiten van ramen en coffeeshops in het ambitieuze Project 1012 heeft niet geleid tot minder ranzigheid, mensenhandel en gedwongen prostitutie op de Wallen. Sterker nog, de werkomstandigheden voor prostituees zijn erop achteruit gegaan.

Hier zal Halsema met een nieuwe aanpak moeten komen. In Den Haag is steeds meer aandacht voor de negatieve kanten van prostitutie: zo is het huidige kabinet, met de ChristenUnie, van plan het pooierverbod opnieuw in te voeren. Halsema heeft andere opvattingen over prostitutie dan de coalitie: ze gelooft niet in strengere handhaving. „Ook al sluit de gemeente alle bordelen op de Wallen, daarmee is de prostitutie nog niet de wereld uit”, zei ze ooit in een interview. „Mannen zullen altijd naar de hoeren gaan.”

De afgelopen jaren was Halsema betrokken bij de oprichting van My Red Light, het eerste bordeel dat volledig door sekswerkers zelf gerund wordt. Inmiddels dreigt het bordeel naar eigen zeggen de deuren te moeten sluiten vanwege gebrek aan inkomsten en te strenge regelgeving.

Correctie (29-6-2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Femke Halsema gepromoveerd is in de criminologie. Dat is onjuist. Ze is wel afgestudeerd in de criminologie.

    • Thijs Niemantsverdriet