‘CSU, wees christelijk én sociaal’

Beieren In Beieren steunt de meerderheid de harde lijn tegen migranten van ‘hun’ CSU. Toch klinken nu ook tegengeluiden in die partij.

Asielzoekers uit Sierra Leone in de stad Deggendorf in de deelstaat Beieren. Foto Laetitia Vancon/The New York Times

In een voormalige kazerne aan de rand van München klinkt uitgelaten kindergejoel. Terwijl in Berlijn en heel Europa de vraag in de lucht hangt of Angela Merkel en haar regering de politieke crisis over het vluchtelingenbeleid overleven, kruipen, rennen en springen hier zo’n twintig vrolijke kleuters en peuters in het rond. Ze zijn kinderen van asielzoekers.

Hun moeders zitten aan een lange tafel met elkaar te kletsen. Ze komen uit Nigeria, Sierra Leone, Senegal, Syrië, Pakistan en Afghanistan. Met enkele honderden lotgenoten wonen ze op dit uitgestrekte complex. Het is dinsdagmiddag, en dan wordt hier elke week een ‘vrouwencafé’ georganiseerd door Christl Quaas.

Quaas en haar man Richard zijn sinds 2015 vrijwilligers in het vluchtelingenwerk. Zij is fulltime met asielzoekers in de weer, via een WhatsApp-groep houdt ze zelfs in de weekenden contact met de vrouwen. Haar man, voor de CSU lid van de gemeenteraad van München, helpt de asielzoekers met invullen van formulieren, het leren van Duits en het vinden van opleidingsplaatsen.

Zélf is Christl Quaas geen lid van de CSU. „Was ik het wel, dan zou ik nu meteen opzeggen”, zegt ze met vlammende ogen. Maar het echtpaar doet regelmatig en met succes een beroep op vrienden en kennissen in de CSU, de conservatieve Beierse partij die nu per direct een strenger vluchtelingenbeleid van Merkel eist.

De meeste mensen in dit asielzoekerscentrum zijn al drie jaar in Duitsland en hebben weinig perspectief op een vluchtelingenstatus, vertelt Quaas, terwijl de stralende 3-jarige Sona („afkomstig uit Sierra Leone, maar geboren in Duitsland”) bij haar op schoot kruipt. „We kunnen in Duitsland niet iedereen opnemen. Maar deze mensen kunnen echt niet terug. Ze zijn gevlucht voor gedwongen huwelijken, voor vrouwenbesnijdenis of omdat ze als christenen niet veilig zijn voor de terreurbeweging Boko Haram.’’

Kok in een Biergarten

Algehele vrolijkheid breekt uit als een jonge vrouw in spijkerbroek met man en zoontje de zaal binnenkomt. Ze hebben hier drie jaar gewoond, vertelt de vrouw in het Engels, met hier en daar wat Duits, als ze iedereen heeft begroet. „We zijn gevlucht uit Pakistan, via Libië en over de Middellandse Zee.” Op de universiteit had ze Ali leren kennen, met wie ze wilde trouwen – maar haar familie had een andere partner voor haar op het oog en bedreigde haar als ze het huwelijk met Ali zou doorzetten.

„Ali heeft nu een opleidingsplaats als kok in een Biergarten, en sinds twee weken hebben we een eigen woning.” De eigenaar van het restaurant is een kennis, legt Quaas uit, een CSU-stemmer. Hij heeft ook die woning geregeld. Een andere kennis heeft bussen ter beschikking gesteld waarmee we laatst naar een pretpark zijn geweest.”

Dat de minister-president van Beieren, Markus Söder, het vrijwilligerswerk van haar en haar collega’s een ‘anti-uitzettingsindustrie’ noemt, vindt Quaas beledigend. „Wat wij doen hoort bij onze cultuur. Christelijke waarden? Ik noem het menselijke waarden.”

Bewoners van een transitcentrum voor asielzoekers in de gemeente Manching in de Duitse deelstaat Beieren.

Foto Christof Stache/AFP

Aangekondigde grenscontroles

Als coalitiepartner in de regering-Merkel heeft de CSU het vluchtelingenbeleid, dat sinds 2015 al flink is aangescherpt, tot inzet gemaakt van een harde strijd met de bondskanselier. Partijleider en minister Horst Seehofer (Binnenlandse Zaken) wil asielzoekers aan de Duitse grens meteen terugsturen als ze al in een ander EU-land geregistreerd zijn. Merkel is daartegen.

Ze vreest dat andere landen dan ook gaan terugsturen, en dat daardoor de toch al overbelaste landen van eerste aankomst, vooral Italië en Griekenland, nóg meer vluchtelingen moeten onderbrengen. Merkel zoekt daarom naar een Europese oplossing. Daarvoor heeft ze van de CSU de tijd gekregen tot de EU-top van deze donderdag en vrijdag. Levert die niets op, dan begint Seehofer met grenscontroles, heeft hij aangekondigd.

