Opinie

populisme

Duits-Franse samenwerking bemoedigend signaal

Europese samenwerking is vrijwel altijd chaotisch, maar één ongeschreven wet biedt traditioneel houvast: zonder soepele samenwerking tussen Frankrijk en Duitsland staat Europa stil. In de golf van verontwaardiging over wantoestanden bij immigratie in de VS en Europa dreigde een Europees politiek hoogtepuntje dinsdag even onder te sneeuwen. In Schloss Meseberg, het gastenhuis van de Duitse regering, maakten bondskanselier Merkel en president Macron hun Europese rol waar.

Na een succesvolle pro-Europese verkiezingscampagne formuleerde Macron plannen om de EU vooruit te helpen. Maar Parijs kan nog zulke fraaie vergezichten schetsen, zonder Berlijn blijven het dagdromen. Dus moest Macron wachten op het Duitse antwoord. Het kwam later dan Macron lief is en het was magerder dan waar hij op had ingezet. Toch is de verklaring van Meseberg meer dan een waterig compromis – ze laat zien welke kant Europa op zou kúnnen gaan.

Slotverklaringen bevatten vaak passages over gezamenlijke principes. Doorgaans kan men die frases als volstrekt ongevaarlijk terzijde schuiven. Maar nu de VS weinig oog hebben voor mensenrechten, zich afzetten tegen de multilaterale orde en bondgenoten schofferen, kan het geen kwaad als Europese leiders zich hard maken voor democratische waarden, vrijhandel en multilateralisme. Wat een cliché was, is in het tijdperk-Trump weer een heus politiek statement geworden: samenwerking spreekt niet meer vanzelf.

Merkel en Macron breken daarnaast een lans voor meer Europa bij defensie en buitenlands beleid – ook dat is met het oog op de America-First-president geen overbodige luxe. Europa moet een eigen Veiligheidsraad krijgen en op dit vlak vaker bij meerderheid beslissen. Duitsland zit de komende twee jaar in de VN-Veiligheidsraad en zal daar samen optrekken met Frankrijk.

Er worden ook stappen gezet om de euro te versterken. Zo komt er een aparte begroting voor de eurozone, hoewel die kleiner is dan in Macrons plannen. Het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het noodfonds dat leningen verstrekt aan lidstaten die in problemen raken, moet uitgebouwd worden en er moet een Europese werkloosheidsverzekering komen.

Merkel, traditiegetrouw terughoudend als het gaat om versterking van de eurozone-structuur, uit vrees dat Duitsland de rekening moet betalen, deed dus een stap richting Frankrijk. Ze kreeg ook iets terug: Franse hulp in het nationale politieke gevecht over migratie met de Beierse zusterpartij CSU, dat zo venijnig is dat het haar kanselierschap bedreigt.

In Meseberg hielden de twee onder andere een pleidooi voor een Europees asielagentschap en een volwassen Europese grenspolitie. Macron beloofde ook asielzoekers terug te nemen die uit Frankrijk afkomstig zijn. Dat is lang niet overtuigend voor de CSU, maar het is een begin van een Europese oplossing. De komende anderhalve week wordt op twee EU-toppen geprobeerd een stevig Europees migratiebeleid op te zetten.

Werd in het recente verleden vooral gemopperd over het onbeweeglijke Frankrijk, nu moet Europa opeens Merkel redden. Lukt dat niet, dan kan Macron opnieuw beginnen met zijn Europese offensief en heeft Trump weer grondstof voor venijnige anti-Duitse tweets. De Frans-Duitse samenwerking is in een westerse wereld van middelpuntvliedende krachten en groeiend populisme in Europa en de VS een bemoedigend signaal.