Twistgesprek: is het terecht dat homomannen geen bloed mogen geven?

Homoseksuele mannen mogen geen bloed geven. Terecht, stelt van bloedbank Sanquin. Volgens getuigt het beleid van homofobie. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van .

Er is een tekort aan donorbloed in Nederland. Bloedbank Sanquin is hard op zoek naar nieuwe donoren. Toch mogen bepaalde groepen geen bloed geven, waaronder homomannen. Is dat terecht?

Merlijn van Hasselt is MH, Sidney Smeets is SS

MH: Het gaat Sanquin niet om homoseksuele mannen, maar om een grotere groep: alle mannen die seks hebben met mannen. Die groep kent nog altijd een hoog risico op bloedoverdraagbare aandoeningen. Nieuwe hiv-infecties treden bij hen bijna 100 keer vaker op dan bij mannen die heteroseks hebben. Sanquins verantwoordelijkheid is een veilige bloedvoorraad voor patiënten die ernstig ziek zijn. Daarom hanteert Sanquin regels om diegenen waar verhoogd risico speelt (tijdelijk) uit te sluiten voor bloeddonatie.

SS: Het is jammer dat Sanquin steeds een woordspel speelt als het om dit belangrijke onderwerp gaat. Het uitsluiten van die groep raakt per definitie alle homoseksuele mannen. Het was pas na veroordeling door Het College voor de Rechten van de Mens in 2015 dat Sanquin haar beleid aanpaste. Homomannen zijn sindsdien niet meer levenslang uitgesloten, maar ‘slechts’ 12 maanden. Wie onthoudt zich 12 maanden van seks? De groep mannen die seks hebben met mannen is net zomin homogeen als de groep hetero’s. Niet ieder seksueel contact tussen mannen levert onaanvaardbaar risico op.

MH: Dit beleid treft inderdaad alle praktiserende homoseksuelen. Sanquin doet onderzoek om, in deze kwestie, algemene groepen verder te kunnen differentiëren. Maar zolang er geen wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn om nieuw beleid op te baseren, blijft Sanquin kiezen voor het huidige beleid.

Veel homomannen vormen geen reëel risico

Sidney Smeets

SS: Het zou veel effectiever, veiliger en minder discriminatoir zijn als alle donoren naar risicovol seksueel gedrag werd gevraagd. Er speelt namelijk nog een ander probleem. Sommige groepen worden levenslang of tijdelijk uitgesloten, terwijl bijvoorbeeld onbeschermd rondvrijende hetero’s wel mogen doneren. Dat is een schijnveilig beleid. Het Verenigd Koninkrijk is in 2017 ook van deze uitsluiting afgestapt. De periode waarin een infectie nog niet meetbaar is in het bloed, wordt daar met een uitsluiting van drie maanden ondervangen. Hun bloedvoorraad is een van de veiligste ter wereld. Het lijkt er dus sterk op dat Sanquin achterloopt en discriminatie een eenvoudiger middel vindt. Het huidige beleid houdt geen rekening met homoseksuele mannen die géén risico lopen. Orale seks levert volgens de Amerikaanse CDC bijvoorbeeld geen reëel risico van infectie op, zelfs onbeschermd. Ook mannen die alleen wederzijds aftrekken, PrEP gebruiken om hiv te voorkomen of een monogame relatie hebben worden uitgesloten. Datzelfde geldt voor partners van hiv-positieve mensen die succesvol behandeld worden en het virus niet meer kunnen overdragen (n=n). Ook zij lopen geen risico op infectie.

MH: Discriminatie is niet aan de orde. Het draait om veiligheid. Er wordt door Sanquin op vele vlakken onderscheid gemaakt, waaronder op leeftijd, bepaalde vakantiebestemmingen, tatoeages en piercings. De veiligheid van de bloedvoorraad wordt bewaard door het maken van beleidskeuzes op basis van wetenschappelijk onderzoek. Dat beleid ligt nooit vast, zoals de aanpassing van de uitsteltermijn in 2015 bewijst. De uitsteltermijn van drie maanden in het Verenigd Koninkrijk is uniek in de wereld. Wereldwijd wordt het bloedoverdraagbare hepatitis B door bestaande testen pas met zekerheid vastgesteld na een periode van zes maanden! Sanquin is zeer geïnteresseerd in de effecten van de beleidswijziging in het Verenigd Koninkrijk. Die worden meestal pas duidelijk na een periode van jaren. Tegenover het beleid van het CDC staat Canadees onderzoek, waaruit bleek dat 16 procent van nieuwe hiv-infecties ontstond door orale seks.

