Uitgestorven gibbonsoort ontdekt in Chinees graf

Primaten

In China is in de graftombe van een adellijke vrouw een nieuwe, uitgestorven gibbonsoort ontdekt.

Schedelrest van de gibbon uit het graf van Lady Xia Foto Samuel Turvey/ZSL

Een dierentuin voor de doden: in het Chinese keizerrijk van ruim 2.000 jaar geleden was het geen zeldzaamheid. Dus toen Lady Xia, de grootmoeder van China’s eerste keizer Qin Shihuang (259-210 voor Christus) overleed, werden er rond haar graf twaalf kuilen gegraven met daarin onder meer een kraanvogel, een Aziatische zwarte beer, een lynx, een luipaard en een gibbon.

Gibbons waren in het oude China niet ongewoon als rijkeluishuisdieren, maar het dier in Lady Xia’s graf behoort tot een nog onbekende soort, en zelfs tot een nog onbekend geslacht. Dat schrijft de Britse zoöloog Samuel Turvey deze week met enkele collega’s in Science.

Gibbons zijn mensapen en leven alleen in Zuidoost-Azië. Er bestaan twintig soorten, ingedeeld in vier geslachten. In China leefden tot enkele jaren terug zes soorten; inmiddels zijn het er nog maar vier – de andere twee (de withand- en de witwanggibbon) komen alleen nog in omringende landen voor en zijn daar ernstig bedreigd. Gibbononderzoek is sowieso behoorlijk dynamisch. Vorig jaar maakten Turvey en collega’s de ontdekking bekend van een nieuwe nog levende nieuwe soort, de ‘Skywalkergibbon’ (Hoolock tianxing).

De aap in de graftombe heeft de soortnaam Junzi imperialis gekregen. Hij was uitzonderlijk goed bewaard gebleven. Over het algemeen zijn er in China weinig overblijfselen van gibbons bekend, en betreft het vaak losse tanden – niet voldoende om de soort mee vast te stellen. Het meest complete skelet tot nu toe werd in 1923 ontdekt en is minstens 780.000 jaar oud. Ook dat skelet behoorde tot een inmiddels uitgestorven soort.

De graftombe-gibbon werd gevonden bij de oude hoofdstad Chang’an, in Midden-China (in de huidige provincie Shaanxi), 1.200 kilometer verwijderd van het leefgebied van huidige gibbons. Of ze ook echt in die regio leefden, is moeilijk te zeggen. Vast staat dat er in ieder geval tussen de tiende en achttiende eeuw veel handel in gibbons in Shaanxi plaatsvond, en mogelijk ook eerder.

Dat het een nieuwe soort betreft, concluderen de biologen op basis van de schedel (zoals een smallere kaak) en het gebit: de stand en vorm van de kiezen wijken af van die van bestaande gibbonsoorten. DNA-onderzoek was niet mogelijk.

Het kán dat de gibbon door natuurlijke oorzaken is uitgestorven, maar het klimaat was 2.000 jaar geleden stabiel. De onderzoekers achten uitsterven door menselijk toedoen waarschijnlijker.

    • Gemma Venhuizen