Dit zijn de Europese plannen om de migratiecrisis aan te pakken

Migratietop

De Europese regeringsleiders buigen zich deze donderdag en vrijdag over plannen om de migratiecrisis aan te pakken. De EU stapelt in wanhoop het ene op het andere plan. Het somberste alternatief is: wachten tot het overwaait. Een inventarisatie van de andere plannen.

Vluchtelingen rijden begin juni door de woestijn, van Agadez, Niger naar Libië. Foto Jerome Delay/ AP

    Buiten de EU

  1. Ontschepingsplatforms in Noord-Afrika

    Van alle ideeën op tafel is dit een van de nieuwste – van EU-raadspresident Donald Tusk. Een idee waar iedereen wel oren naar heeft, omdat het om een oplossing búiten de EU gaat. Nu is het nog zo dat migranten die zich op zee wagen daar kans hebben te worden opgepikt en naar een EU-haven gebracht. Het is levensgevaarlijk en de mensensmokkelaars profiteren.

    De prikkel om tóch te gaan verdwijnt als in zee opgepikte migranten voortaan worden teruggebracht naar Noord-Afrika, is de idee. De vraag is: waar naartoe? Veilige havens zijn er niet echt, zeker niet in Libië, waar veruit de meeste migranten vandaan reizen. De EU-regeringsleiders willen daarom het „concept van regionale ontschepingsplatforms” ontwikkelen: speciaal ingerichte plekken waar migranten veilig aan land kunnen worden gezet.

    Het plan is ook omstreden: in het Europees Parlement wordt al gewaarschuwd dat elke poging om EU-geld te gebruiken voor de bouw van kampen in Noord-Afrika zal worden geblokkeerd.

  2. Lees ook: Er is veel verontwaardiging over het scheiden van kinderen van de ouders aan de grens in de VS. Zijn de nieuwe plannen van Tusk – opvang in Noord-Afrika – beter?
  3. EU-asielloketten in Noord-Afrika

    EU-landen zouden graag zien dat in Noord-Afrika al een eerste, snelle schifting wordt gemaakt, tussen economische migranten en mensen die vluchten voor geweld, oorlog of discriminatie. Dat veronderstelt fysieke plaatsen waar mensen die asiel willen aanvragen zich kunnen melden en waar ze worden opgevangen, zonder dat ze eerst fysiek en met gebruikmaking van smokkelaars naar Europa hoeven te komen. Idee is dat wie recht op asiel heeft, terecht kan komen in een hervestigingsprogramma van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en – legaal en veilig – naar de EU toegebracht. Wie dat niet heeft, wordt teruggestuurd, naar het land van oorsprong, met behulp van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), gespecialiseerd in het terug begeleiden van mensen naar huis.

    Internationale verdragen verbieden het om vluchtelingen terug het gevaar in te ‘duwen’ (push backs). De EU-leiders willen deze week dan ook benadrukken dat alles „volledig in overeenstemming” daarmee moet gebeuren. Tegelijkertijd zullen ze ook zeggen dat de centra geen ‘pull-factor’ mogen worden voor nieuwe migranten. Lees: de opvang moet menswaardig zijn, maar ook niet te aantrekkelijk. Maatschappelijke organisaties zijn kritisch. Oxfam Novib wijst erop dat de EU er niet eens in is geslaagd om migranten waardig op te vangen in Griekse ‘hotspots’, in de EU zelf dus.

  4. Meer geld naar Afrika en akkoorden sluiten

    In 2015 werd tijdens een EU-top op Malta een nieuw fonds voor Afrika in het leven geroepen, met het idee dat migratie kan worden afgeremd met extra hulp aan landen van oorsprong. Dat fonds bevat inmiddels 3,3 miljard euro en deze week zouden de EU-leiders het verder willen uitbreiden met 500 miljoen euro extra. Het geld gaat naar zaken als armoedebestrijding, economische ontwikkeling, grensbewaking en ‘migratiemanagement’.

    Ook wordt gedacht aan meer geld naar de Libische kustwacht.

    Premier Rutte is een van de pleitbezorgers voor meer akkoorden met derde landen: afspraken maken in de geest van de EU-Turkije-deal. Turkije houdt in eigen land migratie tegen, in ruil voor EU-geld (6 miljard euro). „Met landen als Algerije, Marokko, Niger, Nigeria, Senegal en Mali”, zei Rutte zondag.

