Hier moet je op letten tijdens de Turkse verkiezingen

Zondag gaat Turkije naar de stembus voor de belangrijkste verkiezingen in decennia. Dit is waar je op moet letten.

Aanhangers van Erdogan. Foto Srdjan Suki/EPA

In Turkije worden zondag parlements- en presidentsverkiezingen gehouden. Het zijn de belangrijkste verkiezingen in decennia, want daarna wordt het presidentiële systeem van kracht dat vorig jaar per referendum is goedgekeurd. De functie van premier zal worden afgeschaft en alle uitvoerende macht zal in handen komen van de president. Erdogan heeft sinds 2014, toen zijn laatste termijn als premier afliep, geijverd voor de invoering van dit systeem. Als hij de verkiezingen wint, heeft hij eindelijk zijn zin.

Maar dat hij wint, is nog helemaal niet zeker. Op basis van de peilingen maakt de oppositie een goede kans om een meerderheid te veroveren in het parlement. Vier oppositiepartijen, de sociaal-democratische CHP, de nationalistische IYI-partij, de centrumrechtse DP en de islamitische partij Saadet, hebben zich verenigd in de Republikeinse Alliantie. Hun belangrijkste belofte is om het presidentiële systeem terug te draaien ten faveure van het oude parlementaire stelsel.

De presidentsverkiezingen lijken uit te lopen op een spannende tweede ronde, waarbij Erdogan het opneemt tegen de oppositiekandidaat met de meeste stemmen. Volgens de peilingen is dit Muharrem Ince, kandidaat van de CHP, die veel enthousiasme heeft losgemaakt. Ince is een politieke straatvechter, die Erdogan deze campagne voortdurend in het defensief drong. Zijn verkiezingsrally in de seculiere kuststad Izmir trok donderdag 2 miljoen mensen.

    Waar moet je deze verkiezingen op letten?

  1. Parlement of president?

    Het is de eerste keer dat er in Turkije gelijktijdig parlements- en presidentverkiezingen worden gehouden. Hoewel de meeste aandacht zal uitgaan naar de presidentsverkiezingen, zijn de parlementsverkiezingen minstens zo interessant. Want bij die verkiezingen maakt de oppositie de meeste kans. Bovendien is het parlement in het presidentiële systeem zeker niet tandeloos. Het kan wetten maken, de begroting blokkeren, en een meerderheid van de hoge rechters benoemen.

  2. Haalt de pro-Koerdische HDP de kiesdrempel?

    De oppositie maakt alleen kans op een parlementaire meerderheid als de pro-Koerdische HDP de hoge kiesdrempel van 10 procent haalt. De HDP is de enige oppositiepartij die geen deel uitmaakt van de Republikeinse Alliantie. Volgens de peilingen komt de HDP uit op 10 tot 11 procent. Als de HDP de kiesdrempel niet haalt, dan zullen haar zetels naar de tweede grootste partij in de betreffende districten gaan. Dat betekent dat de AKP van Erdogan er zo’n 70 tot 80 zetels bij zal krijgen.

  3. Hoeveel stemmen behaalt Ince?

    De oppositie hoopt in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen genoeg stemmen te behalen om Erdogan onder de 50 procent te houden. Dan moet er een tweede ronde komen en kan hij het nog lastig krijgen tegen een kandidaat van de verenigde oppositie. Volgens de peilingen krijgt Ince in de eerste ronde 25 tot 30 procent van de stemmen. Als hij ruim boven de 30 procent uitkomt, dan zal de oppositie zich gesterkt voelen en kan er in de tweede ronde een gevoel ontstaan dat Erdogan te verslaan is. En net zoals in elk land stemmen ook Turkse kiezers graag op een winnaar.

  4. Eventuele verkiezingsfraude?

    De oppositie houdt ernstig rekening met verkiezingsfraude. In de aanloop naar de verkiezingen is de kieswet aangepast, waardoor het makkelijker is geworden om te frauderen. Zo mogen ongestempelde stembiljetten toch worden meegeteld. Dit leidde bij het referendum vorig jaar nog tot grote ophef en beschuldigingen van fraude. Ook zijn er in het Koerdische zuidoosten honderden stemlokalen verplaatst, waardoor 140.000 kiezers tientallen kilometers moeten reizen om hun stem uit te brengen.

Meer lezen over de aanloop naar de Turkse verkiezingen:

De alliantie van oppositiepartijen maakt een reële kans tegen president Erdogan. Maar hoe vrij en eerlijk verloopt de eerste stembusgang?Kan de Turkse oppositie deze keer Erdogan echt verslaan?
Erdogan week ruim een maand voor de presidentsverkiezingen uit naar Bosnië, waar hij werd toegejuicht door uit heel Europa toegestroomde Turkse kiezers. In Sarajevo is ‘sultan’ Erdogan wel welkom op verkiezingscampagne
Presidentskandidaat van de oppositiepartij Muharrem Ince jaagt de Turkse president Erdogan voortdurend op de kast. Hij wil de nieuwe president worden voor álle Turken. ‘Door de Turkse crisis is er geen ‘wij’ en ‘zij’ meer’
Als seculiere vrouw is oppositiekandidaat Meral Aksener in veel opzichten president Erdogans tegenpool. Ze wordt gezien als een serieuze bedreiging voor Erdogan.Zij wil Erdogan uit zijn paleis verdrijven
Op de markt van het Turkse Yalova is de crisis voelbaar. Mensen houden de hand op de knip. De ooit zo solide steun voor president Erdogan brokkelt af. ‘Ik stem nooit meer op Erdogan, ik verscheur nog liever mijn stembiljet’
Hij emancipeerde de arme gelovigen en bracht zijn land voorspoed. Maar naarmate Erdogan steviger in het zadel zat, werd hij autoritairder. Lees meer over de eeuwige straatvechter in dit profiel uit 2016. Wie is de Turkse leider, die zo intens wordt geliefd en gehaat?
    • Toon Beemsterboer