Hameren op een strenger beleid heeft de partij in de peilingen voorlopig geen winst opgeleverd

Zó onverzoenlijk stellen beide partijen zich op, dat niet alleen het verbond tussen Merkels CDU en de conservatieve Beierse zusterpartij CSU na bijna zeventig jaar dreigt te bezwijken. De hele regeringscoalitie van CDU, CSU en SPD wankelt zo sterk, dat de voorzitter van de gezamenlijke CDU/CSU-fractie in de Bondsdag de toestand woensdag „zeer ernstig” noemde. Over het einde van Merkels kanselierschap wordt al volop gespeculeerd.

In Beieren lijkt een meerderheid van de bevolking de koers van de CSU-leiding te steunen. Maar of men ook vindt dat de val van Merkel en haar coalitie daarvoor de prijs mag zijn, is een andere vraag. Een recente peiling geeft aan dat Merkel in Beieren nog altijd populairder is dan Söder en Seehofer, die haar de laatste tijd hard, en deels persoonlijk, hebben aangevallen. Het hameren op een strenger vluchtelingenbeleid heeft de CSU in de peilingen voorlopig geen winst opgeleverd.

Ook in de CSU beginnen nu tegenstemmen te klinken. „Politiek gezien is de opstelling van Söder en Seehofer onverstandig, menselijk gezien onfatsoenlijk”, zegt Christls man Richard Quaas, gezeten aan het raam van een café aan de Marienplatz, met uitzicht op het stadhuis van München.

Lees meer over de Beierse minister-president Markus Söder de man die het verzet leidt tegen het vluchtelingenbeleid van bondskanselier Angela Merkel

„De meeste CSU-kiezers steunen de harde lijn. Maar ik ben bang dat we er op rechts minder kiezers mee terugwinnen dan we er in het politieke midden door kwijtraken.” Quaas herinnert eraan dat de letters CSU staan voor Christlich-Soziale Union. „We noemen ons christelijk en sociaal. Dan moet je daar ook naar handelen.”

In Ingolstadt, tachtig kilometer noordelijker, ziet Quaas’ partijgenoot Thomas Deiser zijn taak en die van de CSU heel anders. Hij ziet hoe de CSU in de Merkel-jaren een deel van zijn kernelectoraat is kwijtgeraakt. Hoopt hij dat Angela Merkel dezer dagen ten val komt? „Het is een legitieme vraag of ze nog wel de juiste persoon is om bondskanselier te zijn”, zegt Deiser, die voor de CSU in de gemeenteraad van Ingolstadt zit.

„De stemming dat ze weg moet, heeft weer de kop opgestoken. Maar nee,” zegt hij in het kantoortje boven zijn winkel voor orthopedische schoenen in de binnenstad, „ik hoop niet dat de regering valt.”

Volledige werkgelegenheid

In Ingolstadt verloor de CSU bij de Bondsdagverkiezingen in september massaal kiezers aan de anti-immigratiepartij AfD. En dat nog wel in de kieskring (en geboortestad) van CSU-leider Seehofer. In een tijd van economische voorspoed en, mede dankzij de fabrieken van autofabrikant Audi, vrijwel volledige werkgelegenheid.

De CSU, in Beieren van oudsher dé dominante partij, viel hier hard terug van 55,6 procent van de stemmen in 2013 naar 41,7 procent in 2017. De AfD steeg spectaculair van 3,5 naar 15,6 procent. Onvrede over Merkel en haar vluchtelingenbeleid speelde daarbij een grote rol, zegt Deiser.

In Ingolstadt heeft zo’n 45 procent van de bevolking een migratieachtergrond. „We hebben hier veel mensen uit Oost-Europese landen en de voormalige Sovjet-Unie met Duitse wortels. Maar ook Italianen, Turken, Kosovaren. Die zijn allemaal redelijk goed opgenomen. Maar de recente vluchtelingenstroom ervaart de bevolking als een te grote belasting. Het straatbeeld verandert en dat willen de mensen niet. Bij conservatieve burgers bestaat vooral veel scepsis tegenover zwarte Afrikanen.”

Men wil dat er iets verandert, en snel, zegt Deiser. Hij hoorde het zaterdag nog van alle kanten, toen hij op straat folders van de CSU uitdeelde. In oktober zijn er verkiezingen in Beieren, en de CSU vreest haar absolute meerderheid in het deelstaatparlement kwijt te raken. Deiser heeft daarom begrip voor de harde opstelling van Seehofer en de Beierse minister-president Söder. „Het is goed om meteen zwaar geschut in te zetten. De bevolking wil duidelijke resultaten zien.”

    • Juurd Eijsvoogel