De schoolinspectie komt niet vaak

Onderwijs Maastricht Niemand liep warm voor de opzet van het middelbaar onderwijs in Maastricht. Op het vmbo, de eerste proeftuin, ging het mis.

Bij VMBO Maastricht kregen vorige week 354 leerlingen te horen dat hun examens ongeldig zijn verklaard. Foto Piroschka van de Wouw/ANP

Geen aparte scholengemeenschappen meer in Maastricht. In plaats daarvan: één vmbo, één havo, één vwo. Zo wilde de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO) in 2012 de teruglopende leerlingenaantallen en financiële tekorten keren. VMBO Maastricht, samenvoeging van twee vmbo’s, werd de eerste proeftuin. Daarvan dreigen nu 354 leerlingen te zakken omdat hun examens niet goed zijn afgenomen.

De gemeenteraad van Maastricht vond dit ‘domeinenplan’ unaniem niets. Ouders, leerlingen en onderwijzend personeel roerden zich. En nog meer pubers gingen naar scholen in buurgemeenten of België (vorig schooljaar: 46 procent).

Bert Jongen, wethouder van onderwijs (D66), was destijds raadslid. „Het plan had totaal geen draagvlak.”

Raadslid Alex Meij (Partij Veilig Maastricht) vindt dat de vorige onderwijswethouder, Mieke Damsma (ook D66), zich wel wat steviger tegen het plan had mogen keren. „De hele stad was tegen. Ze had de volledige raad achter zich. Dan moet je op een gegeven moment met de vuist op tafel durven slaan.” Damsma, inmiddels burgemeester van Midden-Drenthe, wil niet reageren.

Maar de gemeente kon formeel weinig. Jongen: „Schoolbesturen gaan in Nederland over de inrichting van het onderwijs. Gemeenten faciliteren. Het resulteerde in twee jaar lang vruchteloos discussiëren. Uiteindelijk is de zaak voorgelegd aan het Nederlands Arbitrage Instituut.”

Die zaak diende vorige week. Kernvraag: waarover beslist LVO en waarover de gemeenteraad als delen van een openbare school verplaatst worden. Het onafhankelijke, bindende oordeel wordt komende maand verwacht.

Intussen is LVO onder nieuwe leiding van het domeinenplan afgestapt en kwam er een plan dat weer voorziet in ‘echte scholen’ in Maastricht. Dat is volgens Jongen in zo goed overleg met de gemeente gegaan, dat overwogen is de arbitragezaak te stoppen. Samen met LVO is besloten die toch door te zetten. „Om duidelijkheid te krijgen voor Maastricht en voor de rest van het land.”

De harmonie kwam vorige maand onder druk door het bericht dat LVO 125 docenten op Maastrichtse middelbare scholen naar scholen elders zou verplaatsen. Jongen: „Daar zijn we na een handtekeningenactie van leerlingen over in gesprek geraakt met LVO. Het gaat nu om minder docenten, en het verplaatsen naar LVO-scholen elders gebeurt gefaseerd.”

Het bericht over de ongeldig verklaarde examens kwam nog veel harder binnen. „We hadden nooit signalen gehad dat er iets mis mee was.”

Jongen weet dat de Inspectie van het Onderwijs vorig jaar is langs geweest. „Dan krijgt een school een aanwijzing en een jaar tijd voor verbetering. Maar ondertussen komen inspecteurs niet meer.” Beleidsambtenaar Jan Jegers vult aan: „De mankracht is er ook niet meer, hoor ik vanuit de inspectie. Daar is enorm bezuinigd. Waar alles goed gaat, komen ze nog maar één keer per vijf jaar langs.”

Raadslid Alex Meij maakt een vergelijking met woningcorporaties, in welke sector hij werkzaam is. „Ook daar was controle een tijdlang losser. Tot er van alles misging met corporaties die vreemde plannen maakten en buiten hun boekje gingen. Nu wordt er scherp geïnspecteerd en is er ook nog een toezichthoudende Autoriteit woningcorporaties gekomen. Dat zou in onderwijsland ook moeten gebeuren.”

Rene Kneyber, leraar wiskunde en schrijver van boeken over onderwijs, stelt vast dat de onderwijsinspectie pas mag ingrijpen nadat het al is misgegaan. „Bij het faillissement van ROC Leiden was de conclusie: er waren veel dingen aan de hand, maar geen daarvan was erg genoeg voor de overheid om in te grijpen.”

Als het alleen om plannen gaat die onrust veroorzaken, zoals bij de reorganisatie in Maastricht, kan de inspectie ook niet ingrijpen. Kneyber: „Als een school eenmaal is opgericht, mag de inspectie niet zoveel meer. Zolang de school maar voldoet aan de deugdelijkheidseisen.”

Maar goed ook, vindt hij. „ Dat is niet hoe de overheid zich hoort te verhouden tot onderwijs. De inspectie gaat niet over hoe een school iets aanpakt. Waarom zouden ze? Er zijn veel scholen waar domeinen wél goed werken.”

Kwaliteitsborging in het onderwijs gebeurt daarbij steeds meer door onderwijsinstellingen zelf, zegt Pedro de Bruyckere, pedagoog aan de Arteveldehogeschool in Gent en de Universiteit Leiden. De Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie bijvoorbeeld, die de kwaliteit van het hoger onderwijs controleert, keek tot voor kort naar de opleidingen, nu naar de instellingen. „Ze kijken of zij de kwaliteit van hun opleidingen genoeg borgen.”

De onderwijsinspectie werkt sinds een jaar ook zo. Naast een jaarlijkse controle bij schoolbesturen op prestaties – zijn de leerresultaten goed? – controleert de inspectie eens in de vier jaar of die besturen de onderwijskwaliteit goed regelen. Bij een aantal scholen onder het betrokken bestuur wordt dat vervolgens geverifieerd.

Dat de verantwoordelijk voor de onderwijskwaliteit meer bij de instellingen is komen te liggen, zegt de Bruyckere, is niet onlogisch. „Heel lang geleden controleerde de inspectie de kwaliteit van de leraar – in Vlaanderen althans. Op een gegeven moment werd de school daarvoor verantwoordelijk. En nu is het bestuur verantwoordelijk geworden voor de kwaliteit van scholen.” Dit wordt een probleem, zegt hij, als een organisatie of een deel daarvan de zaken niet op orde heeft. „Dat kun je als inspectie dan moeilijker zien.”

Kunnen ouders ingrijpen? Een enkeling zit in de medezeggenschapsraad, maar voor de meeste ouders is de afstand tot het bestuur veel groter. Kneyber: „Besturen hebben te maken met zulke grote financiële en juridische kwesties dat je dat als ouder niet meer kunt bijbenen.”

Dan kunnen ouders die problemen hebben met de onderwijskwaliteit volgens hem eigenlijk alleen nog een andere school zoeken. Maar dat is het probleem van Maastricht: alle scholen vallen er onder LVO.

    • Mirjam Remie
    • Paul van der Steen