Brieven

Demagogen

Populisme is onlosmakelijk verbonden met democratie

Het valt me op dat vele media – waaronder NRC – zich zo denigrerend uitlaten over het populisme. Het lijkt bijna een scheldwoord te worden, dat de laatste tijd uitgroeit tot een containerbegrip waarin heel veel politieke stromingen en leiders zijn ondergebracht die door machthebbers als een bedreiging voor de westerse democratie worden gezien. Een vreemde gedachte, als je bedenkt dat het populisme onlosmakelijk is verbonden met het functioneren van die democratie. Tot dit inzicht was de Britse socialistische historicus M.I. Finley reeds meer dan een halve eeuw geleden gekomen, toen hij volksmenners als Cleon en Alcibiades in het klassieke Athene bestudeerde, die hun stad in de ogen van de politieke leiders naar de rand van de afgrond dreven. Finley zag maar weinig onderscheid tussen hen en de andere politici. Het enige verschil was dat de ‘populisten’ van toen uit de lagere sociale klassen afkomstig waren. Het woord ‘demagoog’ was toen al een beschuldiging die de elite richtte aan het adres van welbespraakte politici uit de ‘volksklasse’ die met ‘gevaarlijke’ ideeën kwamen. Finley stelt dan ook volkomen terecht dat wie het optreden van demagogen veroordeelt, de grondslagen van de democratie verwerpt. Hetzelfde geldt volgens mij voor degenen die het populisme veroordelen, hoe ongewenst dat populisme voor velen ook mag zijn.

    • Albert Kort