Opinie

    • Arjen Fortuin

De houdbaarheidsdatum van de doodstraf

Zap In 2017 had men in de Amerikaanse staat Arkansas het plan om acht gevangenen te executeren in tien dagen. De documentaireserie ‘Life and Death Row’ volgt de betrokkenen.

Life and Death Row (VPRO).

Je zou het bijna vergeten, maar er zijn dingen mis in Amerika waar we Donald Trump niet de schuld van kunnen geven. Zoals het plan om acht gevangenen te executeren in tien dagen, vorig jaar in Arkansas. Na vaak tientallen jaren wachten, moesten ze ineens zo snel mogelijk dood.

De aanleiding voor de ‘assembly line executions’ was van een krankzinnige banaliteit: het naderen van de uiterste houdbaarheidsdatum van de staatsvoorraad midazolam, een verdovingsmiddel dat wordt gebruikt bij het uitvoeren van de doodstraf. Farmaceuten leveren het spul liever niet meer voor deze toepassing – wat dat betreft lijkt de houdbaarheidsdatum van die hele doodstraf in de VS in zicht.

Verslaggevers van de BBC volgden de opschudding in Arkansas voor de zesdelige documentairereeks Life and Death Row, die de komende weken door de VPRO wordt uitgezonden. Hoewel de kwestie zich daar best voor leent, is het geen activistische, maar een geserreerde reeks geworden. De verhalen van de gevangenen worden verteld, maar ook die van de nabestaanden van hun slachtoffers.

Ook de juridische strijd die losbarst wordt vastgelegd. Daarbij speelt een rol dat een gevangene die in Arizona met onder meer midazolam om het leven werd gebracht, bijna twee uur leed voor hij uiteindelijk stierf.

Een van de gevangenen heeft, zoals zijn advocaat het zegt, een guilt issue: hij ontkent de moord gepleegd te hebben waarvoor hij is veroordeeld. Inmiddels is deze Stacey Johnson getrouwd met een vrouw die voor de reclassering werkt. Het was liefde op het eerste gezicht: „Toen ik hem in de opening van zijn celdeur zag staan, wist ik het.” Een andere veroordeelde dreigt gedood te worden ondanks de diagnose schizofrenie die bij hem is gesteld.

Wachten op de executie

Hoe ingrijpend de situatie ook is voor de mannen die de dood in de ogen zien, ik zat vooral gefascineerd te kijken naar het verhaal van Susan Khani. Bijna dertig jaar geleden werd haar moeder thuis overvallen en door de dief van achteren door het hoofd geschoten. Sindsdien wacht deze Don Davis op zijn executie. De dochter van het slachtoffer verwacht pas na Davis’ dood rust te kunnen vinden. „Get it over with”, zegt ze bij drie verschillende gelegenheden.

Of haar moeder zelf gewild had dat haar moordenaar de doodstraf zou krijgen? Daar is Khani heel zeker van: in geen geval. Maar ja, zij is haar moeder niet. Is er een kans dat de veroordeelde lijdt? „Ik lijd al vijfentwintig jaar. Mijn moeder heeft ook geleden. Bring it on.”

Ze wil alles met eigen ogen zien. Al twee keer is ze op een vastgestelde executiedatum naar de gevangenis gereden, om daar mee te maken hoe de terechtstelling toch weer werd uitgesteld. In Life and Death Row zien we hoe Khani nog een keer op weg gaat, in het gezelschap van een jeugdvriendin. Die lijkt al vooruit te lopen op de teleurstelling van een nieuw uitstel van executie: „We maken er gewoon een roadtrip van. We gaan in elk geval shoppen.”

Het zal je leven maar zijn: eerst je moeder verliezen en dan de rest van je leven vergeefs wachten op de terechtstelling van haar moordenaar. De doodstraf spiegelt de nabestaanden een loutering voor waarvan het de vraag is of die ooit zal komen.

Uiteindelijk – ik bespaar u de tocht naar Google – is geen van de acht voorgenomen haastexecuties in Arkansas voltrokken. Gelukkig, maar niet zonder complicaties. Life and Death Row toont prachtig hoe alle variaties van misdaad en straf nieuwe verdrietige verhalen scheppen.

    • Arjen Fortuin