Kaapjazz en metrojazz

North Sea Round Town

Vooruitlopend op het ‘grote’ North Sea Jazz is de komende weken overal in de stad muziek te horen. Elsje Jorritsma en Amanda Kuyper geven een overzicht.

Leuk, grote namen op grote podia tijdens North Sea Jazz, maar zo’n festival moet voor de Rotterdammers zelf ook iets opleveren. Uit die gedachte is het fringe-festival North Sea Jazz Round Town voortgekomen. De organisatie neemt die gedachte serieus; dit is het derde jaar dat er concerten komen in verzorgingshuizen en wijkcentra, voor Rotterdammers die te oud of te ziek zijn om naar de concerten in de stad zelf te komen. Dit jaar zijn er twintig van deze optredens. „We proberen goed te kijken waar de mensen op reageren”, zegt woordvoerder Michelle Wilderom van NSRT. „Saxofonist Keimpe de Jong, één van de initiatiefnemers en artistiek leider van het project, denkt mee over het concept. Muziek uit de jeugd kan het geheugen van ouderen stimuleren, maar niet iedereen zit te wachten op muziek van vroeger. En de optredens zijn gratis toegankelijk voor de buurt, soms gaat echt het dak eraf.”

Een van de acts is Pierre et les Optimistes, van Pierre Laernoes, een swingband waarvan de leden gekleed gaan in jaren-30-pakken. Daarnaast spelen de internationaal befaamde jonge zangeres Kim Hoorweg en gitaristen Robby Alberga en Dana Fun Loy een mix van Nederlandse en Surinaamse levensliederen. En in de Afrikaanderwijk is een aanschuifdiner waarna spoken word-artiest YMP (Young Mich Poetry), die in de buurt zijn studio heeft, optreedt. „Er zijn veel tehuizen die mee willen doen, en we gaan ook zeker door. Maar we willen wel de kwaliteit garanderen. En er is zoveel aandacht voor de optredens dat we dachten: we zijn geen bejaardenfestival”, zegt Wilderom. Zij wil benadrukken dat jazz niet alleen muziek is van en voor oude mannen met oude instrumenten, hoe geweldig en belangrijk oude rotten ook zijn. „Jazz, soul, rap en funk worden gemaakt door jongeren, ouderen, mensen van allerlei achtergronden.”

Dit jaar zijn er voor het eerst ook optredens in ziekenhuizen. Uit een toevallig contact ontstond het idee om chronisch zieke kinderen uit het Sophia Kinderziekenhuis te laten samenwerken met YMP. Hij maakte een lied op grond van hun verhalen, dat hij op 11 juli in het ziekenhuis bij een concert zal laten horen.

Festival op de Kaap

Een ode aan Kid Dynamite. Dat is het Kid Dynamite Jazz Festival dat komende zondag weer op het Deliplein in Katendrecht wordt gehouden. Vanaf het eerste moment is het familiefestival onderdeel geweest van North Sea Round Town. Komend weekend zijn er op optredens van zangeres Ntjam Rosie, rockjazzband Tommy Moustache, afrofunk-collectief Zitakula, jazzfluitist Ronald Snijders en The Dynamite Kids plus de kinderjazzvoorstelling Mr. Luca – een echte aanrader voor kleintjes.

Maar wie was de naamgever van dit festival? De tenorsaxofonist en Katendrechtse jazzlegende Arthur Parisius (1911-1963), beter bekend als Kid Dynamite, speelde een markante rol in de onverzettelijke jazzscene in bezet Rotterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De in Suriname geboren muzikant klom op zijn zeventiende (1928) aan boord van het schip De Cottica dat uit Suriname naar Nederland voer. Als artiest die zijn jazz mengde met Surinaamse dansmuziek kaseko, als Surinamer in een vooral witte maatschappij, was hij een bezienswaardigheid.

Het uitgaansleven bruiste in vooroorlogs Rotterdam. Maar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, veranderde alles. In 1942 werd jazzmuziek in de ban gedaan („verbod van negroïde en negritische elementen in dans- amusementsmuziek”) beschrijft het boek Jazz in Rotterdam van Hans Zirkzee, dat begint bij hoe de jazz eind 19de eeuw in de havenstad arriveerde. Bandleiders vernederlandsten hun bandnaam én de jazzstandards. Zo werd ‘In a Lazy Mood’ ‘In een landerige stemming’. Orkesten met zwarte musici vormen dan nog een attractie in clubs als de Negro Kit Kat Club in Amsterdam en Negro Palace in Rotterdam.

