Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Halsema, Klaver en de geest van Samsom

Succes in de politiek is een eigenaardig verschijnsel. Het meeste succes heb je voortaan met stijgende peilingen. Baudet werd er vorig jaar politicus van het jaar mee. Virtueel succes als realiteit. Tegelijk blijft echt succes - een verkiezingszege – nog maar even goed. De onderhandelingen beginnen daags erna, en we kennen de negatieve spiraal waarin coalitiepartijen meestal belanden: gezichtsverlies, ‘kiezersbedrog’, dalende peilingen, intern debat; één lange weg naar de afstraffing.

Maar zou het ook kunnen dat we politiek succes verkeerd meten?

Ik kwam erop toen ik woensdag de juichende reacties hoorde op Femke Halsema’s benoeming in Amsterdam, en in Den Haag zag hoe zeven Kamerfracties – GroenLinks, PvdA, D66, SP, CU, VVD, CDA – de nieuwe Klimaatwet presenteerden.

De politiek legt zich tot 2050 vast op normen voor uitstoot en energietransitie. Geen details.

Jesse Klaver nam in 2015 het initiatief voor de wet met Diederik Samsom, de toenmalige PvdA-leider, en Klaver was woensdag zo sportief het verschil te benoemen: hij zat in de oppositie maar Samsom had „de moed dit vanuit de coalitie te doen”.

En je kunt zeggen dat Samsom in de vorige periode zijn eigen afstraffing organiseerde. Maar je kunt óók zeggen dat hij met die Klimaatwet, en het veranderde klimaatdenken bij Rutte en de VVD, Den Haag naar zijn hand zette. Geen electoraal succes, wel enorme beïnvloeding van het politieke klimaat.

Je ziet het pas als je reacties uit 2015 op de wet terugleest. De VVD noemde hem onrealistisch. Het CDA onmogelijk. „Als we hier een wet maken die zegt dat een nieuwe kolencentrale dicht moet, weten we dat er elders weer tien open gaan”, zei Buma. „Een inferieure oplossing”, oordeelde de machtigste lobby van Den Haag, VNO-NCW. „Bij overreageren haken onze leden af”, waarschuwde de FNV.

Nu zijn al deze behoudende krachten om. Een bestuurlijk succes, hoe broos ook, dat meteen het dilemma definieert waarvoor GroenLinks nu komt te staan. Met die Klimaatwet en Halsema’s benoeming zette die partij op één dag de stap naar de volwassenheid.

Maar (mee)besturen, van het klimaatbeleid of Amsterdam, vergt ook het vermogen om snel succes te weerstaan: om te investeren in relaties, in trage overreding, in structureel resultaat in plaats van het eigen ego.

Samsom liet rond die Klimaatwet zien hoe dat werkt. Dat was écht succes. Nu hebben Halsema en Klaver de kans te laten zien of zij ook zulke zelfopoffering kunnen opbrengen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.

    • Tom-Jan Meeus