Opinie

We eten, drinken en ademen plastic

Zichtbare en onzichtbare deeltjes plastic penetreren onze voedselketens. Te lang hebben we in het sprookje van recyclen geloofd, schrijft .

Foto Floris Kok

De toenemende plasticvervuiling vormt een bedreiging voor ecosystemen in water en op land. Daar is iedereen wel van doordrongen. Maar in hoeverre is de plastic soep ook schadelijk voor mensen? Die vraag wordt onvoldoende gesteld. We weten dat zwerfplastic fragmenteert, en nooit vergaat. De concentratie aan microplastics in het milieu en in de lucht neemt exponentieel toe. We ademen plastic, we eten plastic, we drinken plastic en we raken de hele dag plastic aan.

De Plastic Soup Foundation is eerder deze maand, op World Oceans Day, een campagne gestart om iedereen te wijzen op de directe relatie tussen plastic en onze gezondheid. Significant minder plastic is de enige echte oplossing. Overheden, bedrijven en consumenten; de hele wereld moet minder plastic produceren, moet op een plastic dieet.

Eind 2016 bracht de Gezondheidsraad een zogeheten briefadvies uit over de gezondheidsrisico’s van micro- en nanoplastics. De raad constateerde dat we hele kleine plastic deeltjes inademen via de lucht en inslikken via zeevoedsel. Nanoplastics kunnen bovendien de darmwand en de placenta passeren. Hoewel de gevolgen nog onbekend zijn, is het niet uit te sluiten dat dit een toxisch effect op het immuunsysteem heeft.

Ook uitte de Gezondheidsraad haar zorg over de hormoonverstorende werking van aan plastic toegevoegde chemicaliën, zoals weekmakers en vlamvertragers. Verder kunnen microplastics ziekteverwekkende bacteriën verspreiden.

Gerecycled plastic: meer dan een bermpaaltje wordt het niet
Weg met plastic in laagjes: dat is niet te recyclen

Gezondheidsrisico’s voor de mens zijn dan ook niet uit te sluiten, maar de Gezondheidsraad achtte de onzekerheden desondanks te groot om concrete aanbevelingen te formuleren voor de Nederlandse overheid. Verder dan een brave oproep tot het doen van meer onderzoek kwam de raad niet. Helaas. Gelukkig heeft staatssecretaris Van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) die oproep wel overgenomen: nog dit jaar volgt een onderzoektender voor kortlopende onderzoeken naar de gezondheidseffecten.

In de rapporten ontbreekt steevast een analyse van de snelheid waarmee de concentratie van micro- en nanoplastics in de lucht, zee en grond toeneemt. Die is exponentieel. Ga maar na: we gebruiken per persoon steeds meer plastic en in steeds meer toepassingen, van verpakkingen en kleding tot kunststof in autobanden.

Zwerfplastic fragmenteert in deeltjes die op hun beurt uiteenvallen in nog kleinere deeltjes. Eén achtergelaten plastic tas in het milieu betekent straks een paar miljoen extra microplastics. De zichtbare en onzichtbare deeltjes penetreren voedselketens en worden inmiddels overal op aarde teruggevonden. We produceren bijvoorbeeld miljoenen microvezels per doodgewone wasbeurt van vijf kilogram synthetische kleding. Die vezels komen door wrijving in de wasmachine vrij en spoelen met het afvalwater mee. De waterzuivering houdt de minuscule vezeltjes niet tegen.

Terwijl officiële instanties de gezondheidsrisico’s overwegend bestempelen als „onzeker”, waardoor echte maatregelen uitblijven, wordt de vraag naar de nadelige effecten van de toenemende concentratie van plasticdeeltjes amper gesteld, laat staan beantwoord. Hoe staan we er over een jaar voor, of over vijf of tien jaar?

Niet voor niets luidt een toenemend aantal wetenschappers en artsen de noodklok. Zij wijzen erop dat chemicaliën in plastic kunnen leiden tot kanker, hartfalen, alzheimer, dementie, parkinson, artritis, onvruchtbaarheid en zelfs ongeboren baby’s in de baarmoeder kunnen beschadigen. De peer-reviewed artikelen buitelen over elkaar heen, zoals het vorig jaar verschenen artikel in Nature waarin Zweedse wetenschappers aantonen dat nanoplastics via de voedselketen in de hersenen van vissen terechtkomen en bij hen leiden tot afwijkend gedrag.

Eigenlijk ís er al heel veel bekend.

De Plastic Soup Foundation vindt daarom dat we niet langer mogen wachten met handelen, op basis van het voorzorgprincipe. Dat wat we weten is ronduit alarmerend. De bal ligt in eerste instantie bij de overheid: nationaal, Europees en mondiaal. De politiek moet onderkennen dat plastic in het milieu een ongewenste emissie is, dat er normen voor plasticvervuiling moeten komen en dat het gebruik van plastic drastisch moet worden gereduceerd. Te lang hebben we in het sprookje van de kunststofkringloop geloofd: dat we van plastic producten oneindig vaak nieuw plastic kunnen blijven maken als we het maar inleveren en recyclen.

Hun verdienmodel is er op gericht om tegen lage kosten ongelimiteerd plastic te blijven produceren

Premier Narendra Modi van India heeft al begrepen dat we allemaal op een ‘plastic dieet’ moeten. In zijn land met 1,3 miljard inwoners is de plasticvervuiling onbeheersbaar geworden. Ook de lucht is zwaar vervuild doordat miljoenen Indiërs plastic verbranden om maar van de rommel af te komen, daarbij giftige dioxines op de koop toenemend.

Modi kondigde op Wereldmilieudag aan dat zijn land alle eenmalige verpakkingsplastics in 2022 zal verbieden, want: „Plastic is schadelijk voor het milieu, de dieren en de gezondheid van de mensen.” Erik Solheim, hoofd van het United Nations Environment Programme, verwelkomde de stap als inspiratie voor de rest van de wereld.

Plastic doet precies wat we willen

De Plastic Soup Foundation roept de Nederlandse regering op om proactief maatregelen te nemen. Nederland moet voorop durven lopen in de strijd tegen de plastic tsunami die onze planeet bedreigt. We zadelen toekomstige generaties op met een gigantisch probleem, dat gepaard gaat met een hoge prijs voor onze gezondheid, zolang we blijven bagatelliseren, aarzelen en slechts mondjesmaat iets ondernemen.

De plasticindustrie en de verpakkingsindustrie kwamen tot dusver uit zichzelf nauwelijks in beweging. Hun verdienmodel is er immers op gericht om tegen lage kosten ongelimiteerd plastic te blijven produceren. Daarom moet de overheid het plastic dieet voorschrijven; om af te kicken van onze plasticverslaving, maar vooral ook uit lijfsbehoud.