Het schiereiland Katendrecht, van oudsher de plek voor zeelui, arbeiders, hoeren en Chinezen, werd een vrijplaats omdat omgang met ‘publieke vrouwen’ voor de Duitse militairen niet was toegestaan. Dat gaf de verboden jazz een risicovolle kans. En wel in Negropalace Belvédère, waar saxofonist Kid Dynamite met musici als Teddy Cotton en Boy Edgar toch hun vrije muziek brachten.

Kid Dynamite, die trouwde met een Amsterdamse, gold in de jazz als steengoede vernieuwer die zijn Surinaamse wortels op levendige wijze in zijn jazz vervlocht. Helaas zijn er maar weinig opnamen van hem bewaard. Lang na zijn dood, hij verongelukte in 1963 nabij Hamburg tijdens een tournee in Duitsland, heeft een nieuwe generatie muzikanten zijn muziek herontdekt en is zijn grote waarde voor de Nederlandse muziek wordt erkend.

In de Rotterdamse wijk Zevenkamp is een straatnaam naar Kid Dynamite vernoemd. Keurig Arthur Parisiusstraat genoemd – uit vrees dat Kid zou verbasterd kunnen worden tot ‘kut’.

Edison-uitreiking, nu mét jamsessie

De uitreiking van een van de belangrijkste muziekprijzen in Nederland moet een feest worden. Voorheen was het nog te veel een ceremonie tussen vier muren, waar niet bijster veel mensen op af kwamen. Nu is de uitreiking verplaatst naar LantarenVenster, dat zich profileert als het jazzpodium van de stad. De vorm is vrijer, de toegangsprijs is verlaagd naar 10 euro. Op 6 juli worden de prijzen uitgereikt voor beste jazz-, wereld- en soulartiesten van het jaar, en zij zullen ook optreden. Oeuvreprijswinnares Eliane Elias treedt bijvoorbeeld op met bassist Marc Johnson en drummer Tiago Michelin. Ook de winnaar voor de oeuvreprijs in de categorie wereldmuziek dit jaar, Carel Kraayenhof, treedt op. Na afloop is er voor het eerst een grote jamsessie in de foyer, waarbij de winnaars en Rotterdams jazztalent elkaar zullen uitdagen op het podium.

Grote namen

NSRT zoekt nadrukkelijk een maatschappelijke verbinding met de stad door de samenwerking aan te gaan met lokale initiatieven en bewoners te betrekken bij het programma. Maar er worden ook gewoon kanonnen geprogrammeerd, zoals de soul- en gospellegende Mavis Staples. Zij treedt op woensdag 4 juli 2018 in de Rotterdamse Schouwburg. Met The Staples Singers was zij vanaf de jaren vijftig één van de eerste artiesten die het protestlied combineerden met gospel. Vorig jaar stond de zangeres nog op North Sea Jazz. Staples werkte samen met artiesten als Prince, Bob Dylan en Curtis Mayfield, maar ook met moderne grootheden als Gorillaz, Wilco-frontman Jeff Tweedy en Arcade Fire.

Bijzondere locaties

De 300 optredens tijdens het festival vinden plaats op 100 locaties. Daarmee is NSRT een goede gelegenheid voor de Rotterdammer op avontuur te gaan in zijn eigen stad – en voor gasten natuurlijk om meer onverwachte plekken in Rotterdam te leren kennen. Het festival als reisgids.

Metrostations bijvoorbeeld. Op 13, 14 en 15 juli is er in de metro tussen Centraal Station en Zuidplein een jazztour. Heen en weer en onderweg de beste optredens langs. Metrostation Zuidplein heeft een vol live-programma op een buitenpodium, en ook op CS staan bijvoorbeeld The King Swings.

De rust opzoeken kan ook. In de Pastorie in Overschie bijvoorbeeld, het door Wibbine Kien en Jeroen Hoorn gerestaureerde pastoriegebouw aan de Schie, waar drie concerten zijn. Op 6 juli treden Mike Boddé & Anna Serierse op, 7 juli brengt Beau Zwart een spannende samensmelting van klassiek, jazz-, en filmmuziek, en op 8 juli spelen Jeroen van Vliet en Martin Fondse eigen composities met invloeden uit de klassieke en wereldmuziek.

    • Elsje Jorritsma
    • Amanda Kuyper