    ‘Fort Europa’ afschermen voor gelukszoekers uit Afrika, dus. Critici waarschuwen dat het op de lange termijn niet werkt. Mensensmokkelaars laten zich door niets afschrikken „en jonge Afrikanen zullen blíjven komen”, zegt EU-Afrika-expert Geert Laporte van het Maastrichtse Europese Centrum voor Ontwikkelingsbeleid. Hij houdt rekening met een potentieel aan ruim 25 miljoen Afrikanen die in de komende tien jaar Europa binnen proberen te komen. Er zou – vindt onder anderen Rutte – namens de EU een ‘regisseur’ op asielbeleid moeten komen, een rol zoals nu Michel Barnier speelt als Brexit-onderhandelaar namens de landen. Die regisseur moet zo snel mogelijk gaan onderhandelen met Afrikaanse landen.

  5. Lees ook: De sneeuw smelt, de eerste lichamen van migranten worden gevonden in de Alpen

    Binnen de EU

  6. Gesloten opvangcentra in de EU

    Frankrijk en Spanje stelden onlangs voor gesloten opvangcentra te creëren in Zuid-Europese landen waar veel migranten aankomen. Dit om te voorkomen dat migranten binnen de EU ‘aan de wandel’ gaan. Dat plan lijkt sterk op de huidige praktijk met hotspots in Griekenland, waar migranten niet van de eilanden mogen zolang hun toekomst onduidelijk is.

    Italië reageerde woest en vindt dat Zuid-Europa al genoeg doet. Het kwam met een eigen voorstel: opvangcentra in meer noordelijk gelegen EU-landen. Van daaruit kunnen migranten die recht hebben op asiel vervolgens eerlijk worden verdeeld over heel de EU. De status van al dit soort plannen is vaag, maar het is duidelijk dat er weinig animo voor is. Het zet noordelijke landen als Nederland voor het blok – zij koesteren nu nog de politieke luwte in het asieldossier, want de Middellandse Zee is ver weg. Maar als de Italianen hun zin krijgen komt de asielopvangcrisis dichtbij.

  7. Hervorming Europese asielregels

    Al drie jaar wordt gesproken over de hervorming van Europese asielregels. Onlangs was er even de hoop op een akkoord, maar op de valreep mislukte dat, niet in de laatste plaats door het aantreden van een nieuwe regering in Italië die de EU-plannen niet eerlijk genoeg vindt. Volgens de huidige asielregels (‘Dublin’) is het eerste EU-land waar een migrant aankomt ook verantwoordelijk voor de afhandeling van diens asielprocedure. In de praktijk zorgt dat voor onevenredig grote druk op grenslanden als Griekenland en Italië, iets waarmee bij het opstellen van de regels indertijd geen rekening was gehouden.

    Italië eist dat het niet langer permanent verantwoordelijk is voor ‘zijn’ asielzoekers, maar maximaal twee jaar. Daarna moet een migrant in een ander EU-land asiel kunnen aanvragen. Maar andere landen, waaronder Duitsland en Nederland, vinden dat onredelijk, omdat Italiaanse asielprocedures over het algemeen zo’n vijf jaar duren. Zij vinden dan ook dat elk EU-land minstens acht jaar verantwoordelijk moet blijven. Overigens pleit Italië ook voor het helemaal schrappen van het eerste-land-criterium en vindt de ‘asielverwerking’ een Europese verantwoordelijkheid.

  8. Lees ook dit profiel van de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken Matteo Salvini: Een hard- rechtse bulldozer die de Italiaanse grenzen zegt te verdedigen
  9. Tegengaan secundaire migratie

    Volgens de regels mogen asielzoekers die in een procedure zitten in afwachting van de uitkomst daarvan niet door de EU reizen. In de praktijk gebeurt dat wel en dat zorgt voor spanningen tussen landen, want terugsturen is niet eenvoudig en vereist medewerking van het ‘eerste land’. Vaststellen welk land dat is, is vaak moeilijk.

    De regering-Rutte opperde eerder dit jaar dat asielzoekers ook teruggestuurd zouden moeten kunnen worden naar doorreislanden - in het Nederlandse geval naar Duitsland en België, ook als dat niet de landen zijn waar asielzoekers echt zijn aangekomen. In Duitsland heeft het fenomeen zelfs geleid tot een politieke crisis, omdat Merkels coalitiepartner CSU eist dat migranten bij de grens worden teruggestuurd, ook als dit tegen EU-afspraken ingaat. Italië vindt de aandacht voor ‘secundaire migratiestromen’ overdreven. Het is een marginaal probleem, zeggen de Italianen. De focus zou niet moeten liggen op Europese binnengrenzen, maar buitengrenzen.

    • Stéphane Alonso
    • Tijn Sadée