Opinie

    • Marc Hijink

Computer twijfelt beter dan de mens

Beeld IBM

Een beschaafd applaus klonk voor de ‘Debater’ software die IBM vorige week demonstreerde: een computer die succesvol in debat ging met een menselijke tegenstander. Dat beurtelings uitwisselen van argumenten bij zo’n debatwedstijd doet wat gedateerd aan in tijden van Twitter; je zou bijna vergeten dat je nog kunt discussiëren zonder fitties, fake news en vooringenomenheid. De IBM-software kan voors en tegens in teksten herkennen en argumenten met elkaar combineren. De computer luistert bovendien geduldig naar wat de tegenpartij te zeggen heeft. Alleen dat laatste is al een bovenmenselijke prestatie.

Debater vloeit voort uit Watson, de supercomputer waarmee IBM in 2011 een menselijke deelnemer van de populaire Amerikaanse quiz Jeopardy versloeg. Watson was niet altijd een succes. Nog altijd proef ik de ragout van kikkererwten, olijven, maïskorrels, pruimen en tomatensap die ‘Chef Watson’ uit zijn hoed toverde – een door de computer verzonnen gerecht op basis van bestaande recepten.

Zoals ‘Chef Watson’ geen smaak had, heeft IBM Debater geen eigen mening of echt begrip van een onderwerp. Het programma grasduint door artikelen en Wikipedia-lemma’s op zoek naar positieve en negatieve sentimenten. Dat wordt in hapklare debatbrokken opgediend.

In de debatwedstrijd was de computer behoorlijk geloofwaardig, vonden de toehoorders: het was bijna remise. Maar zulke mensmachinewedstrijdjes zeggen zo weinig. Het zijn voorverpakte pr-demonstraties. De fouten zijn weggeknipt, of de scenario’s zo geselecteerd dat de computer vrijwel geen fouten maakt.

‘Beter dan een mens’ voedt ook het clichébeeld rondom kunstmatige intelligentie: alsof er ergens in de cloud een lijst hangt met menselijke capaciteiten die gekopieerd moeten worden voordat we veranderen in de huisdieren van onze eigen robots. Even afvinken: kan software katten van honden onderscheiden? Check. Kan software beter schaken of Go spelen? Check. Kan software converseren en debatteren als een mens? Check.

Waardevoller dan zo’n wedstrijd is wat IBM beoogt te doen: je meerdere standpunten van een onderwerp laten zien. Debater is een methode om mensen los te wrikken uit vastgeroeste denkpatronen, zoals je cola gebruikt om vastgeroeste schroeven los te weken. Een computer die leidinggevenden helpt te twijfelen aan zichzelf, waardoor ze een meer afgewogen, menselijke beslissing kunnen nemen.

Lees ook: De Formule - Hoe algoritmes ons dagelijks leven bepalen

Dat is heel andere benadering dan de algoritmes die grote consumentendiensten op ons loslaten. Zoekmachines, webwinkels, muziek- en videodiensten proberen beslissingen juist uit handen van hun gebruikers te houden. Hun doel is menselijke aandacht te sturen volgens een commercieel belang. De algoritmes van Google, Amazon, Netflix of Facebook pretenderen zekerheid: laat je keuze aan ons over, voor het beste resultaat.

Een computer die beter kan twijfelen dan een mens, dat zou een doorbraak zijn voor zowel kunstmatige als biologische intelligentie. En een goede om af te vinken. Check.

    • Marc Hijink