Ouderen steeds langer thuis, niet meer zorg door familie

Onderzoek SCP De grote hervorming van de langdurige zorg, ingezet door het vorige kabinet, moet deels worden gerepareerd. Dat adviseert het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Ouderen gaan steeds later in hun leven naar een verzorgingstehuis. Foto ROBIN UTRECHT / ANP

De kosten voor langdurige zorg stijgen minder hard dan voorheen, nu ouderen en mensen met een beperking langer thuis wonen en niet in een instelling. Tegelijk is de zorg voor hen door familie en vrijwilligers, van wie de overheid sinds 2015 meer verwacht, niet toegenomen. Die verwachting is verkeerd gebleken. Mensen gaan niet méér voor elkaar zorgen.

Dit zijn enkele conclusies uit het bijna 400 pagina’s tellende rapport Veranderde zorg en ondersteuning voor mensen met een beperking dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) deze woensdag heeft aangeboden aan minister Hugo de Jonge (Gezondheidszorg, CDA). Het SCP evalueerde de ingrijpende hervorming van de langdurige zorg, die het vorig kabinet onder staatssecretaris Martin van Rijn (PvdA) in gang zette. Dat kabinet schafte de AWBZ af en verving die door WMO (gemeenten) en de Wet langdurige zorg (Rijk), en bracht de wijkverpleging onder de zorgverzekering.

Het SCP raadt dit kabinet aan het nieuwe stelsel „waar nodig te reparen”. Zo vindt een deel van de ouderen en gehandicapten het bijvoorbeeld „moeilijk om de weg te vinden naar de zorg en ondersteuning die ze nodig hebben”. Ze weten niet of ze bij de gemeente, de zorgverzekeraar of het Rijk moeten zijn en waar en hoe ze toestemming (een ‘indicatie’) voor zorg kunnen krijgen. Ze moeten daarvoor naar drie loketten. De informatie moet veel duidelijker zijn, vindt het SCP.

Gemeenten zijn verplicht om ouderen en gehandicapten kosteloos onafhankelijke ‘cliënt-ondersteuning’ (advies) te bieden. Maar zo’n 80 procent van hen wist niet dat dit kon, en ongeveer tweederde van de naasten van iemand met een verstandelijke beperking ook niet.

Professionele regievoerders

Voor mensen met verschillende problemen – slecht ter been, hardhorend én met beginnende dementie bijvoorbeeld – blijkt het helemaal ingewikkeld om zorg via verschillende loketten te organiseren. Zij zouden volgens het SCP gebaat zijn bij professionele ‘regievoerders’ die alle hulp organiseren en coördineren.

Eigenlijk, zeggen zorgverleners tegen het SCP, heeft een deel van de thuiswonende ouderen en gehandicapten zorg in een instelling nodig, zoals vroeger. Wel is de overgrote meerderheid van ouderen blij met de wijkverpleging díé ze thuis krijgen.

Het Planburau adviseert het kabinet „opnieuw na te denken over enkele aannamen achter het stelsel”. Het SCP-onderzoek laat zien „dat sommige doelen niet voor alle groepen van zorgbehoevenden haalbaar zijn en dat mensen niet méér voor elkaar zijn gaan zorgen”.

Door gebrek aan eenduidige gegevens, aldus het SCP, „weten we niet of de afname van zorg in instellingen wordt gecompenseerd door een toename van zorg en ondersteuning van gemeenten en de wijkverpleging”.

    • Frederiek Weeda