Rotterdams formeren: loopgraven, cabaret en wethoudersfetisjisme

Reconstructie Bijna honderd dagen vocht de Rotterdamse politiek om de macht. Hoe een ‘bizar experiment’ leidde tot een klassieke middencoalitie zonder winnaar Leefbaar.

Burgemeester Ahmed Aboutaleb nodigt alle fractievoorzitters uit in het Rotterdamse stadhuis, de dag na de gemeenteraadsverkiezingen. ANP Bas Czerwinski

De verkenning

Donderdag 22 maart – Samen broodjes eten

Wie mag ik het woord geven, vraagt burgemeester Ahmed Aboutaleb in de leeszaal van het Rotterdamse stadhuis. Stilte. Géén van de dertien fractievoorzitters aan de houten tafel wil de uitslag van de lokale verkiezingen als eerste duiden.

Het is de ochtend na een harde campagne, uitvergroot tot een landelijke mediahype. De verbrokkelde gemeenteraad begint aan een formatie die bijna honderd dagen zal duren. Op initiatief van Leefbaar Rotterdam ontvangt de burgemeester alle winnaars en verliezers.

Aan de ovale tafel nemen partijleiders hun eerste strategische posities in – soms letterlijk. Veiligheidswethouder Joost Eerdmans (47) van Leefbaar, met elf zetels nog steeds de grootste partij, zit links naast de burgemeester. Nourdin el Ouali (36), van het islamitisch geïnspireerde Nida, zit aan de andere kant bij Aboutaleb, tegenover de nieuwelingen Denk, 50Plus en de PVV.

Het stadhuis is gastvrij, zegt Aboutaleb. Om twaalf uur worden altijd broodjes geserveerd. Maar PVV’er Maurice Meeuwissen (49) wil niet lunchen met Stephan van Baarle (26) van Denk. Hij is boos om diens opmerking dat „Joseph Goebbels” zijn vingers zou aflikken bij een PVV-filmpje. Ruud van der Velden (53) van de Partij voor de Dieren wil weer geen broodje eten met PVV’er Meeuwissen, want die wil alles „de-islamiseren”. Zo ligt de pijnlijke campagne weer op tafel. Meeuwissen staat op en loopt de deur uit.

Omdat niemand het woord neemt, stelt Aboutaleb een rondje voor, vanaf El Ouali van Nida. Zo komt Eerdmans, de leider van de grootste partij, pas als laatste aan het woord. Leefbaar is de duidelijke winnaar, zegt hij, negerend dat andere partijen juist benadrukken dat zijn partij drie zetels kwíjt is.

Eerdmans weet dat hij links nodig heeft. Hij roept op tot een brede coalitie, met 31 van de 45 zetels: Leefbaar met 11 zetels plus VVD, GroenLinks, D66 en PvdA met elk 5 zetels – de vijf grootste partijen. „De lijsttrekkers van deze partijen zijn generatiegenoten. Er zijn grote verschillen, maar niemand is dogmatisch”, zegt Eerdmans later die dag tegen de media.

Verkenners Jos van der Vegt en Derk Loorbach bij burgemeester Aboutaleb

ANP

Hij stelt ook formeel een verkenner voor, die al in januari is gepolst: Jos van der Vegt (65), oud-directeur van zowel De Kuip als Ahoy, een Rotterdamse veteraan.

Hó, zegt SP’er Leo de Kleijn (59), die gebroken is door het onverwachte verlies van drie van de vijf zetels. Leefbaar heeft niet gewonnen, maar verloren, dus de rest van de raad mag óók een verkenner kiezen, stelt De Kleijn. Hij noemt Derk Loorbach, een 43-jarige hoogleraar transitiemanagement: veel progressiever kan het niet.

Het is het laatste trucje van De Kleijn. De SP’er neemt zijn verlies en stapt op, na twaalf raadsjaren. Andere partijen uit Eerdmans’ ‘brede coalitie’ noemen zijn voorstel die donderdag ‘niks’ of ‘voorbarig’. De formatie is net begonnen en Leefbaar is het initiatief alweer kwijt.

