Krijgt Trump een buurman die op hem lijkt?

Verkiezingen Mexico Een linkse nationalist die zich presenteert als buitenstaander maakt goede kans zondag de Mexicaanse presidentsrace te winnen. Andrés Manuel López Obrador, alias ‘AMLO’, geldt als een anti-Trump, met soms nogal trumpiaanse trekjes.

De linkse presidentskandidaat Andrés Manuel López Obrador groet zijn aanhangers tijdens een campagnebijeenkomst begin deze maand in Uruapan, Mexico. Foto Alan Ortega/Reuters

Uren voordat Andrés Manuel López Obrador het podium zal beklimmen, zit de sfeer op het Macroplaza van Monterrey er al goed in. Op het centrale plein van de Noord-Mexicaanse stad dansen jongeren op leren laarzen en in spijkerbroeken met brede gespen op volkse ranchera-muziek. Kinderen likken aan ijsjes, volwassenen kluiven aan geroosterde maïskolven. Als ‘AMLO’, zoals iedereen in Mexico de presidentskandidaat noemt, opkomt, scandeert het plein ‘presidente’.

Dat Obrador in Monterrey dit onthaal krijgt, is niet vanzelfsprekend. In de rijke zakenstad, de industriële motor van het land, kreeg de linkse nationalist jarenlang geen voet aan de grond. Maar ook hier slaat inmiddels zijn belofte aan om „het corrupte regime omver te werpen”.

Bij de noorderburen won buitenstaander Donald Trump de verkiezingen door verliezers van vrijhandel te mobiliseren tegen de zittende politieke klasse. Obrador beoogt aankomende zondag een soortgelijke politieke aardverschuiving in Mexico, waar de zittende partijen in verval zijn en lang niet iedereen overtuigd is van de zegeningen van de globalisering. Het vrijhandelsverdrag met Canada en de VS schiep veel banen in assemblagefabrieken in het noorden. Maar in het zuiden en midden van de 15de economie ter wereld werd een deel van de landbouw weggevaagd en liepen hele streken leeg.

Het linkse, Mexicaanse spiegelbeeld van Trump vertoont soms nogal trumpiaanse trekjes. Bij kritiek kan hij reageren als een gifkikker, ook via Twitter. Zijn tegenstanders zet hij consequent weg als „de machtsmaffia”. Hij vaart regelmatig uit tegen de rechterlijke macht.

Ondernemers voorzien tweede Cuba

De conservatieve elite jaagt de opmars van Obrador al een jaar lang grote schrik aan. De belofte om „hen van boven te laten inleveren en dit aan hen van onderen te geven” zal Mexico, volgens hen, in een nieuw Cuba of Venezuela veranderen. AMLO wil neoliberale hervormingen en privatiseringen terugdraaien of afzwakken. De 123 miljoen Mexicanen moeten minder gaan invoeren door zelf te produceren wat ze consumeren: van bonen en rijst tot maïs en benzine. Ondernemers waarschuwen dat Obrador investeerders wegjaagt. Dat hij het land terug voert naar de jaren 70, toen het een gesloten, staatsgeleide economie had.

Voor Barbara Ramírez (28) kan Obradors presidentschap echter niet snel genoeg beginnen, vertelt ze te midden van het campagnefeest in Monterrey. Ze werkt als klinisch onderzoeker aan de universiteit en laatst werd haar auto gestolen. „Om aangifte te doen bij de politie moest ik al smeergeld betalen, anders kreeg ik het papierwerk niet rond. Zo frustrerend.”

De 65-jarige Obrador, die in zijn lange carrière nooit op corruptie betrapt is, zal volgens haar grote schoonmaak houden. Hij belooft niets minder dan „een nieuw vaderland”. Hiertoe wil hij „nul corruptie” tolereren en zullen politici en topambtenaren privileges en topsalarissen inleveren. Zo denkt hij miljarden over te houden voor sociale programma’s, investeringen in arme regio’s en hogere lonen voor verplegers, docenten, agenten, militairen en arbeiders. Ramírez: „Natuurlijk zal het lastig zijn, een eerste stap. Maar we kunnen ons niet langer stilhouden.”

Verderop zit Beatriz Cosme op de grond. De inheemse vrouw is uit Mexico-Stad gekomen om campagneparafernalia te verkopen. In de hoofdstad, waar hij jarenlang burgemeester was, deed Obrador het goed, meent Cosme. „Er waren veel regelingen voor de armen, voor alleenstaande moeders, bejaarden, scholieren. Nu zal hij dat in het hele land gaan doen. Als ze hem tenminste laten winnen dit keer.”

