Conflict rechtsstaat

Brussel neemt Polen met extra ‘inbreukprocedure’ in houdgreep

Protest tegen Poolse plannen Foto Wojtek Radwanski/AFP

De Europese Commissie zet weer een stap op de escalatieladder in het conflict met Polen over de rechtsstaat. Frans Timmermans, de rechterhand van Commissievoorzitter Juncker, heeft woensdag groen licht gekregen om een nieuwe, zogenoemde ‘inbreukprocedure’ te beginnen tegen het land.

Door middel van de inbreukprocedure kunnen lidstaten verplicht worden Europese regelgeving alsnog goed en volledig toe te passen.

Het besluit volgt op een speciale, unieke hoorzitting dinsdag waarin de Polen zich moesten verantwoorden voor wetten die hebben geleid tot twijfels over de onafhankelijkheid van hun Constitutionele Hof, Hooggerechtshof, Raad voor de Rechtspraak en lagere rechtbanken. Minstens dertien EU-landen gaven openlijk aan ontevreden te zijn over de ontwikkelingen in het land. Het Poolse verweer werd niet overtuigend gevonden. Mogelijk komt er een nieuwe hoorzitting.

Lees ook: Een pijnlijke primeur voor Polen: ondervraging door alle EU-landen

Volgens Poolse media en bronnen in Brussel zal de nieuwe inbreukprocedure specifiek gericht zijn tegen een nieuwe wet die op 3 juli ingaat en die Warschau in staat stelt om 27 van de 72 leden van het Hooggerechtshof met vervroegd pensioen te sturen. Die wet geeft de president, die behoort tot regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), bovendien vergaande macht om te besluiten welke hoge rechters langer mogen aanblijven.

De hoorzitting dinsdag was het voorlopige sluitstuk van een drie jaar durende, moeizame en uiteindelijk vruchteloze dialoog tussen de Commissie en Warschau. Brussel is een zogenoemde artikel 7-procedure begonnen die er in het ergste geval toe kan leiden dat Polen tijdelijk zijn EU-stemrecht kwijtraakt. De inbreukprocedure loopt hier parallel aan en kan eindelijk leiden tot een gang naar de Europese rechter. De Commissie wil desgevraagd niks zeggen over de procedure, maar indien nodig zal zij „niet aarzelen om actie te ondernemen”. Tegen Polen loopt al een andere inbreukprocedure. Die gaat over het besluit om vrouwelijke rechters een andere pensioenleeftijd te geven dan mannelijke.

Warschau staat onder toenemende publieke druk om in te binden. In een deze week uitgekomen peiling zegt 48 procent van de ondervraagde Polen dat het de regering zelf is die schuld heeft aan het conflict met Brussel over de rechtsstaat. Eenvijfde geeft de Commissie de schuld. Onder jongeren (18-29 jaar) is het resultaat nog geprononceerder: 57 procent geeft de eigen regering de schuld, 6 procent de Commissie.

Woensdag wijzigde het Poolse parlement, onder zware internationale druk, een omstreden ‘Holocaust-wet’. Die eerder dit jaar aangenomen wet maakt het onder meer strafbaar om Duitse vernietigingskampen op Pools grondgebied ‘Pools’ te noemen, een fout die vaak door journalisten wordt gemaakt. Dat blijft zo, maar de maximaal drie jaar celstraf die er op stond, is uit de wettekst geschrapt, na onder meer protest uit de VS en Israël.

    • Stéphane Alonso