Onorthodoxe formatie

Dit is een reconstructie van de langste en lastigste formatie in de tweede stad van Nederland (640.000 inwoners) in decennia. Een nieuwe lichting politici zoekt elkaar niet op, maar sluit elkaar uit. Leefbaar neemt als grootse partij geen regie en wordt dramatisch uitgespeeld. Een ‘onorthodoxe formatie’ op ínhoud leidt tot een coalitie van heel orthodoxe partijen: VVD, GroenLinks, D66, PvdA, CDA en ChristenUnie-SGP.

Die zes partijen, met tien wethouders en een minimale meerderheid van 23 raadszetels, presenteren dinsdag hun coalitieakkoord: Nieuwe Energie voor Rotterdam. Hun app-groepje van fractievoorzitters heet het ‘Sexy Sextet’, maar het onderlinge vertrouwen is nog kwetsbaar en ze hebben na de formatie een chagrijnige oppositie tegenover zich.

Dit nieuwe college staat voor grote besluiten en projecten, met weinig speling in de begroting van 3,5 miljard euro: het nieuwe stadiongebied Feyenoord City, een derde stadsbrug, de metrolijn naar Hoek van Holland die vele miljoenen duurder wordt en het spiegelende kunstdepot van Museum Boijmans Van Beuningen. Speerpunt wordt de duurzame energietransitie, die Rotterdam een groene toekomst in moet loodsen.

Maandag 25 maart – De twee kampen

De gesprekken beginnen. Jos van der Vegt moet even wennen aan het idee dat er een tweede verkenner is. Maar hij kent Derk Loorbach een beetje en diens vader, sportbestuurder Jan Loorbach, vrij goed. De twee verkenners spreken af, hebben een klik en maken een selfie.

Ze realiseren zich dat het niet gemakkelijk wordt. Er is een rechts kamp van Leefbaar en de VVD (samen 16 zetels) en een ‘links’ kamp van GroenLinks, PvdA en D66 (samen 15 zetels). Beide kampen hebben minstens één partij van het andere kamp nodig, want de rest van de raad bestaat uit kleinere fracties: Denk (4 zetels), Nida, SP en CDA (elk 2 zetels) en de PVV, Partij voor de Dieren, 50Plus en ChristenUnie-SGP (elk 1 zetel).

Dan is er nog de alliantie tussen Leefbaar Rotterdam en het landelijke Forum voor Democratie van Thierry Baudet. Zolang Leefbaar met die ‘racistische’ Baudet samenwerkt, is een coalitie in Rotterdam uitgesloten, zegt D66-leider Alexander Pechtold.

Judith Bokhove, lijsttrekker voor Groenlinks in Rotterdam

ANP Bart Maat

Vincent Karremans, VVD-lijsttrekker in Rotterdam

ANP Bart Maat

Al na één week opperen de verkenners dat de VVD en GroenLinks het initiatief in de formatie moeten nemen. Beide partijen hebben gewonnen en elk vijf zetels, ze hebben niemand uitgesloten en ze kunnen rechts en links misschien verbinden.

Judith Bokhove (50) van GroenLinks, een goedlachse logopedist die ooit een buurvrouw was van Pim Fortuyn, wil wel. Maar de nieuwe VVD-fractievoorzitter Vincent Karremans (31), de blonde ondernemer achter banensite magnet.me, weigert nog. Hij eist dat links eerst eens serieus gaat praten met Leefbaar.

Lees ook: Wat een slechte verliezers daar in Rotterdam

Dinsdag 10 april – Den Haag stuurt mee

Op de achtergrond kijkt en stuurt politiek Den Haag mee in Rotterdam. Fractievoorzitters Jesse Klaver van GroenLinks, Lodewijk Asscher van de PvdA, en Alexander Pechtold van D66 willen graag hun VVD-collega Klaas Dijkhoff spreken. Ze drinken even koffie in het ledenrestaurant van de Tweede Kamer. Wat kunnen de linkse partijen doen om de VVD in Rotterdam mee te krijgen, vragen ze. Dijkhoff hoort het allemaal aan. Collegevorming is bij de VVD echt iets voor de lokale afdeling, zegt hij.

Donderdag 12 april – Wedden om flessen wijn

In kamer 102 van het stadhuis geven twee mannen die eigenlijk niets willen zeggen een persconferentie. Van der Vegt en Loorbach zijn al drie weken bezig en het schiet niet op. De verkenners gaan op verzoek nog één week langer door, want er is ‘beweging’, maken ze bekend. Maar die beweging is alleen dat links en rechts nu bereid zijn samen te práten.

