Britse inlichtingendiensten wisten van mishandeling terreurverdachten

De MI5 en MI6 waren ervan op de hoogte dat de VS terreurverdachten in de jaren na 9/11 folterden en ontvoerden. Soms ondersteunden ze de Amerikanen daarbij.

Het MI6-hoofdkwartier in Londen Foto Toby Melville/Reuters

De Britse inlichtingendiensten MI5 en MI6 waren in de jaren na 11 september op de hoogte van mishandeling en ontvoering van terreurverdachten door de Verenigde Staten. In sommige gevallen ondersteunden ze de Amerikanen daar zelfs bij. Bovendien duurde het veel te lang voor de Britten inzagen dat de Amerikaanse praktijken niet door de beugel konden.

Die conclusies trekt een commissie van het Britse parlement in een donderdag gepubliceerd onderzoek. Dat Britse spionnen een rol speelden in het antiterreurbeleid van de VS, was al langer bekend. Maar de rapportage laat zien dat die rol aanzienlijk groter is dan voorheen werd aangenomen.

De onderzoekers, die getuigen ondervroegen en tienduizenden documenten uitplozen, vonden geen bewijs dat Britse inlichtingenmedewerkers zelf gevangenen hebben mishandeld. Maar aanwijzingen dat de Britten goed wisten van de folteringen, zijn er in overvloed. Zo waren spionnen aanwezig bij martelingen of kregen ze van terreurverdachten verhalen te horen over mishandeling. Desondanks bleven de MI5- en MI6-medewerkers informatie delen met hun Amerikaanse collega’s.

Lees ook: Heeft de beoogde leider van de CIA vuile handen?

Suggesties voor ontvoeringen

Aan de ontvoeringen van terreurverdachten naar zogenoemde black sites werkten de Britten ook niet actief mee. Maar volgens de onderzoekers hielpen de spionnen in tientallen gevallen echter wel een handje. Ze zorgden voor geld, namen de planning voor hun rekening of stelden zelf voor een bepaalde verdachte te ontvoeren.

De Intelligence and Security Committee, die het onderzoek uitvoerde, denkt niet dat er sprake was van bewust, van bovenuit gestuurd beleid. Niettemin noemt ze het “moeilijk te bevatten” dat de top van de inlichtingendiensten “zich niet bewust was van het systematische misbruik door de Amerikanen”. Pas vanaf 2004 kregen de diensten in de gaten wat er gaande was, en scherpten ze de richtlijnen aan.

Premier Theresa May geeft in een reactie tegenover persbureau Reuters toe dat er dingen niet goed zijn gegaan. “Het duurde te lang voor we beseften dat ons personeel niet goed werd begeleid en onvoldoende was opgeleid. Het duurde ook te lang voor we begrepen dat er risico’s verbonden zaten aan onze samenwerking met internationale partners.” Een anonieme spion zegt tegen Reuters dat de inlichtingendiensten tegenwoordig anders te werk gaan. “We hebben lessen getrokken uit die moeilijke jaren na 11 september.”

Locaties van de geheime gevangenissen van de CIA. In 2009 werden deze black sites gesloten. Graphic NRC

De onderzoekers laten in hun rapport weten dat ze van May niet met bronnen mochten praten die nauw betrokken waren bij de terreurbestrijding. “Daardoor werd onze lijst teruggebracht tot slechts vier getuigen. Voor een écht diepgravend onderzoek, hadden we ook degenen moeten spreken die er destijds bij waren. Nu moeten we ons onderzoek helaas beëndigen. Dat is betreurenswaardig.”

    • Vincent Sondermeijer