Opinie

    • Christiaan Weijts

Bernini’s Slapende Intersekse Persoon

Wat ook niet meer mag: ‘ontdekken’. Columbus ontdekte Amerika niet, er woonden al mensen. En die heetten niet ‘indianen’. De wereld is een balzaal vol lange tenen. Zie daar als bordjes- en bijschriftmaker voor musea maar tussendoor te trippelen. Gelukkig krijgen we de kousenvoetjes nu uitgereikt op maat.

Dat zou je kunnen denken als je het boekje Words Matter doorbladert, de ‘handleiding over mogelijk gevoelige woorden in de museale sector’, samengesteld door het Tropenmuseum en partners.

Donderdagochtend bezoek ik de kleine persbijeenkomst op de kamer van directeur Stijn Schoonderwoerd.

„Dit gidsje is absoluut niet bedoeld als woordpolitie”, vertelt hij. „We maakten dit omdat we merkten dat er behoefte aan is in de museumwereld. Daar weet men vaak: er is iets met dit woord, maar wat ook al weer? Wij geven die context.”

„In ons museum gebruiken wij bijvoorbeeld ‘tot slaaf gemaakt’ in plaats van ‘slaaf’. Ook kinderen zet je daarmee aan het denken. Het waren dus geen slaven zoals je ook bakker kunt zijn. Ze zijn het gemáákt. Door wie eigenlijk?”

Die aanpassing zal niet erg omstreden zijn, zoals ook veel schilderijen van ‘negerinnetjes’ zijn herdoopt. Maar hoe zit het met kreten als ‘exotisch’, ‘inheems’, ‘westers’ of dat ‘ontdekken’? Prudent formuleren is ook omslachtig: ‘Toen Columbus als eerste Europeaan voet aan wal zette…’

Je kunt bovendien aan de gang blíjven. ‘Gekleurd’ werd ‘iemand van kleur’, maar beter vindt de gids nu „om termen te gebruiken die mensen zelf respectvol vinden”, net als bij die ‘indianen’.

Onderzoeker Wayne Modest: „We verklaren geen woorden tot taboe. Je kunt ze blijven gebruiken. En ook in de database blijven de objecten onder die oude namen te vinden. Wij streven alleen bewustwording na.”

Je proeft de behoedzaamheid. Ze ambiëren geen faam als taalpolitie, en toch doet hun gids normatieve aanbevelingen. Schoonderwoerd: „Juist omdat je daarmee de kramp vermindert. Dan wéét je waarom iets gevoelig ligt en kun je een beredeneerde keuze maken. Het is echt een pleidooi tot ontspanning.”

Zou het zo werken? Veel ontvangers zullen het in de praktijk toch raadplegen als een checklijstje, een soort redactioneel stijlboek. Zigeuners worden Roma, Berbers worden Imazighen, en dwergen ‘mensen van kleine lengte’. ‘Hermafrodiet’: ook omstreden. Lopen we in Parijs straks langs Bernini’s Slapende Intersekse Persoon?

Gelukkig: luid schaterlachen in het kamertje. Modest: „Ik ga het Louvre meteen bellen!” Hopelijk hebben ook de toekomstige gebruikers van dit gidsje het relativeringsgevoel dat rond dit debat zo vaak ontbreekt. Hopelijk maken ze van museumbordjes geen culturele stootkussentjes.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.
    • Christiaan Weijts