In gesprekken met fractievoorzitters proberen de verkenners van alles. Van der Vegt heft zijn armen ten hemel, kijkt strak naar Loorbach en zegt: „Deze stad is onbestuurbaar.” Loorbach pakt dan de arm van Van der Vegt om hem gerust te stellen en speelt het spelletje mee. Achteraf lachen ze hard om hun theater.

De verkenners wedden steeds om een denkbeeldig flesje wijn met raadsadviseur Gerard Riesthuis, die hen bijstaat, dat er nú vast beweging komt. Riesthuis wint steeds. Hij heeft deze situatie in Rotterdam nog nooit meegemaakt, zegt hij.

VVD’er Vincent Karremans, zelf een nieuwkomer, noemt de verkenners apolitiek. Van hem mogen ze stoppen. De verkenners zelf concluderen dat de VVD de verkenning gewoon uit wil zitten. De VVD staat ‘overal’ voor open – als het maar Leefbaar is.

Said Kasmi, D66-lijsttrekker in Rotterdam

ANP Bart Maat

Barbara Kathmann, PvdA-lijsttrekker in Rotterdam

ANP Bart Maat

Het idee om GroenLinks en de VVD het initiatief te geven komt terug. Nu wil Karremans wel, maar twijfelt Bokhove. Ze wil D66 en de PvdA ook niet afstoten.

Jan-Willem Verheij, oud-fractievoorzitter van de VVD, nodigt Bokhove uit voor koffie. Ze kennen elkaar al jaren. Het wordt een wijntje, en nog één, in café Rijke & de Wit in West. Op maandag krijgen de verkenners te horen: er is vertrouwen.

VVD en GroenLinks mogen ieder een informateur aanwijzen. Als het maar niet Paul Rosenmöller wordt, verzucht Eerdmans van Leefbaar. De voormalig GroenLinks-leider wordt gezien als een van de politici die Pim Fortuyn gedemoniseerd hebben. Kort daarna gaat het mobieltje van Jos van der Vegt. Op het schermpje ziet hij een bekende naam: Rosenmöller.

Zondag 15 april – Het grote gebaar van Baudet

Niet Joost Eerdmans, maar Thierry Baudet biedt onverwachts een uitweg. Als Leefbaar Rotterdam in een college is geïnstalleerd, dán is Forum voor Democratie bereid de alliantie te verbreken, staat op de site.

Eerdmans noemt het een briljante zet van Baudet. Hij had het zelf nooit gedaan, zegt hij. Sterker, Eerdmans heeft nog gebeld met D66-leider Alexander Pechtold om te vragen wat nou helemaal het probleem is.

Bij verkenners Van der Vegt en Loorbach is enige verbazing. Als Leefbaar en Forum tóch al bereid waren te breken, waarom dan pas na drie weken van moeizame gesprekken? Ook bij linkse partijen is er scepsis over het ‘grote gebaar’ van Baudet.

De boycot van D66 wordt ingetrokken, maar een doorbraak is het niet.

Donderdag 19 april – Uit de loopgraven

De Rotterdamse politiek krijgt er flink van langs in het eindrapport van de verkenners. Per direct moet een werkgroep bestuurlijke vernieuwing van start om wat te doen aan het „loopgravenmodel”. Klinkt goed, maar er komt niets van terecht.

De verkenners presenteren zeven meerderheidscombinaties, inclusief een ouderwets afspiegelingscollege van alle partijen met 4 zetels of meer. Maar geen van die zeven varianten wordt gesteund door de partijen zelf. Zwart op wit staat dat bijna niemand wil samenwerken met de twee multiculturele partijen, Denk en Nida. Terwijl Denk met 4 zetels vanuit het niets de grootste winnaar is.

De nieuwe Denk-leider Stephan van Baarle, zoon van een Turkse-Nederlandse vader, wordt gezien als een scherpe, maar redelijke politicus. Het zijn de streken van het landelijke Denk waar partijen geen zin in hebben.

Nourdin el Ouali van Nida is een begaafde, analytische debater. Maar Nida staat buitenspel na het klappen van het Links Verbond met GroenLinks, PvdA en SP in maart. GroenLinks zei de samenwerking op om een oude tweet waarin Nida de staat Israël met IS vergeleek.

