Opinie

De eiersector zou zich diep moeten schamen, NVWA bleek te zwak

Fipronil

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is functioneel stuk en de eierbranche is een chaos. Het rapport van de commissie-Sorgdrager Fipronil in eieren dat maandag werd gepubliceerd, is onthutsend en verontrustend, maar komt jammer genoeg niet als een verrassing. Dat er met de NVWA iets fundamenteel mis is, werd hier al eerder geconstateerd na de schandalen over kennelijk structureel falend toezicht in de vleessector. Al in 2014 constateerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat de NVWA en die sector er niet in slagen om voor veilig vlees te zorgen.

Dezelfde conclusie wordt nu door deze ad-hoccommissie getrokken voor de veiligheid van eieren. De NVWA deed veel te lang veel te weinig met meldingen, zag het verschil tussen een incident en een crisis niet en hield zich niet aan haar eigen procedures. De branche controleerde de eierproductie intussen onvoldoende, de departementen en bewindslieden informeerden Kamer en publiek onvolledig en onjuist.

Het is een treurige opsomming die tot de moedeloos makende nieuwskop ‘Alle betrokkenen in de fout bij de fipronilcrisis’ leidde. Het onderzoek betrof de eiercrisis uit 2017 die drie miljoen kippen het leven kostte, en leidde tot de vernietiging van miljoenen eieren. De crisis leverde een schadepost op van 70 miljoen euro en bederf van de Nederlandse reputatie als veilig voedselexporteur. Dat was dus terecht, helaas. Trefwoorden: amateurisme, hebzucht, gebrek aan ambitie en verantwoordelijkheidsbesef. Meest pijnlijk retorische vraag in het hele rapport: „Of aan het feit dat de bedrijven hun verplichtingen niet nakwamen onkunde, onoplettendheid of onwil ten grondslag ligt, kan de commissie niet beoordelen.” Laten we het veiligheidshalve op een combinatie daarvan houden.

Het rapport-Sorgdrager moet zeer serieus genomen worden – hopelijk is het een keerpunt in een slechtnieuwsspiraal in de voedselindustrie, waarin incident op schandaal wordt gestapeld. Gevolgd door een rapport, waarna het bekende oud-Hollandse gezelschapsspel aanvangt van afschuiven, schuld toedelen, straat schoonvegen en beterschap beloven. De consument, ook die in het buitenland, krijgt het Spaans benauwd van de combinatie van falend toezicht en een profijtgedreven voedselsector.

Hoe interessant en noodzakelijk het is om uitgebreid de feilen en het falen van de NVWA te bespreken, als de eierboeren collectief zélf beter op de veiligheid van hun eieren hadden gelet, was dit schandaal er nooit geweest. De hardste conclusies van Sorgdrager richten zich tot de branche zelf. Ontoereikend, onvoldoende gewaarborgd, onvoldoende onafhankelijke en deskundige beoordeling, tekortschieten in het feitelijk controleren op residuen, met als afmaker bestuurlijk een ‘gebrek aan ambitie’ om de kwaliteit te verbeteren. Wat een amateurs.

De branche is kennelijk versplinterd, verdeeld, krachteloos, ondeskundig, gesloten en dus niet taakvolwassen. Tel daar een NVWA bij op die nog altijd niet uit haar fusieperikelen is, scherpe bezuinigingen moest uitvoeren, te weinig controlecapaciteit heeft en dus ‘scherp moet prioriteren’ – een eufemisme voor misstanden op stapels leggen en dan kiezen. Dan weet de burger dus wat er in het schap terecht komt. De branche moet zich diep schamen – en de minister dient zich opnieuw de vraag te stellen of we met de NVWA in deze vorm verder kunnen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.