SS: Het wekt enige verbazing dat Sanquin stelt dat discriminatie niet aan de orde is. Zelfs het College van de Rechten van de Mens heeft gesteld van wel. De vraag is of er voor die homofobe discriminatie enige rechtvaardiging bestaat. Het voorbeeld van het VK toont aan dat een van de veiligste bloedvoorzieningen in de wereld daar anders over denkt. Maar volgens Sanquin zijn ze daar onveilig bezig. Dat klinkt als een poging om recht te praten wat krom is. Laten we niet vergeten dat er een veroordeling van het College voor nodig was voordat Sanquin haar beleid in 2015 aanpaste. Het lijkt alsof Sanquin steevast bepaald onderzoek wel gebruikt, maar ander onderzoek negeert.

MH: Het verwijt van homofobie is nogal smaakmakend. Het suggereert een angstige, misschien zelfs kwaadaardige inzet van Sanquin om mensen moedwillig buiten te sluiten. Een onzinnig verwijt. Ook het College stelde dat Sanquin geen verboden onderscheid maakt. Een bloedtransfusie krijg je niet bij de griep. Die patiënten zijn er ernstig aan toe, en ons doel is de bloedvoorraad zo veilig mogelijk te houden. Al in 2013 deed de minister het verzoek aan Sanquin de mogelijkheden te onderzoeken om homoseksuele mannen wel bloed te laten doneren, zonder de veiligheid in gevaar te brengen. Dát maakte de verandering van 2015 mogelijk.

Het recht op veilig bloed gaat voor

Merlijn van Hasselt

SS: Sanquin sluit consequent de ogen voor diversiteit binnen groepen en draait daar ook nu, in dit gesprek, omheen. Als het niet om homofobie gaat, waarom wordt dan een algehele uitsluiting toegepast die alle homoseksuele mannen raakt? Zoals gezegd lopen veel homomannen geen reëel risico op een hiv-infectie. Zij vormen minder gevaar dan hetero’s met wisselende partners die het zonder condoom doen. Dat risico is wel reëel: maar liefst 42 procent van de hetero’s gebruikte bij de laatste onenightstand geen condoom, zo laten cijfers uit 2017 zien. Zij worden niet uitgesloten. De oplossing is zo simpel: vraag iedere potentiële donor naar riskant seksueel gedrag en de algehele veiligheid van de bloedvoorraad zal toenemen. Homomannen die geen risico lopen kunnen doneren en heteroseksuelen die dat wel lopen, worden uitgesloten.

MH: Het gaat om het minimaliseren van risico’s. Sanquin kijkt dus welk gedrag een hoog risico op bloedoverdraagbare aandoeningen geeft. Let op: bloedoverdraagbaar. Ook naar seksueel risicogedrag bij hetero’s wordt gevraagd. Wisselende sekspartners en onbeschermde seks blijken continu een aanzienlijk lager risico te geven bij mannen die seks hebben met uitsluitend vrouwen, dan bij mannen die seks hebben met mannen. Ook Sanquin ziet in dat het huidig beleid verder aangescherpt zou kunnen worden, en voert daar ook actief onderzoek voor uit. Het recht op veilig bloed gaat voor. Waar mogelijk scherpt Sanquin beleid aan, om tegemoet te komen aan de wens om te mogen doneren.

Correctie (25/6): In een eerdere versie van dit artikel noemde Merlijn van Hasselt een onderzoek waaruit zou blijken dat 16 procent van nieuwe hiv-infecties ontstond door orale seks met condoom. Dit klopt niet, het onderzoek ging uit van orale seks zonder condoom. Dat is hierboven aangepast.