Recensie

Op een zitzak bij muziek van het hoogste niveau

Holland Festival Proms

Een minifestival met traditiegetrouw een zeer diverse programmering, met als memorabele uitsmijter Tribute to Blackstar, een ode aan David Bowie.

De zitzakken in de traditiegetrouw ontstoelde grote zaal van het Concertgebouw, tijdens Holland Festival Proms. Foto Ada Nieuwendijk

De Kleine Zaal van Het Concertgebouw vormt doorgaans het decor voor kamermuziek en liedkunst. Tijdens de Holland Festival Proms, afgelopen zaterdag, stond het podium volgepakt met een arsenaal luidsprekers, waarop hallucinante vormen en tekens oplichtten. Ziehier het Electro Symphonic Orchestra van Colin Benders (Kyteman), die vanachter een Professor Sickbock-achtige opstelling van analoge synthesizer-modules, knipperende lampjes en heel veel snoeren een negen uur durende solo jam uit de speakers liet opklinken.

Terwijl het publiek in- en uitliep transformeerde de muziek traag van loom deinende ambient tot vervaarlijk rondzingende synth-bassen. Van elke knop, schuif en stekker lijkt de componist de werking op zijn duimpje te kennen. Improviserend produceerde hij soundscapes van een orkestrale rijkdom en diepte, al rees tevens de vraag of Benders voor zijn opdrachtcompositie voor de volgende HF-editie ook muziek met een dwingender vorm in huis heeft.

De Holland Festival Proms, dat is muziek op het hoogste niveau in een laagdrempelige setting, aldus acteur Maarten Heijmans (bekend van zijn titelrol in Ramses), die de dag met een knipoog aan elkaar praatte. Sinds de eerste editie in 2015 is de opzet van het eendaagse minifestival vrijwel ongewijzigd. Lees: een ongedwongen sfeer en een zeer diverse programmering, van hedendaags gecomponeerd orkestrepertoire en jazz in de foyers tot rockbewerkingen en niet-Westerse muziek.

Modular Jam Session door Colin Benders:

Hadra mét instrumenten

Neem Ensemble Rhoum El Bakkali, een Marokkaans vrouwenkoor dat gespecialiseerd is in hadra, een soefi-ritueel waarbij spirituele poëzie, religieuze teksten worden gezongen. Primeur: waar hadramuziek van origine strikt vocaal is, daar werd het prachtig uitgedoste koor nu begeleid door de violen, uds (luiten), qanun (hakkebord) en trommels van het Amsterdams Andalusisch Orkest en het Orchestre Temsamani uit Tétouan.

Je kunt je afvragen of het zinvol is om een eeuwenoude muziektraditie langs klassiek vocale maatstaven te leggen. Wie de vergelijking toch maakte, hoorde dat de koorzang aanvankelijk overtuigender had gekund. Gaandeweg werden de inzetten scherper, kreeg de klank meer diepte. Persoonlijk hoogtepunt: die ene langgerekte, extatische solo van een sublieme vrouwenstem, die je meevoerde naar een denkbeeldige medina.

Traditie bij de Holland Festival Proms is de ontstoeling van de Grote Zaal, waardoor het publiek tijdens een geheel Brits programma van het Radio Filharmonisch Orkest en masse lag te chillen op Perzische tapijten en zitzakken.

De concentratie bleek er niet minder om. Gelukkig, want de muziek van George Benjamin (‘composer in focus’) vraagt om een aandachtig oor. Zo klonken in zijn contrastrijke orkestcyclus Dance Figures instrumenten die er eigenlijk niet zijn. In een knap staaltje klankkleuralchemie liet Benjamin hobo en piccolo samensmelten tot een wonderlijke schalmeiklank. In uitgekiende houtmengsels met hoorn-aureool deed zich een orgeltje vermoeden.

Onder leiding van dirigent Martyn Brabbins bracht het Radio Filharmonisch Orkest Benjamins iriserende timbres transparant over het voetlicht en deed het de niet minder virtuoos geïnstrumenteerde premièrestukken van Benjamins oud-studenten Tom Coult (1988) en Edward Nesbit (1986) van het podium spatten.

Holland Festival Proms

Het Marokkaanse vrouwenkoor Ensemble Rhoum El Bakkali, tijdens Holland Festival Proms in Amsterdam. Foto Janiek Dam

Denderende climax

In Benjamins Sometime Voices (1996), een vroege vingeroefening in opera, voert de componist het monster Caliban uit Shakespeare’s The Tempest ten tonele. Ondanks de uitstekende vertolking van bariton Audun Iversen mist de solopartij de vocale verfijning van Benjamins recente succesopera’s Written on Skin en Lessons in Love and Violence (deze week beide te horen bij het Holland Festival). De denderende climax van het werk kreeg extra gloed door een sterk zingend Groot Omroepkoor.

Stargaze speelt Blackstar op BBC Proms:

Memorabele uitsmijter was het slotoptreden van Stargaze, een internationaal collectief. Voor Tribute to Blackstar maakte de club met eigen en externe arrangeurs fenomenale bewerkingen van het laatste album van David Bowie, voorafgegaan door een al even meeslepend arrangement van ‘Warszawa’ van zijn album Low (1977). De elektronische drone waarmee dat nummer opent, vond een treffende vertaling in een ronkend lage pianotoon, omspeeld door een cello. De hymnische melodie klonk in een soevereine variant voor unisono strijkkwartet, waaronder de basgitaar van Jherek Bischoff de ritmische hartenklop vormde.

Ook in de Blackstar-songs was de raggende bas van Bischoff dikwijls de stuwende motor. De Stargaze-lezing van ‘Tis a Pity She Was a Whore’ werd gekenmerkt door een pompende drive en zwol op de tonen van het Maarschalkerweerdorgel aan tot een verzengend georkestreerde climax, met een sterk optreden van zangeres Anja Plaschg. In ‘Lazarus’ deed haar collega Anna Calvi geenszins voor haar onder.

    • Joep Christenhusz