Obrador doet niet voor het eerst een gooi naar het presidentschap, een ambt waar in Mexico alle macht samenkomt. In 2006 verloor hij de verkiezingen nipt, na een omstreden hertelling.

Lees ook: ‘López zal ons nooit bedonderen’, over de verkiezingen in 2006

In 2012 verloor hij van de huidige president Peña Nieto. Deze derde keer moet het scheepsrecht zijn. Daartoe schoof hij de laatste jaren sterk op naar het politieke midden.

Jesús Silva-Hartog, invloedrijk columnist van de liberale krant Reforma, spreekt daarom van ‘AMLO 3.0’. „Het blijft afwachten of dit slechts retoriek is. Maar zijn discours is gematigder en zijn programma ook. Het is niet radicaal of chavistisch, zoals tegenstanders zeggen. Ondernemers hebben eraan meegeschreven. Het kabinet dat hij voorstelt, is niet extreem en kent mensen uit allerlei sectoren.”

Niet alleen Obrador is veranderd, zegt Silva, de omstandigheden zijn dat ook. „De samenleving is niet meer bang voor hem en voelt zelfs een zekere aantrekkingskracht.” Het land wordt sinds de eeuwwisseling geregeerd door de oude machtspartij PRI en de centrumrechtse PAN. Silva: „Velen zijn beide helemaal zat. Aan hun samenwerking heeft AMLO nooit meegedaan. Dus al was hij lang burgemeester en is dit zijn derde presidentsrace, hij wordt als buitenstaander gezien.”

De politicus begon zijn carrière als sociaal werker in zijn zuidelijke thuisstaat Tabasco: hier hielp hij indianen aan drijvende akkertjes, opdat ze minder afhankelijk werden van grootgrondbezitters. Na de regionale politiek in Tabasco stapte hij over naar Mexico-Stad, waar hij als burgemeester abortus legaliseerde. Als hij wint, zal de helft van zijn kabinet uit vrouwen bestaan.

AMLO zal misschien voor maatschappelijke ontwikkeling zorgen, maar wat doet hij als Trump bye zegt tegen het vrijhandelsverdrag?

Buitenland interesseert hem niet

Célida Huerta vreest een toekomst onder Obrador. De 25-jarige Mexicaanse is adviseur van beginnende bedrijven „Anders dan Trump, geloof ik dat AMLO wel echt geeft om zijn mensen. Maar hij mist dan weer de visie op ondernemerschap die Trump wel heeft.” Huerta werkt in San Pedro Garza García, het zakendistrict van Monterrey en de rijkste gemeente van Latijns-Amerika. Een stad van wolkenkrabbers en golfbanen, valet parking en gated communities. Een deel van Mexico dat veel te verliezen heeft bij een terugval in buitenlandse investeringen. „AMLO zal misschien voor maatschappelijke ontwikkeling zorgen, maar wat doet hij als Trump bye zegt tegen het vrijhandelsverdrag?”

Voor veel kiezers is Trump echter geen centraal thema. Tijdens zijn optreden in Monterrey noemt Obrador ‘Troemp’ maar één keer: bij een grap over het privévliegtuig van Peña Nieto. „Zelfs Trump, van wie ze zeggen dat hij verwaand is, heeft niet zo’n duur toestel.” Obrador belooft het te verkopen, zoals hij ook zegt niet in het presidentiële paleis Los Pinos te gaan wonen, omdat het „behekst” zou zijn.

De overeenkomsten tussen Trump en Obrador, stelt columnist Silva, zijn „niet zozeer in ideeën of programma, maar meer in stijl, retoriek en vocabulaire. In de morele indeling die ze gebruiken: het werkelijke land tegen de corrupte elites.”

Dat beiden op elkaar lijken, maar het niet per sé met elkaar zullen kunnen vinden, signaleerde ook The Washington Post in een hoofdartikel. Hiernaar gevraagd reageerde Obrador dat hij de Amerikaanse pers niet leest. „Want ik lees La Jornada, Milenio, El Universal, Reforma, Excélsior.”

Het is een typerend antwoord voor Obrador, die geen Engels spreekt en weinig buitenlandervaring heeft. Silva: „Hij is niet anti-yankee, zoals anderen op links. Hij is eerder nationalistisch vanuit een neiging om zich af te sluiten in zijn autarkische fantasie van een Mexico dat alles produceert wat het consumeert. Hij is niet anti-Amerika, simpelweg omdat het buitenland hem niet interesseert.”

Lees ook: Mexico tracht bedrijven gerust te stellen, over de Mexicaanse president die in Den Haag probeerde de zorgen over zijn mogelijke links-nationalistische opvolger weg te nemen.
    • Merijn de Waal