Leerlingen van het Sint-Maartenscollege in Maastricht hangen een verscheurde vlag op over het hek van hun school.

Foto Piroschka van de Wouw / ANP

‘Machteloos tegen plannen van zo’n groot bestuur’

Wethouder Maastricht Het examendebacle op VMBO Maastricht was een „totale verrassing” voor de gemeente. Het was niet de eerste onheilstijding.

Geen aparte scholengemeenschappen in Maastricht meer, maar voor elk schooltype één domein, voor vmbo, voor havo en voor vwo. Ouders, leerlingen en onderwijzend personeel roerden zich. De volledige Maastrichtse gemeenteraad vond het niets. Steeds meer pubers gingen naar scholen in buurgemeenten of het aangrenzende België (dit schooljaar: 46 procent). Maar de stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO), toen nog onder leiding van oud-VVD-staatssecretaris Henk van Hoof, wilde het jarenlang zo vanwege teruglopende leerlingenaantallen en financiële tekorten, dus leek het zo te gaan gebeuren.

De Maastrichtse onderwijswethouder Bert Jongen (D66) was destijds raadslid. „Het plan had totaal geen draagvlak. De houding van LVO zette veel kwaad bloed.” Het VMBO Maastricht, samenvoeging van twee bestaande vmbo’s, werd de eerste proeftuin. Op die school dreigen nu 354 leerlingen alsnog te zakken voor hun eindexamen, omdat hun schoolexamens (PTA’s) niet zijn afgerond.

Kon de gemeente tegenspel bieden?

„Weinig. Schoolbesturen gaan in Nederland over de inrichting van het onderwijs. Gemeenten faciliteren. Die gaan – kort door de bocht gesproken – over de stenen. Het resulteerde in twee jaar lang vruchteloos discussiëren. Uiteindelijk is de zaak voorgelegd aan het Nederlands Arbitrage Instituut. Kernvraag: wat is wat betreft beslissingsbevoegdheid des LVO’s en wat des gemeenteraads, als er delen van een openbare school verplaatst worden?”

Wat kwam daaruit?

„De zaak diende vorige week. Het onafhankelijke, bindende oordeel verwachten we komende maand. Ondertussen is LVO onder een nieuwe leiding van het domeinenplan afgestapt en is er een nieuw plan gemaakt dat weer voorziet in echte scholen in Maastricht. Alles in zulk goed overleg met de gemeente, dat we nog hebben overwogen de arbitragezaak te stoppen. Gezamenlijk met LVO hebben we toch besloten door te gaan. Om duidelijkheid te krijgen voor Maastricht en voor de rest van het land.”

En toen kwam de onheilstijding van de Onderwijsinspectie.

„Daarvóór kwam in mei het bericht dat 125 docenten op Maastrichtse middelbare scholen verplaatst werden. Daar zijn we na een succesvolle handtekeningenactie van leerlingen over in gesprek geraakt met LVO. Het worden er nu minder en het verplaatsen naar LVO-scholen elders gebeurt gefaseerd. Het bericht over de 354 gezakten was een totale verrassing. We hadden nooit signalen gehad dat er iets mis was met de PTA’s.”

Lees ook: Minister Slob haalt hard uit naar Limburgs schoolbestuur

Volgens velen is het een gevolg van het domeinenplan. De vmbo’s in Maastricht werden alvast samengevoegd. De start van veel chaos.

„De inspectie is vorig jaar wel langsgeweest. Dan krijgt een school een jaar de tijd om te verbeteren. Maar ondertussen komen inspecteurs niet meer.” Jan Jegers, beleidsambtenaar onderwijs, vult aan: „De mankracht is er ook niet meer, hoor ik vanuit de Onderwijsinspectie. Daar is enorm bezuinigd. Waar alles goed gaat, komen ze nog maar één keer per vijf jaar langs.”

Is het niet gek dat de Onderwijsinspectie alleen op meetbare eindresultaten kan ingrijpen, zoals te veel lesuitval en nu onvolledige PTA’s?

Jongen: „Ja. De inspectie of een nieuw op te richten Autoriteit Onderwijs zou ook breed onrust veroorzakende reorganisatieplannen tegen het licht moeten kunnen houden.”

Wat vindt u van het voorstel van Paul van Meenen, onderwijswoordvoerder van uw partij in de Tweede Kamer, om de invloed van de onderwijsbesturen in te perken en het geld weer rechtstreeks aan de scholen te geven?

„Daar heb ik met enige verbazing naar geluisterd. Ik snap de aversie tegen grote molochorganisaties, maar onderwijskoepels houden de boel ook draaiende. Zonder LVO waren jaren geleden al Maastrichtse middelbare scholen failliet gegaan. Een tekort van 1,5 miljoen per jaar is steeds bijgepast. Omdat dat niet eeuwig kon doorgaan moest het domeinenplan er komen. En onder LVO gaat het op veel scholen trouwens ook hartstikke goed.”

Ondertussen onderzoeken de twee mbo’s in Maastricht een fusie. De leerlingen die op het VMBO Maastricht veel ellende hebben meegemaakt komen daar middenin.

„Bij die plannen worden we als gemeente goed betrokken. Het roc dat door een fusie zou ontstaan is nog maar een middelgrote.” De problemen bij de mbo’s worden wel groot, als de 354 vmbo’ers allemaal een jaar over moeten doen, voorspelt Jegers. „Dan hebben die mbo’s ook opeens enorm veel leerlingen minder.”

    • Paul van der Steen