Als het om zzp’ers gaat, kunnen bedrijven nu doen wat ze willen

De zzp-wet Er blijken geen boetes te zijn uitgedeeld aan „evident kwaadwillende” bedrijven die zich niet aan de huidige zzp-wet houden.

Vakbonden zijn boos over het uitblijven van boetes. Volgens CNV-voorzitter Maurice Limmen geeft het kabinet daarmee „een morele vrijbrief” aan werkgevers. Foto Merlin Daleman

Stel: je bent werkgever en maakt graag gebruik van goedkope zzp’ers, die hetzelfde werk doen als de vaste werknemers in je bedrijf. Dat mag niet. Maar je kunt voorlopig rustig je gang gaan, een sanctie is er nog lang niet. Of stel: je bent een zzp’er die veel liever in dienst wil, omdat je baas dan moet meebetalen aan je pensioen en sociale bescherming. Niks aan te doen.

Het was wel de bedoeling van het kabinet-Rutte III om dat af te kunnen dwingen – zzp’ers zouden een minimum uurtarief moeten krijgen, wie daaronder zat, moest een contract krijgen. Maar minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) komt er niet uit. Zijn ministerie twijfelt eraan of het wel kan volgens Europese regels. En of in het praktijk kan. Veel zzp’ers krijgen per opdracht of per product betaald – hoe controleer je dan wat hun uurloon was?

Woensdag praat de Tweede Kamer erover met Koolmees.

  1. De zzp-wet van Rutte II

    Het vorige kabinet, Rutte II, had al strenger willen zijn voor bedrijven die zzp’ers inhuren die volgens de wet een contract moeten krijgen. Al sinds 2005 vroegen bedrijven hun zzp’ers om een ‘verklaring arbeidsrelatie’ waarin zij zeggen dat ze een echte ondernemer zijn. Dan kon hun baas geen naheffing meer krijgen van de Belastingdienst, als die achteraf oordeelde dat de zzp’er tóch een contract had moeten krijgen. Boetes kwamen er zelden.

    Lees ook: Geen enkele boete voor nep-zzp’ers uitgedeeld

    Rutte II schafte die verklaringen af en bedacht een nieuwe wet, die in 2016 inging. Voortaan zouden de opdrachtgever en zzp’er samen een contract tekenen waarin hun werkrelatie wordt beschreven. Als daaruit blijkt dat de zzp’er een ondernemer is, krijgt de opdrachtgever geen naheffingen of boetes. Als ze zich niet aan de afspraken houden zijn ze allebei verantwoordelijk.

  2. De wet werd niet uitgevoerd

    Bedrijven vonden de wet onduidelijk en vreesden boetes. De uitvoering verliep rommelig. Het vorige kabinet besloot de boetes nog even uit te stellen – behalve voor „evident kwaadwillenden”. Daarna werd de handhaving steeds opnieuw uitgesteld, nu al tot 2020.

    Tot nu toe heeft de Belastingdienst sinds de invoering van de huidige zzp-wet in mei 2016 nog geen enkele boete uitgedeeld, blijkt uit antwoord op vragen van NRC. Er werden 49 onderzoeken ingesteld naar mogelijke ‘evident kwaadwillenden’. In 38 gevallen kon de Belastingdienst het bewijs niet rondkrijgen, de andere elf onderzoeken lopen nog steeds.

    Bedrijven kunnen voorlopig hun gang gaan, ze lopen nauwelijks risico op boetes. Wel zeggen Koolmees en Snel nu dat ze vanaf komende maand willen optreden tegen álle „kwaadwillende” bedrijven, in plaats van alleen de „meest ernstige gevallen”. Om te beginnen gaat de Belastingdienst vanaf 1 juli honderd bedrijfsbezoeken afleggen.

    Maar bedrijven krijgen pas een boete als de Belastingdienst kan bewijzen dat ze „evident” én „opzettelijk” met schijnzelfstandigen werken. Dat zal de fiscus bijna nooit kunnen, verwacht hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp. „Eigenlijk staat er: doet u maar. In lezingen zeg ik tegen advocaten dat ze hun cliënten rustig kunnen adviseren om hun zzp’ers te behouden. Er kan toch niet worden gehandhaafd.”

  3. De bonden willen boetes

    Vakbonden zijn boos over het uitblijven van boetes. Volgens CNV-voorzitter Maurice Limmen geeft het kabinet daarmee „een morele vrijbrief” aan werkgevers. „Eigenlijk zeggen ze: als wij geen opzet kunnen bewijzen, accepteren we het.”

    Volgens Limmen had het kabinet de wet van Rutte II een eerlijke kans moeten geven. En de onrust onder bedrijven dan? Het verzet, zegt Limmen, kwam van bedrijven die bewust fout zaten. „Ze wisten wel dat ze aan het uitbuiten waren, maar ze wilden die fiscale voordelen niet kwijt, ze wilden die sociale premies niet betalen. Dát is de waarheid.”

    Verhulp bevestigt dat het wel meeviel met de onduidelijkheid. „Ik denk dat elke arbeidsjurist goed kan inschatten of iemand een zelfstandige is of niet. Maar mensen willen dat niet weten, want dan raken ze hun belasting- en andere voordelen kwijt.”

  4. Nog meer vertraging

    Het kabinet wil pas streng worden als er een nieuwe wet is. Maar die loopt vertraging op. Het kabinet wilde al voor de zomer met een eerste uitwerking komen, maar dat lukt niet.

    De ambtenaren komen er niet uit met de minimum uurtarieven waaruit zou blijken of een zzp’er in dienst moet komen.

    Ook blijkt het moeilijk te zijn om één duidelijk en overzichtelijk internetformulier te maken waarmee bedrijven erachter kunnen komen of ze iemand als zzp’er mogen inhuren.

  5. En nu?

    Vakbonden vinden dat het kabinet eerst maar eens de huidige regels moet handhaven. „Dan ga je vanzelf duidelijkheid krijgen wanneer er sprake is van schijnzelfstandigheid”, zegt FNV-bestuurslid Zakaria Boufangacha. Geen enkele wet is perfect, zegt CNV-voorzitter Limmen. „Er kunnen best betere ideeën zijn. Maar in de tussentijd kun je het níét laten lopen. Dat vind ik echt onaanvaardbaar.”

    Volgens hoogleraar Verhulp zal het moeilijk zijn om na jarenlange vrijheid streng te gaan handhaven. Limmen vindt dat Koolmees „politieke moed” moet tonen. „Hij zal moeten zeggen: wat we zelf hebben bedacht daar komen we zo gauw niet uit. Hoe erg is dat? Dat is helemaal niet erg.”

    • Christiaan Pelgrim
    • Petra de Koning