‘Twintig jaar cel voor vreedzaam demonstreren is absurd’

Marokko

Een rechtbank in Casablanca heeft dinsdag rond middernacht hoge straffen uitgedeeld aan activisten die demonstreerden in de Rif tegen armoede en achterstelling.

Demonstranten met foto's van Nasser Zafzafi, leider van de protestbeweging Hirak die betere leefomstandigheden eist in het noordelijke Rifgebied, tijdens een protest in Al Hoceima in 2017. Foto Fadel Senna/AFP

Jamal El Kattabi weet uit ervaring in welke „hel” zijn vriend Habib El Hannoudi zich nu bevindt. De komende vijf jaar zal de activist uit de Rif met zo’n vijftig anderen opgesloten zitten in de Oukacha-gevangenis van Casablanca. „Het is vreselijk om daar in de cel te zitten”, zegt de Marokkaans Nederlandse activist El Kattabi. „Daar worden mensen schandalig behandeld. We mogen hen niet aan hun lot overlaten.”

Na een procesgang van maanden was het plotseling op dinsdagavond zover. De rechter in Casablanca deed bijna tegen middernacht uitspraak in een zaak tegen leiders en volgers van de zogenoemde Hirak – een beweging die in het noordelijke Rifgebied van Marokko betere leefomstandigheden eist. De rechter zag dat anders en veroordeelde de meesten tot gevangenisstraffen voor „het in gevaar brengen van de staatsveiligheid.”

Een partij zwaardvis

De onrust in de Rif begon nadat op 28 oktober 2016 Moshin Fikri in de kustplaats Al Hoceima in een vuilniswagen werd vermorzeld toen hij een partij zwaardvis wilde redden die door de autoriteiten in beslag was genomen. Het rakelde bij de Riffijnen een diepgeworteld gevoel van onrecht op. Diezelfde avond stond Nasser Zafzafi op als volksleider in de stad met 56.000 inwoners. Er begon een nieuw vreedzaam verzet, waarin beter onderwijs, betere gezondheidszorg en meer werkgelegenheid voor het achtergestelde gebied werd geëist. Zafzafi werd in mei 2017 gearresteerd, na het tegenspreken van een imam. Daarna werden demonstraties neergeslagen en verdwenen activisten achter de tralies.

Na de vonnissen van dinsdag braken op verschillende plekken in het noorden van Marokko spontane protesten uit. De situatie is in het hele land toch al gespannen door een aanhoudende boycot van de bevolking van drie grote merken van levensmiddelen als protest tegen de hoge prijs van eerste levensbehoeften.

De straffen lopen uiteen van twintig tot twee jaar. Leider Nasser Zafzafi zal twee decennia door moeten brengen in de gevangenis van Casablanca en diens voormalige assistent Habib El Hannoudi vijf jaar. De advocaat van de staat had op hogere straffen gerekend voor het spoor van gewonden en vernielingen waarvoor de Hirak in zijn ogen verantwoordelijk is.

El Hannoudi, buschauffeur van beroep, verrichtte hand- en spandiensten voor de Hirak. Zo was hij bijvoorbeeld tolk bij een vraaggesprek van NRC met Zafzafi eind mei vorig jaar, vlak voordat beiden werden gearresteerd en afgevoerd naar Casablanca.

El Kattabi volgde de gang van zaken vanuit Nederland. „El Hannoudi is een heel goede bekende van mij. Hij heeft in het verleden bij mij in Amsterdam gewoond, maar besloot terug te gaan naar de Rif en daar actie te voeren. Dat is hem noodlottig geworden. In het verleden heb ik ook vastgezeten in Marokko. Ik zat met de handen geboeid in een isoleercel. Als ik één stap in Marokko zet dan zal ik waarschijnlijk weer worden opgepakt. Ik heb te vaak actie gevoerd en te veel geschreven over de Rif. Daar zal ik nu zeker mee doorgaan.”

Lees ook: Marokkanen uit de Rif pikken het niet meer

De uitspraak van de Marokkaanse rechter komt in de week dat de Nederlandse Tweede Kamer een algemeen overleg over de situatie in het Noord-Afrikaanse land op de agenda heeft staan. Op donderdagmiddag zou minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD), die recent in Marokko was, het debat aangaan met het parlement. Vrijwel op hetzelfde moment is een demonstratie gepland voor de Rif-gevangenen op Het Plein in Den Haag.

Ppleitbezorger voor Riffijnen

Fouad El Haji, geboren in het Marokkaanse plaatsje Beni Bouayach en als tiener in 1982 naar Nederland gekomen, werpt zich op als pleitbezorger voor de Riffijnen. Samen met een aantal anderen strijdt hij met ‘Rif Alert’ vanuit Europa voor de vrijlating van ‘de politieke gevangenen’. Met verdeeld succes. „Als er geen internationale steun zou zijn geweest, zouden de straffen misschien nog veel hoger zijn uitgepakt”, zegt het oud-raadslid van de PvdA in Rotterdam. „Neemt niet weg dat straffen van twintig jaar voor vreedzaam protesteren natuurlijk absurd zijn.”

Het gezicht van ‘Rif Alert’ denkt dat de vonnissen een averechts effect hebben op de situatie in het noorden. „Er is totaal geen begrip voor. Je zag dat er direct na de uitspraak van alles loskwam op sociale media en ook op straat. De vonnissen komen op een ongelukkig moment vlak voordat normaal gesproken veel Europese Marokkanen in de Rif op vakantie gaan. Ik zal het niemand afraden, maar velen zullen niet gaan.”

Nadia El Haddioui, die in Den Haag woont, is niet bevreesd in de zomer terug te keren naar haar roots in Al Hoceima. Ook niet nadat ze in juli vorig jaar bij een groot protest op de vlucht moest voor traangasgranaten van de Marokkaanse politie. Sindsdien is het optreden van de overheid verder verhard en zijn er honderden activisten opgesloten. Er zullen nog tal van rechtszaken volgen.

„Het doet veel pijn om te zien dat zoveel jonge mannen voor jaren de cel in gaan”, zegt El Haddioui. „El Hoceima is niet zo groot. Als het niet om iemand van je eigen familie gaat, dan ken je wel een vriend of een bekende wiens mannen of zonen zijn opgesloten. Toch ben ik van plan om er in augustus weer gewoon heen te gaan.”

    • Koen Greven