Opinie

    • Menno Tamminga

Is de auto straks de Zwarte Piet?

De klimaatpolitiek gaat bijten. Over ruim een week schaft de overheid de aansluitplicht van woningen op het gasnet af. Dat betekent, vreemd genoeg, in de praktijk een aansluitverbód. Gas was vanzelfsprekend, nu wordt het een taboe. Dat het kabinet, met een ogenschijnlijk sterke liberale spil (VVD, D66) de keuzevrijheid van de consument beknot, is curieus.

Het verbod op de gasaansluiting heeft de potentie om een economische Zwarte Piet te worden. De échte Piet is het brandpunt van polarisatie. De inzet van een strijd tussen traditie en discriminatie. Bij de economische Zwarte Piet, zoals die gasaansluiting, gaat het om dwang versus vrijheid. Genoeg om burgers in vuur en vlam te zetten.

Die gasaansluiting is maar een van de kanshebbers om de economische Piet te worden. Op het snijvlak van economie, klimaat en politiek groeien meer splijtzwammen.

Kanshebber nummer twee is de windmolen op land. Allereerst vanwege de verrommeling van horizon en landschap. De komende twee jaar moeten gemeenten en provincies de capaciteit verdubbelen.

Daarnaast is de windmolen zichtbaar als hét symbool van duurzaamheid. De windmolen verbeeldt dus ook het conflict over de kosten van de klimaatpolitiek. Betaalt de burger de energietransitie met een extra gasbelasting als hij geen warmtepomp neemt? Dokt het bedrijfsleven? Of de beleggers in fossiele energiegiganten Shell, ExxonMobil en RWE?

De derde kansrijke economische Piet is de auto in de stad. De ‘heilige koe’ raakt in de verdrukking. Als de ‘deeleconomie’ echt wat wordt, waarom zou je dan nog een auto kopen? In „zeer sterk stedelijke gemeenten” heeft 43 procent van de huishoudens geen motorvoertuig, meldde het CBS deze week. De tweede trend: GroenLinks was de winnaar in de grote steden bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. Dat heeft zich al vertaald in macht. Dus in pro-fiets- en anti-autobeleid (minder parkeerplaatsen, meer milieuzones).

Trend drie: staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) lanceerde vorige week haar 200.000-forensenplan. Zo veel mensen moeten de auto laten staan. De fiets krijgt ook fiscale steun, de auto blijft belast.

Lees ook over de politieke liefde tussen VVD en Groenlinks: lokaal lukt het wel

Wat maakt de meeste kans als economische Piet? De verplichte gasaansluiting lijkt me een verloren zaak. Op sommige mensen heeft dat wel aantrekkingskracht, maar of dat genoeg is voor een symboolfunctie?

Dan staat de windmolen sterker. Dat gaat over koopkracht. En over de tegenstelling tussen stad (leve de duurzame molens) en het platteland (dat er tegenaan kijkt).

De beste papieren heeft de auto-fietscontroverse. Daar heeft (bijna) iedereen elke dag mee te maken (Zwarte Piet is toch een seizoenswerker). De automobilist én de fietser ervaren een gevoel van vrijheid en zien de ander als hinderlijk. Verder speelt hier de tegenstelling stad (fiets, barrières voor auto’s) versus randgemeenten (met auto naar stad en werk).

Politiek zijn de stellingen ingenomen. Rechts is auto, links is fiets. Lokaal vinden GroenLinks en VVD elkaar nu wel in nieuwe coalities, maar dat wordt vechten als de klimaatpolitiek in het dagelijks bestaan doordringt. Mark Rutte zei op het laatste VVD-congres nog: „wij blijven de auto-, de vroempartij.”

Menno Tamminga schrijft over ondernemingsbeleid en economie
    • Menno Tamminga