NRC checkt: ‘Twee keer flink dronken en je IQ daalt 10 tot 15 punten’

Dit zei kinderarts Nico van der Lely op 14 juni tegen NRC.

"Ongeveer de helft van de meisjes die waren onderzocht, functioneerde niet meer op het intelligentieniveau dat je op grond van de citotoets mocht verwachten." Foto iStock

De aanleiding

Kinderarts Nico van der Lely (54) geldt als specialist op het gebied van kinderen en alcohol. Mede op zijn initiatief werd de leeftijdsgrens voor drank verhoogd van 16 naar 18 jaar. In 2006 richtte hij de zogeheten alcoholpoli op in het Reinier de Graaf ziekenhuis in Delft, waar hij werkt. Daar worden dronken kinderen opgevangen, onderzocht en krijgen ze nazorg.

In een interview over zijn werk, op 14 juni gepubliceerd op de website van NRC en zaterdag 16 juni ook in de krant, sprak Van der Lely onder meer over de neurologische schade voor kinderen die meerdere keren dronken zijn geweest. „Twee keer flink dronken en je IQ daalt tien tot vijftien punten”, zei hij. „Dat scheelt zo een schoolniveau.”

Wij checken deze laatste uitspraak.

Lees hier het interview met kinderarts Nico van der Lely: ‘Elk jaar sterven er zes kinderen door alcohol’

Waar is het op gebaseerd?

Van der Lely noemt als bron voor zijn uitspraak onderzoek dat een medeoprichter van de alcoholpoli deed. Jeugdpsycholoog Mireille de Visser onderzocht de mogelijke achteruitgang in het IQ van kinderen die twee keer flink dronken zijn geweest.

De Visser bevestigt desgevraagd als psycholoog onderzoek te hebben gedaan naar de effecten van zwaar drinkgedrag van adolescenten. Ze deed in 2010 een wat ze noemt pilotstudie onder 56 jongeren. Zij moesten aan een aantal criteria voldoen. De jongeren hadden al eerder aan binge-drinken gedaan (vier glazen voor meisjes, vijf voor jongens per gelegenheid, of meer). Ze hadden problemen op school (blijven zitten of verder gegaan op een lager niveau) en waren nu weer opgenomen vanwege een alcoholvergiftiging. „Ongeveer de helft van de meisjes die waren onderzocht”, zegt De Visser, „functioneerde niet meer op het intelligentieniveau dat je op grond van de citotoets mocht verwachten. Dat was één of zelfs soms twee schoolniveaus gedaald.” Bij de jongens was dat 34 procent.

En, klopt het?

„Ik zou dat niet op basis van mijn onderzoeksgegevens durven te stellen”, zegt De Visser over de uitspraak van Van der Lely. „Het ligt veel genuanceerder en mijn onderzoek biedt geen sluitend wetenschappelijk bewijs voor de stelling dat het IQ zo hard daalt of kan dalen bij pubers die twee keer flink dronken zijn geweest.”

De Visser wijst op diverse beperkingen van haar eigen onderzoek. De onderzochte groep is klein en er is geen goede controlegroep waarmee de onderzochte groep kan worden vergeleken. Daarom pleitte ze destijds voor vervolgonderzoek. Sluitend wetenschappelijk bewijs werd tot nu toe echter nooit geleverd. Wel verwacht De Visser veel van longitudinaal onderzoek dat momenteel loopt in Rotterdam. Ze voegt eraan toe dat er wel veel aanwijzingen zijn dat binge-drinken substantiële schade oplevert voor de ontwikkeling van het puberbrein.

Van der Lely blijft bij zijn uitspraak. Hij stuurt een screenshot van een pagina uit het boek Onze kinderen en alcohol ( 2011) waaraan ook De Visser meeschreef. Op pagina 83, schrijft Van der Lely, staat: „Als je de jongeren die een alcohol-intoxicatie achter de rug hebben, neuropsychologisch onderzoekt en ze aan een uitgebreide IQ-test onderwerpt, kun je constateren dat drinkende pubers die op de lagere school nog een dubbele A scoorden op de citotoets, na een alcoholvergiftiging kunnen terugvallen naar het IQ waarmee ze op het vmbo thuishoren. Dit geldt voor 41 procent van de onderzochte jongeren.” Ook Van der Lely noemt voor de meisjes het percentage van bijna de helft (48 procent). Het citaat verwijst naar hetzelfde onderzoek waarover De Visser spreekt.

Conclusie

We onderzochten de uitspraak van kinderarts Van der Lely: „Twee keer flink dronken en je IQ daalt tien tot vijftien punten. Dat scheelt zo een schoolniveau.” Van der Lely zegt de uitspraak te baseren op onderzoek van jeugdpsycholoog Mireille de Visser. Het onderzoek van De Visser geeft echter geen sluitend bewijs voor de stelling dat het IQ van pubers met tien tot vijftien punten daalt. Ander onderzoek dat de stelling van Van der Lely kan bevestigen, ontbreekt volgens haar.

Wij beschouwen de onderzochte uitspraak daarom als ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Kees Versteegh