Gaswinning Groningen: de staat wikkelt af, de NAM moet blijven betalen

Gaswinning De overheid trekt de volle verantwoordelijkheid voor de gaswinning in Groningen naar zich toe. De NAM betaalt en ziet af van aanspraken op 70 miljard aan gas dat nog in de bodem zit.

Foto Sem van der Wal / ANP

De staat trekt rond de Groningse gaswinning de volledige regie naar zich toe, maar de NAM blijft altijd betalen voor alle schade en voor de versterking van gebouwen. Dat wordt zeker de rolverdeling voor de komende twaalf jaar, volgens minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD). Ook na 2030, als er in Groningen geen gas meer wordt gewonnen, blijven Shell en ExxonMobil (de eigenaars van gaswinningsbedrijf NAM) verantwoordelijk, maar Wiebes sluit niet uit dat er dan nieuwe afspraken worden gemaakt.

De bewindspersoon maakte maandag een akkoord op hoofdlijnen met de oliemaatschappijen bekend. Van de gasopbrengsten krijgt de NAM in de komende jaren een groter deel. Nu komt 10 procent bij het bedrijf terecht, dat wordt 27 procent. „Wij zijn in de eindfase van het Groningse gasveld gekomen en die afbouw vraagt ook om een andere opbrengstverdeling”, zei Wiebes. „ Als die verdeling ongewijzigd op 90-10 zou blijven, zou de staat op meer dan 100 procent uitkomen en de NAM dus verlies lijden.”

De winstgevendheid van het Groningse gasgebied stond door de schadegevallen toch al onder druk. In april zei NAM-directeur Gerald Schotman in NRC dat de zogeheten kleine velden buiten de provincie goed waren voor bijna de helft van de NAM-winst, terwijl die slechts een kwart van de omzet vormen. De productie bij de kleine velden zal overigens niet worden opgevoerd om de terugloop aan Groningse gas te compenseren.

De toekomstige batenverdeling van 73-27 is al gebruikelijk bij de gasvelden buiten Groningen. „Alle partijen zien nu minder geld binnen komen, wij zorgen ervoor dat de NAM de rekening kan blijven betalen”, zei Marjan van Loon van Shell Nederland. Over de kosten voor de staat wilde Wiebes niets zeggen, al lopen die snel in de miljarden. „Hoeveel deze nieuwe verdeling de staat nu gaat kosten, maken we bekend in de Miljoenennota op Prinsjesdag.” Ook de verdeling van de kosten verandert: in de praktijk betaalt de staat nu nog 64 procent, dat wordt nu ook 73 procent. De rest van de kosten betaalt de NAM.

Verder zorgen de NAM en de staat voor een gezamenlijke financiële prikkel van 1 miljard voor Groningen, dat de afgelopen jaren gebukt ging door aardbevingen als gevolg van de gaswinning. Hoe die bijdrage (geleidelijk tot en met 2029) wordt besteed, is nu nog onderwerp van gesprek met de regio.

Lees ook: Een oplossing voor de gasproblemen in Groningen is urgent. En moeilijk. Wat te doen? „Niet weer een halfbakken constructie.”

Als onderdeel van het akkoord, waar maanden over onderhandeld is, zien Shell en ExxonMobil af van hun rechten op het gas dat in de bodem blijft zitten. Naar verwachting blijft er voor zo’n 70 miljard euro aan gas in de Groningse bodem achter. Al eerder had Wiebes duidelijk gemaakt dat van claims geen sprake zou kunnen zijn.

Volgens Rolf de Jong van ExxonMobil waren het „pittige gesprekken” met de staat. „De nieuwe afspraken bieden voor alle partijen zekerheid”, zegt hij. De oliebedrijven verliezen weliswaar de regie, maar dat heeft wel als voordeel dat eventuele strafrechtelijke gevolgen in de toekomst bij de staat komen te liggen. Omdat de omvang van de schade voorlopig nog niet duidelijk is, weet De Jong niet waar het financieel ophoudt. „We lopen risico, zeker, en onze afspraken lopen in elk geval tot 2030 als de gaswinning helemaal naar nul is gegaan. Daarna kunnen er nieuwe afspraken worden gemaakt, als we dat allemaal noodzakelijk vinden.”

De linkse oppositie in de Tweede Kamer is kritisch over het akkoord. „Ik zie zeker positieve punten, maar naar mijn gevoel ontspringen de bedrijven te veel de dans”, zegt Tom van der Lee van GroenLinks. „Dit akkoord gaat de staat miljarden kosten, terwijl de bedrijven jarenlang heel veel hebben verdiend. En ik vind het nogal wat dat zij zo hun strafrechtelijke verantwoordelijkheid ontlopen.”

Henk Nijboer (PvdA) spreekt zelfs van „een aflaat van 500 miljoen euro”, het bedrag dat NAM betaalt voor de toekomstige ontwikkeling van Groningen. „Deze deal had nooit gesloten moeten worden.”

    • Erik van der Walle