Zagros (Feyyaz Duman) reist vanuit Koerdistan zijn vrouw achterna nadat zij naar België is gevlucht.

‘In deze samenleving kan de waarheid je dood zijn’

Drama Kansloze schaapherders als Zagros blijven komen, gelokt door succesverhalen als dat van de regisseur van ‘Zagros’: een Koerd die in België filmmaker werd en nu lid is van The Academy.

Toen hij zelf naar België vluchtte, zat hij dagen achtereen opgesloten in de laadruimte van een vrachtwagen zonder voldoende eten of drinken of een toilet. „Je bent overgeleverd aan criminelen”, vertelt filmregisseur Sahim Omar Kalifa (1980) over zijn illegale vlucht uit Iraaks Koerdistan. Hij vertrok op zijn twintigste naar België, waar hij na enkele jaren naar de filmacademie ging. „Ze vertellen dat je drie dagen op je gemak zal reizen. In werkelijkheid doen ze zodra je instapt de deuren op slot en zit je zes dagen vast.”

In zijn eerste speelfilm komt de illegale overtocht van de Koerdische hoofdpersonages Zagros en echtgenote Havin slechts kort in beeld. „Ik wilde dat kijkers beseften dat zo’n reis iets anders is dan even het vliegtuig nemen, maar het mocht niet de focus van het verhaal worden”, vertelt Omar Kalifa. Na enkele korte films – waarvan er twee op de shortlist van de Oscars belandden – is zijn eerste speelfilm een fictief liefdesverhaal over de tweestrijd waarin de lieve, maar wat naïef aandoende, herder Zagros belandt zodra hij in België arriveert.

In de film vertrekt Zagros’ moderne vrouw Havin uit hun geboortestreek omdat ze het verstikkende geroddel over haar vermeende overspel en het agressieve gedrag van enkele dorpelingen beu is. Met behulp van haar zus, een Koerdische strijdster, vlucht ze met dochter en ongeboren kind naar België. Zagros, overtuigd van haar onschuld, reist haar achterna, maar slaagt er minder gemakkelijk in om het dorpsleven achter zich te laten. Zijn familie voedt zijn paranoia en jaloezie. Is zijn mooie vrouw wel te vertrouwen?

In een eerdere versie van het scenario bekeek je de gebeurtenissen zowel door de ogen van Havin als die van Zagros, vertelt Omar Kalifa. Uiteindelijk leek het hem sterker alleen Zagros’ blik te volgen. „Er zijn al veel films gemaakt over de slachtoffers in dit soort situaties, het is interessanter om meegenomen te worden in de denkwereld van iemand als Zagros. Als kijker begin je ook te twijfelen aan zijn echtgenote, omdat je niet alles over haar weet.”

Doordat de geëmancipeerde Havin misbruik lijkt te maken van de goedige herder, kweekt Omar Kalifa bijna sympathie voor zijn verouderde ideeën, ondanks de soms gekunstelde dialogen. De regisseur zegt dat hij waarschijnlijk net als Havin af en toe zou liegen. „Ze leven in een samenleving waar de waarheid je dood kan betekenen.” Die situatie kent de regisseur uit zijn jeugd; Omar Kalifa groeide op in een dorpje in Iraaks Koerdistan, niet ver van de Turkse grens. „Een regio waar respect voor familie, cultuur, religie en tradities mensen tot keuzes dwingt die ze als individu nooit zouden maken.”

Het was vooral een uitdaging om die groepsdruk op een niet clichématige manier in beeld te brengen, vertelt de regisseur. Religie speelt in zijn film een opmerkelijk kleine rol, machismo en eergevoel des te meer. „Mensen in het Westen hebben wel een beeld bij de problematische kanten van de islam, maar het zijn vooral verwachtingen van familie en tradities die het dagelijks leven beïnvloeden.” Zelf ontvluchtte Omar Kalifa als twintiger uit politieke overwegingen de regio. „Tot 2003 was er geen echte democratie in Iraaks Koerdistan.”

Zijn film schetst een weinig hoopvol beeld van de kansen voor iemand als Zagros buiten zijn thuisregio. Zuchtend noteert een medewerker van de Belgische Dienst Vreemdelingenzaken dat hij herder is: weer eentje voor de bijstand. Door zijn jarenlange baan als tolk voor diezelfde dienst is Omar Kalifa zich als geen ander bewust van problemen. Toch beseft hij dat mensen naar Europa blijven komen. Ze klampen zich vast aan succesverhalen over lotgenoten.

Zoals zijn verhaal: vorig jaar werd Omar Kalifa lid van The Academy, de club filmprofessionals die de Oscars uitdeelt. „Toen ik 17 jaar geleden na zes dagen uit die vrachtwagen stapte en amper op mijn benen kon staan, dacht ik: dit was het niet waard. Nu kan ik niets anders zeggen dan dat mijn droom om filmmaker te worden is uitgekomen.” Met zijn filmpersonages verloopt het minder voorspoedig.

    • Sabeth Snijders