Het is tijd voor een nieuwe manier van inhóúdelijk formeren, zeggen de verkenners. Bijna alle partijen zijn het eigenlijk eens over duurzaamheid, armoedebestrijding en wonen. GroenLinks en de VVD krijgen het initiatief om een raamwerk voor een coalitieakkoord op te stellen. Wat de verkenners níét zeggen, is dat dit formeren op inhoud vooral een manier is om tijd kopen – en hopelijk wat vooruitgang te boeken.

Wie de twee informateurs zijn, is al uitgelekt. De VVD heeft gekozen voor oud-Kamerlid Pieter Duisenberg (51), een bekende van Vincent Karremans. Paul Rosenmöller (62) is naar voren geschoven door het landelijke GroenLinks; fractieleider Judith Bokhove kende hem zelf niet.

In februari presenteerden vier fractievoorzitters het zogeheten Links verbond voor de gemeenteraadsverkiezingen: Barbara Kathmann van de PvdA, Judith Bokhove van GroenLinks (blauwe sjaal), Nourdin El Ouali van Nida en Leo de Kleijn van de SP.

David van Dam

De informatie

Maandag 30 april – Peter, Paul – where’s Mary?

„Open, constructief en vruchtbaar”: zo omschrijven informateurs Rosenmöller en Duisenberg hun gesprekken met fractievoorzitters in een brief aan de raad. Oud-vakbondsman Rosenmöller neemt vaak de leiding, de wat zakelijke Duisenberg vraagt geïnteresseerd door. „Peter, Paul – where’s Mary?“, wordt het duo in sommige fracties lacherig genoemd – naar het Amerikaanse folktrio uit de jaren zestig.

Samen met GroenLinks en de VVD werken de informateurs aan een ‘objectief raamwerk’ dat de grootste gemene deler van alle partijen moet worden. Het idee is dat iedereen, óók GroenLinks en VVD, daarna moet ‘solliciteren’ voor het college. Sommige fracties zien het meer als een bizar experiment. Ze horen wekenlang weinig over de voortgang en hebben geen idee óf en hóé hun inbreng in het raamwerk terugkomt.

Joost Eerdmans van Leefbaar is zijn twijfels over Rosenmöller kwijt. Voor de informateur aantreedt, bellen ze. Vind je ons extreem-rechts, vraagt Eerdmans. Nee, zegt Rosenmöller, die Fortuyn vroeger wel extreemrechts noemde. Eerdmans denkt dat de informateur met Leefbaar in het reine wil komen. Hij kan zich niet voorstellen dat Rosenmöller, zestien jaar na de moord op Fortuyn, nu Leefbaar overboord wil gooien.

In werkelijkheid doet Rosenmöller ook erg zijn best om een college met Leefbaar als grootste partij erdoor te krijgen. Het leidt zelfs tot wrijving met Judith Bokhove van zijn eigen partij. Rosenmöller voelt het aan en vraagt haar: zit ik je in de weg?

Donderdag 17 mei – Het surrealistische raamwerk

Wij hadden het geschreven kunnen hebben, zegt D’66’er Said Kasmi over het concept-raamwerk dat vandaag wordt gepresenteerd. Dat is ook niet zo gek voor een partij die ergens tussen VVD en GroenLinks zit. Het is een „wezenlijke trendbreuk”, zegt Rosenmöller. Er moet een Rotterdams Energie- en Klimaatakkoord voor 38 miljoen euro per jaar komen. De politiek wil een Deltaplan tegen schulden en een Leer-Werkakkoord. Er zijn 18.000 nieuwe woningen nodig, vooral voor middeninkomens.

Het heeft iets surrealistisch: er staat een ambitieus meerjarenprogramma op papier. Er is alleen nog geen college in zicht om het uit te voeren.

Bij een aantal partijen valt het concept-raamwerk helemaal niet goed. Tot verbazing van Leefbaar staat het onderwerp integratie er nauwelijks in, terwijl de campagne steeds over de islam dan wel polarisatie ging. Denk en Nida missen het thema inclusiviteit en 50Plus mist zorg en ouderen. Maar naar buiten is iedereen mild over het raamwerk. Geen partij wil zichzelf buitenspel zetten.

Lijsttrekker Nourdin el Ouali van Nida tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen.

