Satelliet herkent besmette olijfboom

Landbouw

Een bacterie die olijfbomen ziek maakt, rukt op in Europa. Met satellieten zijn de zieke bomen nu vroegtijdig te herkennen.

Zieke olijfboom die is besmet met de bacterie Xylella fastidiosa. Juan A. Navas-Cortes

Olijfbomen die zijn besmet met de beruchte Xylella-bacterie, zijn te herkennen op satellietbeelden. En dat kan al maanden vóórdat de bomen uiterlijk zichtbare tekenen van de ziekte vertonen. Met deze vroege herkenning is de opmars van de bacterie in Europa wellicht te stuiten, schrijven Italiaanse, Spaanse, Britse en Duitse onderzoekers deze week in het tijdschrift Nature Plants.

De bacterie Xylella fastidiosa komt van oorsprong uit Noord- en Zuid-Amerika. Daar maakt hij vooral druivenranken en citrusbomen ziek: hij laat bladeren en vruchten verdrogen en kan de hele boom of struik laten afsterven. Ook andere economisch belangrijke gewassen, zoals amandel, kers en koffie, zijn vatbaar.

In 2013 dook de bacterie op in olijfbomen in Zuid-Italië. Sindsdien is de ziekte bezig aan een gestage opmars noordwaarts. Ook bomen in Frankrijk, Spanje en Duitsland werden al ziek. Experts luidden in 2015 de noodklok. Er bestaat geen behandeling tegen de ziekte. De aanpak is nu om besmette bomen te rooien, én ook bevattelijke bomen in een 20 km brede bufferzone daaromheen. Het gaat dan niet alleen om olijfbomen, maar ook andere soorten, zoals druif, perzik, amandel, eik. Die aanpak blijkt tot nog toe weinig succesvol; tussen 2013 en 2015 nam het areaal aan besmette olijfbomen toe van 80 km2 tot 2.800 km2, een gebied zo groot als Noord-Holland.

Hyperspectrale satellietfoto. Gezonde olijfbomen zijn felrood, zieke bomen zijn lichtrood en groen. Foto Pablo J. Zarco-Tejada

Deskundigen detecteren de bacterie nu door monsters van zichtbaar zieke bomen in het lab te onderzoeken. Maar die methode is duur en tijdrovend.

Bovendien zou je willen ingrijpen vóórdat bomen zichtbaar ziek zijn. Met de nieuwe methode kan dat. De onderzoekers bevelen aan om de met satellietbeelden opgespoorde aangetaste bomen te rooien. Dat zal problemen geven, want nu al protesteren boeren tegen het door de Europese Commissie opgelegde rooiprogramma.

In het nu gepubliceerde onderzoek meten de wetenschappers de weerkaatsing van zonlicht door olijfbomen. Bekend is dat vegetatie andere golflengten van dat licht weerkaatst dan bijvoorbeeld kale grond. Ook is er een verschil tussen gezonde en zieke bladeren. Maar tot op heden was geen onderscheid gemaakt tussen plantenziekten en andere oorzaken van stress, bijvoorbeeld droogte.

De Zuid-Europese auteurs maakten gedetailleerde analyses van het lichtspectrum dat olijfbladeren weerkaatsen. Ze volgden 200.000 olijfbomen in Zuid-Italië gedurende twee jaar via satellietbeelden. Tegelijkertijd onderzochten ze in het veld en in het lab steekproefsgewijs welke van deze bomen ziek waren. Zo ontdekten ze in het weerkaatste lichtspectrum een ‘vingerafdruk’ die kenmerkend is voor de fysiologische reactie van olijfbomen op Xylella. De meeste bomen weerkaatsten dat typerende spectrum al vier maanden voordat ze zichtbaar ziek waren. Bij sommige bomen was dat zelfs een jaar van tevoren.

De onderzoekers stellen dat deze methode ook bruikbaar is voor andere ziekten en andere plantensoorten.

    • Nienke Beintema