De SP en migratie: de partij is er diep verdeeld over

Analyse Wie is een vluchteling en hoe ‘smerig’ is nog een migratiedeal? SP’ers, bleek op zaterdag in Amersfoort, zijn er nog lang niet uit.

SP-Kamerlid Sadet Karabulut eist dat de SP „duidelijk en dik nee” zegt tegen migratiedeals. Foto Bart Maat/ ANP

Het was een bijzonder en veelzeggend tafereel, zaterdag op de partijraad van de SP in Amersfoort: achter het spreekgestoelte stond Tweede Kamerlid Jasper van Dijk uit te leggen waarom de partij het idee van migratiedeals met Noord-Afrikaanse landen zo slecht nog niet vond. Bij de microfoon eiste een ánder Tweede Kamerlid, Sadet Karabulut, dat de SP „duidelijk en dik nee” zegt tegen zulke afspraken.

In de zaal zaten afdelingsvoorzitters, het partijbestuur, andere Kamerleden en het was voor iedereen duidelijk: als er iets is wat de SP in tweeën splijt, is het migratie. Van Dijk voert in de Tweede Kamer namens de SP het woord over asiel. In een debat had hij vorige week geen grote bezwaren gemaakt tegen het EU-plan om bij migranten al vóór de overtocht naar Europa na te gaan of ze een kans maken op asiel. Landen in Noord-Afrika zouden geld en hulp krijgen in ruil voor die screening en opvang.

Twee jaar geleden noemde de SP zo’n deal met Turkije nog „smerig”. Maar ook toen al was de partij verdeeld. In de Tweede Kamerfractie, nog onder leiding van Emile Roemer, waren er heftige discussies. Er waren Kamerleden die vonden dat de SP veel meer aandacht moest hebben voor de buurten waar veel migranten terechtkomen. In die jaren overheerste het beeld dat de SP vooral bezorgd was over humane vluchtelingenopvang.

Dat beeld verandert. Kamerlid Van Dijk liet in het najaar onderzoek doen naar de gemeenten waar vluchtelingen worden opgevangen: in de armste gemeenten. En in januari zei de nieuwe partijleider Lilian Marijnissen in de Volkskrant dat ze niet principieel tegen migratiedeals was. Dat hing af van de „context”.

Geleidelijke verandering

Het past bij de geleidelijke verandering in het SP-verhaal die de partijtop, onder het voorzitterschap van Ron Meyer, voor ogen staat: nadrukkelijker opkomen voor kiezers met weinig geld en mogelijkheden om zich staande te houden in een wereld die onzekerder lijkt te worden door globalisering en migratie. Dat uit zich ook in de manier waarop de SP nu praat over duurzaamheid: als onderdeel van de ‘klassenstrijd’. Volgens de SP raken de maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan vooral arme mensen en veel te weinig de grootste vervuilers, bedrijven. SP-leider Marijnissen zei op de partijraad dat het tijd is voor „klimaatrechtvaardigheid”.

Bij de deur van het SP-kantoor, waar de partijraad werd gehouden, stonden op zaterdagochtend een paar boze SP-leden briefjes uit te delen. Met teksten als ‘Stop het rechtsaf gaan van de partij’ en ook een strofe uit het partijlied: ‘Het rijke Westen is geen eiland, En Europa geen fort, Wie bang is voor wat vreemd is, doet vooral zichzelf tekort.’

Migratie stond niet op de agenda, door de actie bij de deur ging het er toch over. Kamerlid Van Dijk zei tegen de zaal dat de SP staat voor een „rechtvaardig, maar ook realistisch asielbeleid”. Er was geen plek voor economische migranten, zei hij ook. En hij noemde de „aanmeldcentra” in Afrika: „Daar kun je kijken naar mensen die de oversteek naar bijvoorbeeld Italië willen maken, maar daar geen status krijgen omdat ze vaak economische migranten zijn.”

Dan hoeven ze, was zijn punt, daarna niet meer hun leven te wagen op zee. Hij beloofde ook dat de SP „geen onmenselijke deals” zou sluiten. Na zijn verhaal stonden er veel kritische SP’ers bij de microfoons, als een van de eersten: Tweede Kamerlid Sadet Karabulut. Volgens haar zullen de deals het migratiebeleid „verder aanscherpen” en maakt Europa zich „chantabel voor dictatoriale regimes”.

‘Economische vluchteling’

Er waren ook SP’ers die zeiden dat je „niet zomaar iedereen kan toelaten” en dat je moest denken aan „het draagvlak” in Nederland voor vluchtelingenopvang. Maar veel anderen hadden al vragen bij het woord „economische migrant”. Een SP’er uit Velsen zei: „Als je geen middelen van bestaan hebt in je eigen land, ben je voor mij een vluchteling.” De afdelingsvoorzitter uit Landgraaf deed een oproep: „Wij zijn van de SP, wij zijn solidair, we moeten zoveel mogelijk mensen opvangen.”

Er komt geen ‘nee’ tegen de migratiedeals, zei Kamerlid Jasper van Dijk aan het eind van de discussie. „We gaan er kritisch naar kijken, maar ze niet bij voorbaat afwijzen.” Zijn collega Karabulut vroeg daarna om een discussiebijeenkomst met leden – over migratie. Die komt er niet, zei voorzitter Meyer. Bij het vaststellen van het verkiezingsprogramma voor de Europese verkiezingen van volgend jaar was het zeker een thema en daar mocht, zei Meyer, de hele partij zich mee bemoeien. Karabulut knikte.

    • Petra de Koning