ANP Niels Wenstedt

Vrijdag 25 mei – Niets is wat het lijkt

Het komt één keer tot een gesprek tussen Leefbaar, GroenLinks en de VVD met de informateurs. In kamer 104, het secretariaat van de burgemeester, zegt Judith Bokhove opnieuw nee. GroenLinks zal niet met twee rechtse partijen in een college stappen. Bokhove gaat dan liever met D66, de PvdA en één van de twee rechtse partijen besturen, zegt ze later tegen Eerdmans. Hij gaat er niet op in: als hij ‘ja’ zegt, zou Bokhove direct met Vincent Karremans bellen die dan onder druk ook ‘ja’ zal zeggen, vreest hij. En dat verliest Leefbaar van de VVD, weet Eerdmans. Niets is wat het lijkt in dit spel.

Woensdag 30 mei – De crisis

De informateurs hebben nog één week en alles zit he-le-maal vast. Onderhandelaars lopen rondjes om het stadhuis of smoezen in de tuin. Bij iedereen loopt de spanning op, maar niemand weet de patstelling te doorbreken.

SP’er Aart van Zevenbergen (65), de zachtaardige opvolger van Leo de Kleijn, voelt plaatsvervangende schaamte. „Collega’s doorbreek de impasse!”, mailt hij half een ’s middags aan alle fractievoorzitters. Bijgevoegd is een tienpuntenprogramma voor een sociale, diverse en duurzame stad. „Ik roep jullie op om je bij ons aan te sluiten in het belang van de Rotterdammers dus van ons allemaal”, mailt Van Zevenbergen.

Er komt die dag beweging, maar niet richting SP. Die ochtend heeft de VVD nog een poging gedaan om D66 mee te krijgen met Leefbaar en het CDA. Said Kasmi krijgt drie wethouders aangeboden, maar hapt niet.

Dan volgt een bepalend, maar schimmig gesprek tussen VVD’er Vincent Karremans, Judith Bokhove van GroenLinks en de informateurs. De inschatting van Karremans is dat D66 overstag zal gaan voor een coalitie met Leefbaar, is de boodschap. Ook de informateurs zetten Bokhove onder druk. Zij schrikt en is er na het gesprek van overtuigd dat de linkse samenwerking aan diggelen is. Het laatste wat GroenLinks wil, is buiten de coalitie vallen. Bokhove stapt naar Barbara Kathmann (40), de nieuwe lokale PvdA-leider. Wil de PvdA niet met GroenLinks in een college met Leefbaar en de VVD? Ze gaat niet naar Kasmi om te checken of D66 echt ‘om’ is. Ze weet dat hij met de VVD en Leefbaar heeft gepraat.

Intussen hoort Kasmi maar niets, en krijgt een slecht gevoel. Hij ziet het strategisch team van PvdA-zwaargewichten ’s middags naar het stadhuis komen. Hij appt naar de linkse partijen: is alles oké?

Uiteindelijk is het PvdA’er Co Engberts (51) die Kasmi opzoekt. Klopt het dat D66 met rechts meegaat, vraagt hij. Nee, zegt Kasmi, natuurlijk niet. Dan is het duidelijk: iedereen is gegijzeld door paniek.

Kasmi voelt zich achteraf verraden door de VVD én door GroenLinks. Met één telefoontje van Bokhove had hij de onrust kunnen wegnemen.

Donderdag 31 mei – De linkse toverbalcoalitie

Om tien voor half een ’s nachts stuurt raadsgriffier Han van Midden alle fractievoorzitters nog een uitnodiging via de app. Die donderdagochtend is er om half tien een ingelaste bijeenkomst, op verzoek van een boze meerderheid. Ellen Verkoelen (61) van 50Plus appt de griffier over alle „bizarre en onmogelijke constructies” die passeren. Ze mist „senioriteit” bij GroenLinks en de VVD en vindt de informatie „mislukt”.

Alle partijen moeten nu creatief zijn, het uiterste uit zichzelf halen, zeggen de informateurs tegen de pers. Een aantal partijen heeft inmiddels genoeg van Rosenmöller en Duisenberg. Niks ‘objectief’ – het duo lijkt gewoon uit te zijn op een coalitie met hun eigen GroenLinks en VVD.

