Opinie

    • Hubert Smeets

Heel de continentale christen- democratie staat op het spel

Is de christen-democratische familie in Europa nog bij zinnen te brengen of zijn de kernwaarden van weleer verdwenen, vraagt Hubert Smeets zich af.

Leefde Marvin Gaye nog maar. Hoewel? Het is de vraag of de soulzanger, die in 1973 met What’s going on de essentie van een gezinsruzie haarfijn uit de doeken deed, de christen-democratische familie in Europa nog bij zinnen zou brengen. ‘Mother, mother, there’s too many of you crying. Brother, brother, brother, there’s far too many of you dying’: dit soort teksten zijn niet besteed aan Merkel, Orbán of Kurz, drie van de EU-leiders die zondag voor een minitop over het asielbeleid bijeenkomen. Naast deze drie horen vijf andere regeringsleiders in de Unie bij de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP). Maar dat zegt niets. De EVP is de greep kwijt, zelfs op zichzelf.

Hoe anders was het drie decennia geleden tijdens onttakeling van de Berlijnse Muur en Sovjet-Unie, de grootste omwenteling in het naoorlogse Europa tot dan. Zes christen-democratische premiers zetten toen de toon in de 12-koppige EU. Kohl (Duitsland), Andreotti (Italië), Lubbers (Nederland), Martens (België), Mitsotakis (Griekenland) en Cavaco Silva (Portugal) tekenden de marsroute. Hoe verschillend deze mannen ook dachten over cliëntelisme en corruptie, ze hadden wel een aantal Europese kernwaarden gemeen.

Dat gold ook voor socialisten en liberalen. De VVD bijvoorbeeld ondernam indertijd actie tegen haar freiheitliche zusterpartij in Oostenrijk. De FPÖ (ondanks het liberaal klinkende adjectief een verzamelplaats voor oud-nazi’s en later voor volksnationalisten) hoorde volgens de partij van Bolkestein niet in de liberale internationale thuis.

Nu is er binnen de EVP nog steeds geen royementsprocedure aangekaart tegen de Hongaarse zusterpartij Fidesz. Het CDA-congres heeft recent een motie aangenomen waarin het van de partij van Orbán eist dat die zich voegt naar de „rode lijnen” van de EVP. Maar Orbán ligt daar niet wakker van. Integendeel. Hij heeft het offensief tegen de EVP zelf geopend en wil de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid, in Brussel nu bondgenoot van de Britse Tory’s, bij de EVP binnenboord halen.

Daarbij blijft het niet. Orbán wil de EVP ook ideologisch overnemen. In de „christelijke democratie” van Orbán telt alleen de stem van de volkse meerderheid. Minderheden moeten hun kop houden. „Kan er sprake zijn van een compromis in het migratiedebat? Nee”, zei hij zaterdag. In Orbáns „christelijke renaissance” is geen plaats voor de „slechte” EVP-leiding [lees: Merkel]. Die ijvert namelijk voor een „anti-populistisch volksfront” waarin zelfs communisten welkom zijn.

De Hongaar staat niet alleen. Vorige week woensdag pleitte de Oostenrijkse EVP-premier Kurz na een gesprek met zijn Beierse CSU-geestverwant Seehofer voor een „as van de wil”, tegen zusterpartijgenoot Merkel. Dat zijn as-Wenen-Rome-München wat doet denken aan de As-mogendheden uit de jaren dertig/veertig, deert Kurz niet.

Zijn de geallieerden anno 2018 in staat zondag een tegen-as te smeden? Mislukt de top in Brussel dan dreigt, na de implosie van de socialisten eerder, een ‘tweede wiel’ van de Europese wagen te lopen, schreef Paul Taylor in de online-krant Politico. Dat ook Merkel dan sneeft, is geen paranoïde prognose. In Brussel staat dus niet alleen het asielbeleid op de rol, maar ook de hele continentale christen-democratie.

Gaye zong 45 jaar geleden: ‘Father, father, we don’t need to escalate’. Het liep slecht met hem af. In 1984 werd hij doodgeschoten: door zijn eigen vader, een dominee notabene.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.

    • Hubert Smeets