Opgevoed: Hoe praat ik met de kleinkinderen over scheiden?

Opgevoed Elke week legt Annemiek Leclaire een lezersvraag voor aan deskundigen. Deze week: de rol van grootouders bij een scheiding.

illustratie Martien ter veen

Oma: „Onlangs zijn mijn dochter en haar man gescheiden. Toen het gebeurde heeft mijn man mijn kleinzoon van 14 meteen geappt dat hij altijd voor hem klaarstond, en ik heb mijn twee kleindochters van 12 en 17 gebeld. Mijn kleinzoon appte terug: ‘Dankjewel opa, maar ik vind het fijner om het zelf te verwerken.’ De kinderen zeggen er verder helemaal niks over. De oudste heeft daarna wel eens op een familievakantie gesnikt ‘Ik mis pappa’, en de middelste heeft soms geen zin meer om aan spelletjes mee te doen met de rest van het gezelschap, maar verder merken we aan hen eigenlijk weinig van de scheiding. Ik vraag er wel eens naar, maar ik merk dat ze geen zin hebben er iets over te zeggen. We zien elkaar regelmatig, ik speel Wordfeud met mijn kleinzoon, het contact is gezellig. Maar ik zou toch wel graag willen weten hoe ik ze aan het praten krijg over hoe ze dit allemaal ervaren.”

Naam is bij de redactie bekend. Deze rubriek is anoniem, omdat moeilijkheden in de opvoeding gevoelig liggen. Wilt u een dilemma in de opvoeding voorleggen? Stuur uw vraag of reacties naar opgevoed@nrc.nl

Hoopvol perspectief bieden

Liesbeth Groenhuijsen: „Een kind wil graag dat er plekken zijn waar de scheiding niet is. Overal loert de scheiding: vriendjes en vriendinnetjes weten het, op school weten ze het. Iedereen vraagt hoe het met ze gaat, en sommige kinderen vinden dat verschrikkelijk.

„Oma en opa mogen een plek bieden waar de scheiding niet is, waar alles hetzelfde blijft. Grootouders doen er genoeg aan zichzelf te blijven en er te zijn voor de kinderen. En als de kinderen zich rot voelen, maar er niks over willen vertellen, kunnen ze dat benoemen: ‘Goh, ik zie dat het niet goed met je gaat, kom we gaan je lievelingspannenkoek bakken’, of iets anders dat ze altijd samen doen.

„Wat grootouders ook zo mooi kunnen is een hoopvol perspectief op de toekomst bieden. Af en toe iets zeggen in de trant van: ‘Ik weet nog zo goed dat toen je moeder jouw leeftijd had, ze zo vreselijk kon tobben. En kijk wat ze geworden is, hoe goed ze het doet in het leven.’ Dat biedt kinderen hoop.

„Projecteer in geen geval uw eigen zorgen over de scheiding op de kinderen. Heel veel kinderen komen uiteindelijk goed over een scheiding heen.”

Zetje geven om te praten

Ria Balm: „Voor kinderen met ouders die gaan scheiden verandert er al genoeg, dus wat grootouders kunnen doen is een vertrouwde continuïteit bieden van de gezelligheid die de kinderen er gewend zijn.

„Introverte kinderen hebben een zetje nodig om te praten, en dat kun je geven door simpelweg te benoemen wat je ziet, bijvoorbeeld: ‘Ik zie dat je het er moeilijk mee hebt’ zonder een kind tot een gesprek te dwingen. Het is niet raadzaam om te doen alsof er niks gebeurd is, openheid betrachten zonder dat die door de kinderen als dwingend wordt ervaren, is een hele kunst.

„Wat grootouders en de rest van de familie niet moeten doen, is hun oordeel uitspreken over de scheiding, of een van de ouders daarin veroordelen. Kinderen voelen zich loyaal aan beide ouders, met een aanval daarop vereenzaam je ze. Als de kleinkinderen zelf boos zijn op moeder of vader, kunnen grootouders zeggen: ‘Ik snap dat je er zo over denkt’, zonder die mening met hun eigen oordelen te versterken. Ook kunnen grootouders goed bewaken dat er niet in familieverband in bijzijn van de kinderen naar gesproken wordt over de andere ouder.”

    • Annemiek Leclaire