Om half twee ’s middags stuurt PvdA’er Barbara Kathmann een cruciaal mailtje aan de informateurs. Er ligt inmiddels een plan A, voor het huidige sextet, waar iedereen voor wil gaan, schrijft ze. Maar zoals de informateurs hebben voorgesteld, moeten er misschien ook „onorthodoxe wegen/varianten” onderzocht worden. Ze vraagt om onderzoek naar een plan B: een linkse gedoogvariant met 8 partijen, 9 wethouders en 23 zetels: GroenLinks, PvdA, D66, CDA, ChristenUnie-SGP, Nida, SP en de Partij voor de Dieren. Bij alle partijen is draagvlak, zegt Kathmann.

Een serieus verzoek lijkt het niet. Kathmann heeft Ruud van der Velden van de Partij voor de Dieren alleen gevraagd of hij openstaat voor een gesprek. Formeel is de partij nooit om gedoogsteun gevraagd.

Plan B lijkt vooral een drukmiddel om de VVD mee te krijgen met plan A. En dat lukt: dit is het punt waarop de VVD overstag gaat. In Amsterdam en Utrecht is de VVD al buiten de coalitie gevallen. En in Rotterdam lijken de kansen op een coalitie met Leefbaar verkeken. De informateurs nodigen Karremans en Bokhove ’s avonds uit. Karremans is boos dat Bokhove heeft getekend voor die linkse gedoogvariant, een ‘toverbalcoalitie’. De VVD’er draagt een smoking: niet om te imponeren, maar omdat hij nog een diner heeft.

Tjalling Vonk, fractievoorzitter van CU-SGP

Zaterdag 2 juni – De eis van ChristenUnie-SGP

Tjalling Vonk (48), de nieuwe fractievoorzitter van ChristenUnie-SGP, die bij het Leger des Heils werkt, krijgt ’s middags een telefoontje van Rosenmöller. Je heb vast gehoord waarvoor ik bel, vraagt Rosenmöller. Vonk weet helemaal van niets, zegt hij. Hij staat langs de lijn in Bergschenhoek, zijn zoon is keeper in een bekerfinale. O, dat maakt dit telefoontje een beetje raar, zegt Rosenmöller. Hij wil ChristenUnie-SGP met 1 zetel vragen de middenvariant aan een meerderheid te helpen.

De hele vrijdag hebben de andere partijen al over de coalitie onderhandeld. Het CDA van Sven de Langen (31) heeft alles rustig afgewacht. De kleine middenpartij vult al twintig jaar onafgebroken coalities aan. De Langen, een lange duursporter, voelt zich comfortabel. Hij heeft met niemand ruzie gemaakt en is de enige die wethouderservaring heeft.

Sven de Langen, fractievoorzitter CDA in Rotterdam

Het idee is dat het CDA en ChristenUnie-SGP, met samen drie zetels, één wethouder gaan delen. Vonk maakt duidelijk dat zijn partij een eigen wethouder wil. Ook Gert-Jan Segers, landelijk partijleider van de ChristenUnie, adviseert het Vonk. De andere vijf partijen zijn niét blij met die verrassing van ChristenUnie-SGP.

Zondag 3 juni – De ontknoping

Ellen Verkoelen van 50Plus staat te klussen in het huis van haar dochter als Said Kasmi van D66 zondagochtend belt. Hij belt op persoonlijke titel: zou 50Plus in plaats van de ChristenUnie-SGP niet willen aanschuiven? Ze twijfelt: ze ligt slecht bij haar oude partij, het CDA. Ik bel vanavond terug, zegt ze – maar dan neemt Kasmi niet op.

Kasmi heeft om 7 uur die avond met de vijf anderen in het Novotel in een kantorenpark in Oost-Rotterdam afgesproken. De meeste fractievoorzitters zijn moe, korzelig en het is wat onwennig om na deze heftige week ineens als team bij elkaar te zitten.

Karremans van de VVD is zakelijk: hij is bereid om met links verder te gaan, maar wil daarvoor flink gecompenseerd worden. Vonk van de ChristenUnie-SGP heeft wat ingesproken op de voicemail van het lokale SGP-bestuur. Hij ziet geen andere optie dan de zondagsrust te verbreken. Vooral de SGP is er achteraf ongelukkig mee.

