Internetten met ouderen: ‘Is er paniek? Homeknop en je bent weer thuis’

Ouderencursus Steeds meer ouderen gaan online, onder druk van hun omgeving en instanties. Maar hoe leer je internetten als je bent geboren toen de eerste computer nog uitgevonden moest worden?

Ouderen volgen een iPad-cursus in Amersfoort. „Iedereen zegt: ga het web op! Maar de meeste druk voelen mensen vooral van hun omgeving. ‘Het moet van m’n kleinkinderen’, vertellen ze dan.” Foto Bram Petraeus

De internetcursus in de Amersfoortse bibliotheek is nog maar net gestart of het gaat al mis: Mies Jeelof (88) weet haar toegangscode niet meer. Terwijl ze samen met een van de vrijwilligers probeert te achterhalen welke cijfers ze heeft gekozen – het blijkt haar geboortedatum, 1 november 1929 – stelt de rest van de groep ook een toegangscode in. „Waarom gaan de cijfers maar tot 9?” vraagt Tiene Lingen (87) wanhopig. „Ik wil ook mijn geboortedatum!”

Steeds meer ouderen hebben toegang tot internet

Het aantal mensen boven de 75 met toegang tot internet groeide de afgelopen jaren gestaag, maar nam vorig jaar een enorme sprong: volgens cijfers van het CBS had in 2017 78 procent van de oudste bewoners van Nederland een apparaat met toegang tot internet, tegenover 59,6 procent in het jaar daarvoor.

Maar deze oudere generatie is niet opgegroeid met computers. Voor een 80-jarige is swipen en scrollen niet vanzelfsprekend. In het hele land zijn er cursussen waar ouderen kunnen leren internetten. De cursus in Het Eemhuis, waarin de Amersfoortse bibliotheek is gevestigd, wordt gegeven door Seniorweb. Deze vereniging, die wil helpen „de digitale wereld begrijpelijk te maken” voor ouderen, heeft 415 cursuslocaties, verspreid over het hele land. De cursussen worden gegeven door vrijwilligers.

Het centrum van de bibliotheek is de ‘leeszaal’, die is ingedeeld in zeven getrapte niveaus. Elk niveau bestaat uit een lange werktafel waar bezoekers kranten of boeken lezen, maar vooral: internetten. Helaas: voor de meeste ouderen is die leeszaal niet makkelijk bereikbaar. Alleen twee lange trappen aan weerszijden van de zaal geven toegang tot deze werkplekken.

‘Probeer het maar even, swipen!’

Jeelof en Lingen zitten samen met drie andere cursisten, generatiegenoten, in een kamertje op de tweede verdieping. Ze hebben zich ingeschreven voor een iPad-cursus. De tablet boet de laatste jaren onder jongeren aan populariteit in, maar is een favoriet van ouderen. Dat komt doordat het apparaat een stuk groter is dan een smartphone en eenvoudig te bedienen. Vooral iOS, het besturingssysteem van Apple waarop de iPad draait, is gebruiksvriendelijk, waardoor ouderen er snel mee aan de slag kunnen.

Tenminste, dat is de verwachting. Vorige week was de intake, en werden de cursisten geholpen bij bijvoorbeeld het aanmaken van een Apple ID, dat nodig is om apps te downloaden. Vandaag start de cursus écht.

Met grote bewegingen vegen de ouderen over het scherm. „Probeer het maar, even swipen!” zegt vrijwilliger Gerrit Borg (62). Terwijl hij probeert het boek te volgen wordt hij telkens onderbroken doordat er dingen verkeerd gaan. Zo vallen de iPads steeds „in slaap”, zoals vrijwilliger Sandra Huizer (53) het noemt: omdat de ouderen te langzaam zijn gaat de tablet op stand-by. „Je moet hem dan wakker maken,” zegt Huizer, „oftewel ontgrendelen.” De vijf cursisten houden hun iPad voor zich. „De camera gaat ineens aan!” roept Riet van der Heiden, 81. „Dat is een selfie,” zegt Huizer, terwijl ze samen poseren voor de foto.

Maar daar blijft het niet bij. Het cursusboek blijkt achter te lopen: het is gebaseerd op een verouderde versie van het besturingssysteem. Ook is het internet in de bibliotheek te traag om apps te kunnen downloaden. En de iPad van Jelle Witteveen (86) blijkt een nieuw model, dat geen vergrendelingsknop meer aan de zijkant heeft. Alsof het een buitenaards object is bestudeert hij zijn tablet van alle kanten. Vrijwilliger Sandra Huizer schiet hem tot hulp: „Is er paniek? Homeknop en je bent weer thuis”, iets dat ze gedurende de twee uur durende cursus als een mantra zal blijven herhalen.

„Je moet echt in z’n achteruit staan wil je deze cursus geven”, zegt mede-vrijwilliger Gerrit Borg. „De mensen die hier komen worden vanuit alle kanten gepusht: hun omgeving, instanties.” „Maar het is echt abracadabra voor ze”, vult Huizer aan.

Er is de afgelopen jaren veel gelobbied door de overheid en andere instanties, legt Eva Assink, communicatieadviseur van Seniorweb, later uit aan de telefoon. „Iedereen zegt: ga het web op! Maar de meeste druk voelen mensen vooral van hun omgeving. ‘Het moet van m’n kleinkinderen’, vertellen ze dan.”

Seniorweb kiest er bewust voor om alleen vrijwilligers aan te stellen die zelf ook senior zijn. „Vaak is het al eens uitgelegd door een kleinkind, maar dat gaat veel te snel. Onze vrijwilligers hebben het zelf ook moeten leren.”

„Het gonst in mijn hoofd”, zegt Tiene Lingen (87) na afloop van de cursus terwijl ze verwoed op haar scherm drukt. „Ik wil gewoon dat hij doet wat ik wil. Zijn er dan geen jongeren die hier moeite mee hebben? Ben ik dom?”

Lees ook: Mensen die moeite hebben met de oprukkende digitalisering van de overheid (niet alleen ouderen) krijgen daar hulp bij.

Lingen weet waarvoor ze de iPad graag wil gebruiken. „Laatst was ik in het Joods Historisch Museum. Na afloop kon ik alle werken online terugkijken. Dat vond ik zo indrukwekkend!” Ook was ze een aantal dagen geleden naar Barendrecht met het openbaar vervoer. „Ik wil graag zelf kunnen opzoeken hoe ik daarheen moet.” Nu had ze maar naar de NS gebeld.

Witteveen wil op de iPad gaan bridgen. „En schaken, dat zijn dingen die ik heel aardig vind. Ook zou ik weleens een brief willen schrijven.”

Nog vier lessen resteren om dat te leren.

    • Charlotte Bouwman