Tussen de ijsbergen jakkeren in een oceaan van eenzaamheid

Geschiedenis Volvo Ocean Race Na de eerste editie in 1973-’74 beleefde de race een grote evolutie. Zware stalen boten werden carbon racejachten.

De ABN AMRO ONE uit de Volvo Ocean Race 2005-2006. Foto Oskar Kihlborg/ Volvo Ocean Race

Snijdende kou, kruiende golven, drijvend ijs. Gevaarlijk? Onzin, zegt Dirk Nauta ontspannen. „Je bent lekker aan het zeilen. Spinnaker op en jakkeren maar.” Door huizenhoge golven, aan dek bedolven worden door ijskoud buiswater. Hier, op de vijftigste en zestigste breedtegraad van de Zuidelijke Oceaan, de furious fifties en de screaming sixties, heerst de woestenij van watermassa’s. „In de Zuidelijke Oceaan is er niets, alles is leeg.” Geen koopvaardijschip in de buurt, „dus ook geen weerbericht”, zegt Nauta, in de jaren 80 driemaal schipper in de Whitbread Round the World Race, de voorloper van de ‘Volvo’.

Hij vertelt over de eenzaamheid op zee, destijds. Schaarse radioberichten, weinig satellieten rondom de pool. Nauwelijks hightech, altijd een sextant bij de hand. IJsbergen hielden zich niet aan navigatie. „Ik liet één man alleen maar vooruit kijken. Als hij een ijsberg zag, moesten we de boot dwarsleggen. Maar daarna was het karren, karren en nog eens karren.”

Thuis in het Friese Uitwellingerga grasduint hij in zijn herinneringen. Foto’s van zijn eerste boten: de stalen Tielsa en de veel modernere Philips Innovator waarmee hij in 1986 tweede werd na een race van 27.000 zeemijl (50.000 kilometer). Duizenden geëmigreerde Nederlanders op de kade van Auckland, Nieuw-Zeeland. Daarna de laatste etappe van Punta del Este in Uruguay naar Engeland.

Lees ook ons portret van Bouwe Bekking

In 1978 en 1982 won wijlen Conny van Rietschoten de race, de Rotterdamse zeiler en zakenman die de sport professionaliseerde. Hij is nog altijd de enige schipper met twee eindzeges. Nu, 45 jaar na de eerste editie, is alles anders, zegt Nauta. Hij koestert de tijd dat het een spannend avontuur was. „Elektronica bepaalt alles. Het is niet leuk meer. Ze zeilen op een kluit bij elkaar, niemand durft risico te lopen.” IJsbergen zien ze niet tegenwoordig niet meer, uit veiligheidsoverwegingen worden de boten daar weggehouden.

Bedacht in een Britse pub

Begonnen in de stoere fantasie van een groep zeilers in een Britse pub, heeft de beruchte wedstrijd zich ontwikkeld tot een hightech race. De boten zijn nog altijd ongeveer even lang – rond de 65 voet, zo’n 20 meter – maar varen twee keer zo snel. De stalen „bak” van Nauta is opgevolgd door boten van carbon. Negen zeilen aan boord, maar vooral eindeloos veel data voor wind, water en weer. Internet is overal, de bemanning weet elke seconde waar zij zit, ook waar de concurrentie vaart. Navigeren heeft plaatsgemaakt voor tactiek. De zeiler van nu is een gespecialiseerde topsporter met olympische prijzen, geen avonturier die aan wal niet kan aarden.

Links: Wijlen Conny van Rietschoten won de race twee keer achter elkaar: de tweede editie, 1977-’78, met de Flyer en de race van 1981-’82, met de Flyer II (foto). Aan die race deden liefst 29 boten mee. Midden: In de jaren tachtig deed schipper Dirk Nauta drie keer mee aan de toenmalige Whitbread Round the World Race, de voorloper van de Volvo Ocean Race. Met de Philips Innovator eindigde hij in 1985-’86 als tweede. Rechts: De ABN AMRO I, met de Nieuw-Zeelandse schipper Mike Sanderson, was in de editie van 2005-’06 veruit de snelste. Foto: Volvo Ocean Race

De professionalisering volgt in het kielzog van de invoering van de eenheidsklasse. Sinds de twaalfde editie, in 2014, doen zeven identieke boten mee die eigendom zijn van Volvo. De boot, de VO65, maakt het verschil niet meer. De race is niet meer te koop voor het team met het meeste geld. Mede door de economische crisis en de teruglopende budgetten was de organisatie gedwongen te breken met de traditie van de geldverslindende race om de snelste boot.

Geen enkele schipper heeft nu nog het excuus dat zijn boot de langzaamste is. Olympische zeilers begrijpen dat ‘spelletje’ beter dan de oude garde, zeggen experts. De oude garde ziet de sport snel veranderen. Voor het eerst doen deze keer gemengde bemanningen mee: een boot met vrouwen erbij mag meer zeilers aan boord nemen. Een kans die niemand laat liggen, maar van harte gaat het niet.

De Ocean Race is nu een slag om de beste bemanning, de beste voorbereiding. Er wordt goed verdiend; meer dan een ton voor de zeilers, enkele honderdduizenden euro’s voor de schipper. Maar, zeggen ervaren zeilers, het gaat nog steeds om een race om de wereld, om Kaap Hoorn, om het verraderlijke weer en de ziedende golven, ook al zijn de ijsbergen buiten zicht. En het gaat nog steeds om afzien en tragiek; deze editie kwam de Brit John Fisher om het leven.

Na negen maanden en 83.000 kilometer eindigt de race in Scheveningen. Een nieuwe eigenaar, Atlant Ocean Racing Spain, zal een nieuwe naam bedenken, en misschien een andere race. Komen er vliegende catamarans die het water niet meer aanraken? „Wat voor materiaal we ook krijgen, het gaat om Kaap Hoorn en de Zuidelijke Oceaan. Die vormen de identiteit van de race”, zegt Simon Keijzer, zeiler en communicatie-adviseur. „Ook in de toekomst gaat het maar om één ding: avontuur verkopen.”

    • Harry Meijer