Vooruit, de ChristenUnie-SGP kan een parttime wethouder (0,4 fte) krijgen, is besloten. Daarmee stevenen de partijen wel af op een college met dubbele cijfers: tien wethouders. Er worden sommetjes gemaakt om in ieder geval onder de 9 fte uit te komen – dat staat wat beter. Karremans van de VVD geeft geen krimp. Maar als GroenLinks, D66 en de PvdA genoegen nemen met twee wethouders voor 1,8 fte, komen ze op 8,8 fte uit. Dat willen ze niet. Het blijft bij tien wethouders, met 9,4 fte.

De VVD krijgt wisselgeld: de partij mag de locoburgemeester kiezen en krijgt een extra stem in het college. Ook kan de VVD bekendmaken dat de milieuzone voor oude benzineauto’s gefaseerd verdwijnt – wat toch al een tijdelijke maatregel was.

Het nieuws over de doorbraak moet zo snel mogelijk de wereld in, voordat iemand zich kan bedenken, is het idee van de informateurs. Hun woordvoerder trommelt ’s avonds laat nog de lokale media op voor een ‘persmoment’ in het Novotel.

Lees ook: Met coalitie zonder Leefbaar Rotterdam komen de verwijten

Lijsttrekker Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen, op 21 maart.

ANP Robin Utrecht

Karremans wil Eerdmans eerst zélf vertellen dat de VVD Leefbaar heeft laten vallen. Hij legt uit dat hij alles heeft gedaan om Leefbaar binnenboord te houden. En dat het anders Leefbaar ten koste van de VVD was geworden. Eerdmans, net terug van een rondje hardlopen, beseft dat het voorbij is. Jij moet Rotterdam nu redden, zegt hij tegen Karremans. De volgende ochtend staat Eerdmans RTV Rijnmond te woord: „Ik ben pislink. En dat is een understatement.”

Rosenmöller laat wijn en glazen aanrukken – nog geen champagne. Voor Karremans is het een toost met een bijsmaak. De ontknoping voelt voor hem toch als een soort nederlaag.

Maandag 4 juni – Een boze oppositie

De toekomstige oppositie is pissig na de persconferentie in het Novotel. Een deel voelt zich genept. De linkse gedoogvariant is nooit een serieuze optie geweest, realiseren ze zich. Nida is na het klappen van het Links Verbond nu voor de tweede keer door GroenLinks aan de kant geschoven. Dat komt hard aan bij El Ouali, een oud-GroenLinkser. En voordat de raad is geïnformeerd, ligt het nieuws zondagavond al bij de media.

Op maandagavond is er een bijeenkomst om het definitieve raamwerk te bespreken. Daar is nu „geen enkele behoefte” aan, mailt Ellen Verkoelen van 50Plus ’s middags even na vieren, ook namens Leefbaar, Denk, SP, Partij voor de Dieren en PVV. De formatie verloopt „niet transparant”, herhalen de partijen.

Dinsdag 5 juni – Nieuwe politieke cultuur

De fracties krijgen er weer van langs: na de verkenners nu van de informateurs. De gepolariseerde verhoudingen zijn slecht voor het aanzien van de politiek én voor de stad, zegt Rosenmöller tijdens de presentatie van het definitieve raamwerk. Er is een nieuwe politieke cultuur nodig. De informateurs krijgen kritische vragen van de pers: hoe het kan dat Leefbaar niet in het college komt. Er waren maar drie partijen met een voorkeur voor een college met Leefbaar, verdedigt Rosenmöller zich: de VVD, 50Plus en Leefbaar zelf.

Pieter Duisenberg en Paul Rosenmöller tijdens de presentatie van hun eindadvies over de te vormen coalitie in Rotterdam.

Jerry Lampen

De formatie

Zondag 10 juni – Wil de oppositie meedoen?

Nog voor de onderhandelingen echt beginnen, nodigt VVD-formateur Jan Anthonie Bruijn (60) de voltallige oppositie uit. Het is zondagmiddag om drie uur in een zaaltje in grand café Engels, naast het centraal station. Hij hoopt alvast deelakkoorden met de oppositie te kunnen sluiten. Maar zonder financiële onderbouwing van het toekomstige coalitieakkoord komt het neer op blind een handtekening zetten, denken oppositieleden. Sommigen zien het als een manier om de oppositie uit te spelen. Het tegenovergestelde gebeurt: de oppositie komt later die week nog eens op de fractiekamer van Leefbaar bijeen om de rijen te sluiten: er worden vooraf géén deelakkoorden gesloten met dit college.

