Minder longziekte door schoner koken

Luchtvervuiling

Verbeterde kooktoestellen stoten minder fijnstof uit. In ontwikkelingslanden hebben vrouwen er baat bij. En wellicht ook kinderen.

Indiaas kind bereidt een maaltijd. Foto Getty

Jaarlijks sterven er wereldwijd 2,8 miljoen mensen vroegtijdig door inademing van verbrandingsgassen en fijnstofdeeltjes die vrijkomen bij het koken en verwarmen van de woning. De kooktoestellen die mensen in ontwikkelingslanden gebruiken worden gestookt op hout, mest of oogstresten. Vaak gaat het om open vuurtjes, ontbreekt een rookafvoer naar buiten, of lekt het kooktoestel (cookstove) waardoor een ongezond binnenklimaat ontstaat. Met name vrouwen en kinderen zijn hiervan het slachtoffer.

Onderzoekers onder leiding van hoogleraar preventieve geneeskunde Onno van Schayck van Maastricht University hebben nu een overzicht gemaakt van 53 eerder gepubliceerde studies hiernaar. De resultaten van deze meta-analyse zijn verschenen in het wetenschappelijke blad Thorax.

Verbeteringen

Verbeterde cookstoves van uiteenlopende modellen die getest werden in huishoudens in Afrika, Azië en Latijns-Amerika verminderden de uitstoot van koolmonoxide en fijnstof binnenshuis aanzienlijk. Een verbeterde luchttoevoer in de toestellen zorgt voor een vollediger verbranding, en vaak is ook de afvoer van rookgassen beter geregeld.

Dit verbeterde met name de gezondheid van vrouwen die koken. COPD, ernstige, chronische longschade, nam bij hen met ruim een kwart af. Andere klachten als hoesten, piepende ademhaling en oogontsteking daalden ook significant door het gebruik van schonere kooktoestellen. Een positief effect op de gezondheid van kinderen werd in de studie niet gezien, evenmin als een effect op geboortegewicht of sterfte van jonge kinderen.

„Het is lastig om longaandoeningen van kinderen in veldstudies te analyseren”, zegt Van Schayck. Hij sluit daarom niet uit dat ook hun gezondheid erop vooruit gaat door gebruik van schonere kooktoestellen. Verbeterde cookstoves zijn nog altijd niet helemaal schoon, maar kunnen wel een significante verbetering brengen.

Momenteel is nog altijd de helft van de wereldbevolking afhankelijk van biomassa als brandstof voor koken en verwarming. Overschakelen naar schonere brandstof gaat slechts langzaam, vanwege praktische problemen en vooral armoede.

Naar schatting zullen in 2040 nog steeds 1,8 miljard mensen koken op een vuurtje gestookt met biomassa. Van Schayck: „Deze mensen wonen dan vooral in steden en met name in sloppenwijken waar geen voorzieningen zijn zoals elektriciteit of lpg en waar gezinnen niet meer dan 1 of 2 dollar per dag te besteden hebben.”

In de steden zijn mensen bovendien genoodzaakt om binnenshuis te koken, zegt Van Schayck: „Bijna alle studies in onze review waren in landelijke gebieden. Het grote verschil is dat mensen in landelijk gebied ook buiten kunnen koken, waardoor zij minder in de rook hoeven staan. In sloppenwijken is dat bijna niet mogelijk.”

Half miljard

Volgens cijfers van de Global Alliance for Clean Cookstoves kookt 43 procent van de Indiase bevolking nog op biomassa; ruim een half miljard.

Van Schayck werkt zelf mee aan een project waarin hij samen met mensen in Indiase sloppenwijken een eenvoudig kooktoestel heeft ontwikkeld voor gebruik binnenshuis. „Deze cookstove is zeer goedkoop, hij kan door de mensen zelf gemaakt worden”, zegt Van Schayck. „Onafhankelijk onderzoek heeft laten zien dat hiermee een reductie van 90 procent in uitstoot van ultrafijnstof bereikt kan worden.”

    • Sander Voormolen