De nieuwe garde van Pixar en Disney

Pixar na Lasseter John Lasseter, de drijvende kracht achter Pixar en de wederopstanding van Disney Animation, vertrekt vanwege #MeToo. Wat nu?

Elastigirl maakt carrière, Mr. Incredible wordt huisvader in ‘Incredibles 2’.

Als de machtswisseling aan de top bij animatiestudio’s Disney en Pixar één ding duidelijk maakt, dan is het dat de wake-upcall van het Weinstein-schandaal en #MeToo een serieus effect heeft op het vrouwonvriendelijke klimaat en het gebrek aan diversiteit in Hollywood.

Nadat november vorig jaar ook tegen animatieregisseur en producent John Lasseter (1957) beschuldigingen wegens seksueel grensoverschrijdend gedrag waren geuit, kondigde de medeoprichter van Pixar – en na de overname door Disney in 2006 ook hoofd van de Walt Disney Animation Studios – een ‘sabbatical’ van een half jaar aan. Vorige week werd bekend dat hij wordt opgevolgd door het duo Pete Docter en Jennifer Lee, filmmakers.

Dat is niet alleen het einde van een tijdperk, maar ook een koerswijziging. Lasseter, de immer in Hawaii-shirts gehulde, immer enthousiaste kindman, bouwde Pixar uit tot leverancier van complexe, Oscarwinnende en commercieel succesvolle animatieverhalen en trok daarna ook Disney uit het slop. Docter (1968) en Lee (1971) wonnen onder zijn regime samen drie Oscars, maar vertegenwoordigen een nieuwe generatie.

Lasseter begon zijn carrière eind jaren zeventig als animator bij Disney, waar hij na een paar jaar werd ontslagen omdat hij alleen geïnteresseerd was in de toen nog prille 3D- en computeranimatie. Hij kon aan de slag bij George – Star Wars – Lucas’ specialeffectsbedrijf Industrial Light & Magic, waar hij verder pionierde met CGI, door de computer gegenereerde beelden. De zaken raakten in een stroomversnelling toen Apple-voorman Steve Jobs via een financiële injectie de Pixar-divisie van het destijds noodlijdende Lucasfilm in 1986 verzelfstandigde. Jobs zag Pixar als productiebedrijf voor geavanceerde animatiecomputers, Lasseter en zijn partner Ed Catmull overtuigden Jobs ervan daar als visitekaartje ook een speelfilm mee te maken.

Het door Lasseter geregisseerde Toy Story (1995) was ’s werelds eerste 3D-speelfilm, die de animatie in één adem ook van z’n zoetsappige imago afhielp. Lasseter zou het recept van Pixar-successen als Finding Nemo (2003), Cars (2006) en WALL-E (2008) omschrijven als een één-op-één-vertaling van de bedrijfsfilosofie: succesverhalen over (doorgaans mannelijke) personages die de wijde wereld ingaan en daar de waarde van vriendschap en familie leren kennen.

Een unicum bij Pixar was dat ‘creatieve genieën’ de baas waren, aldus Lasseter: een collectief leiderschap, of ‘braintrust’, dat elkaar ongenadig de maat nam. Die horizontale werkwijze nam hij mee na de overname van Pixar door Disney in 2006. Disneys animatiestudio tilde hij terug naar oud niveau met wereldhit Frozen (2013), die de technische innovaties van Pixar koppelde aan Disneys sprookjeswereld, maar met gevoel voor de tijdgeest. De prinsessen Elsa en Anna werden binnengehaald als feministische heldinnen.

Maar Lasseters leiderschap was niet onomstreden. Aanvankelijk ging het niet om zijn seksueel grensoverschrijdende gedrag, zoals ongevraagde knuffels of seksueel getinte opmerkingen. Ex-collega’s klaagden in online medium The Wrap over de ‘jongenscultuur’ en de machtsconcentratie rond Lasseter: vrouwelijke regisseurs kregen weinig kans. Toen Pixar zich in 2012 met Brave eindelijk aan z’n eerste speelfilm met een vrouwelijke hoofdpersoon waagde, werd Brenda Chapman, Pixars eerste vrouwelijke regisseur, halverwege ontslagen.

In een opiniestuk voor The New York Times beschreef Chapman hoe het ‘braintrust’ van Pixar vaak opereerde: „Soms wordt vrouwen die een idee hebben het zwijgen opgelegd, waarna even later een man datzelfde idee als het zijne presenteert en wordt toegejuicht.” Ze kaartte ook aan dat animatieregisseurs met groot gemak vervangen worden, terwijl live action-regisseurs dan hun vakbond, de sterke Director’s Guild, achter zich vinden. Toy Story 4-schrijfster Rashida Jones bracht een vergelijkbaar verhaal naar buiten. Zij verliet Pixar vorig jaar wegens een „creatief en filosofisch verschil van mening” en vertelde aan vakblad Variety dat binnen Pixar „vrouwen en mensen van kleur geen gelijkwaardige creatieve input hebben”.

Lees hier de recensie van ‘Incredibles 2’

Met Docter en Lee treedt de nieuwe generatie aan. Docter was een van Pixars eerste vaste krachten, betrokken bij onder meer Toy Story en Monsters, Inc. (2001). Voor zijn eigen, Oscarwinnende films Up (2009) en Inside Out (2016) koos hij respectievelijk een oudere man en een pubermeisje als hoofdpersoon. Iets vergelijkbaars bewerkstelligde Lee bij Disney. Als medescenarist van Wreck-It Ralph (2012) viel ze al op als frisse en hippe stem, wat ze bevestigde met haar co-regie van Frozen.

Het duo regisseurs krijgt de creatieve verantwoordelijkheid voor alle animatie en aanverwante projecten van Pixar en Disney en valt direct onder Disney-baas Alan Horn. De hoop is dat onder hun leiding het (witte) mannenbastion van beide studio’s doorbroken wordt, al is het de vraag in hoeverre ze zich zelf nog actief met regisseren bezig kunnen houden. Lee is als regisseur aan Frozen 2 verbonden; er wordt gespeculeerd dat Elsa de eerste mainstream lesbische animatieheldin wordt. Al heeft Disney een reputatie in ‘queer baiting’: suggeren van afwijkende seksualiteit zonder dat expliciet te maken.

    • Dana Linssen
    • Coen van Zwol