Dinsdag 12 juni – Hogesnelheidsonderhandelen

Er wordt stevig door-onderhandeld in een kantoortje van Stadsbeheer bij het Kralingse Bos. Afgelegen en onhandig: als er stukken nodig zijn van het stadhuis, duurt het een half uur voor een medewerker er is. De rest van de week wordt gewoon weer aan de Coolsingel onderhandeld. Formateur Bruijn zet er vaart in. Hij heeft drie keer het VVD-verkiezingsprogramma opgesteld en is een soort kruising tussen Mark Rutte en Gerrit Zalm: hij denkt, werkt en lacht snel. Op het programma staan de witte vlekken in het raamwerk: integratie, zorg, cultuur, sport en ook een ‘levendige binnenstad’. Natuurlijk wordt er ook veel gepraat over geld.

Jan Anthonie Bruijn van de VVD is formateur van de Rotterdamse coalitie

ANP Bart Maat

Ze maken lange dagen, van acht uur ’s ochtends tot negen uur ’s avonds. Voor Tjalling Vonk van ChristenUnie-SGP zijn de gesprekken soms pittig. Met een eigen wethouder heeft hij al overvraagd, vinden sommigen. VVD’er Karremans blijkt een harde, snelle onderhandelaar. Via zijn laptop kan zijn team elders meekijken. Achteraf berekent de VVD dat ‘83,5 procent’ van het verkiezingsprogramma zou zijn verzilverd.

Maandag 18 juni – Bruijns Cabaret

Het is tijd voor wat functionele gezelligheid, vindt formateur Bruijn. De zes fractievoorzitters slapen een nachtje op het ss Rotterdam bij de wijk Katendrecht. Bruijn zelf vermaakt ze met een eigen cabaretvoorstelling van drie kwartier. Met een groen petje en een sterrenzonnebril zingt hij zelfgeschreven liedjes over de zes achter een keyboard en speelt hij voor quizmaster. Er wordt hard gelachen – en dat is hard nodig.

Dinsdag 19 juni – Homovriendelijk of homoveilig?

Het akkoord is zo goed als rond en dan loopt het alsnog bijna fout. Tjalling Vonk van ChristenUnie-SGP heeft contact gehad met de lokale besturen en die weer met de landelijke partijen. Er zijn toch grote bezwaren tegen de ambitie een „homovriendelijke” stad te zijn. De ChristenUnie-SGP wil best een vriendelijke stad zijn, maar ook voor statushouders, moslims, niet-gelovigen etcetera. Kan dat woord niet vervangen worden door „homoveilig”? Het leidt tot grote irritatie binnen het Sexy Sextet. Voor sommigen voelt het als een persoonlijke schoffering. Van de 23 raadsleden binnen de toekomstige coalitie zijn er 5 openlijk homo. Uiteindelijk vinden ze een compromis. Het woord homovriendelijk wordt geschrapt; het nieuwe college gaat zich maximaal inzetten voor de acceptatie van LHBTI’ers.

Maandag 25 juni – Wethoudersfetisjisme

Tien wethouders is „wethoudersfetisjisme”, zegt Stephan van Baarle van Denk in het AD. De voltallige oppositie, behalve Nida, schopt in de krant tegen het uitgebreide college in spe.

De drie fractievoorzitters op links die de formatie doorstaan hebben, stoten door naar het college: PvdA’er Barbara Kathmann (economie en toerisme), GroenLinkser Judith Bokhove (mobiliteit, jeugd(hulp) en taal) en D66er Said Kasmi (onderwijs en cultuur). De 0,4 wethouder waarom ChristenUnie-SGP heeft gevochten, wordt Michiel Grauss, afdelingshoofd bij de GGD. Hij gaat het deltaplan tegen armoede en schulden vormgeven.

Een running gag binnen het college is de wethouder ‘zaken waar we niet over gaan’ en die toch in de raad voorbijkomen, zoals het asielbeleid en het Midden-Oosten. Die elfde wethouder krijgt Rotterdam niet.

Deze reconstructie is gebaseerd op gesprekken met zeventien betrokkenen.

    • Eppo König