Ziet gevluchte Wendy uit El Salvador haar twee kinderen nog wel terug?

Texas

Op de dag dat Trump zijn draai maakte, werden er 74 illegale migranten voorgeleid

in een Texaanse grensstad. Ze blijven sceptisch over de beloofde hereniging.

Migranten uit Midden-Amerika voor het detentiecentrum in McAllen. Foto John Moore/AFP

Geboeid aan hun enkels en met kettingen om hun middel en linkerpols zitten 74 migranten in een rechtszaal in McAllen, een Texaanse stad aan de grens met Mexico. Ze dragen de kleren waarin ze in de voorbije dagen de Amerikaanse zuidgrens zijn overgestoken, de meesten per vlot over de nabijgelegen rivier Rio Grande.

In McAllen zijn ze opgepakt door de Amerikaanse grensbewaking en vastgezet om strafrechtelijk te worden vervolgd. Hun misdrijf: illegale binnenkomst van de Verenigde Staten.

Sinds de Amerikaanse regering in april een zerotolerancebeleidvoor illegale immigratie afkondigde, worden er elke dag tientallen migranten voorgeleid in de rechtszaal in McAllen. In andere grenssteden gebeurt hetzelfde. Ze zijn voornamelijk afkomstig uit Mexico, Guatemala, Honduras en El Salvador.

Strafrechtelijk proces

Verspreid over vijf bankjes luisteren de migranten naar rechter Scott Hacker, die het proces uitlegt. De vluchtelingen, die veelal een barre reis naar de VS hebben gemaakt om te ontkomen aan armoede en bendes, zijn bang en onzeker over wat hun te wachten staat. „Wees niet nerveus”, zegt een bewaker van de rechtszaal in het Spaans. Geen van de migranten spreekt Engels. Via koptelefoons luisteren ze in vertaling naar de rechter.

Voor velen is hun strafrechtelijke proces van ondergeschikte zorg: 35 van de 74 migranten zijn na hun arrestatie gescheiden van hun kinderen, zegt Kyle Welch, de openbare verdediger die hen vertegenwoordigt. „Ze maken zich allen veel zorgen om hun kinderen.”

Scheid me alstublieft niet langer van mijn zoon

Fany Santos-Dionicio, Hondurese vrouw smeekt de rechter

Zoals Edgar Sarceno-Torres uit Guatemala, die is gescheiden van zijn zoontje van zeven. En Katia Villeda-Alas uit El Salvador, gescheiden van haar achtjarige dochtertje. Maria Montoya uit Honduras is haar zesjarige dochtertje kwijt. Wendy Lemus-Castillo uit El Salvador mist haar twee kinderen, een zoon en een dochter. Welch noemt ze één voor één op wanneer ze, per rij, opstaan om te worden veroordeeld. Iedereen verklaart schuldig te zijn aan de aanklacht van illegale binnenkomst: „culpable”.

Wanneer de 37-jarige Fany Santos-Dionicio uit Honduras de kans krijgt om iets te zeggen, smeekt ze de rechter: „Scheid me alstublieft niet langer van mijn zoon.” Hacker probeert haar gerust te stellen. „Mevrouw, ik ben van plan om u te veroordelen tot uw tijd in voorarrest”, zegt hij. „U zult worden overgedragen aan de immigratiedienst. Hopelijk is die in staat u te herenigen met uw kind.”

Geen organisatie

Of dat mogelijk is, is een van de grote vragen nu er een einde komt aan de scheiding van migrantengezinnen aan de grens. In reactie op een storm van kritiek heeft Trump woensdag per decreet bepaald dat kinderen niet langer van volwassenen worden gescheiden nadat ze zijn opgepakt. Die praktijk vloeide voort uit de vervolgingen, want kinderen mogen in het strafrechtelijke systeem niet worden opgesloten met hun van een misdrijf verdachte ouders.

„We zullen heel sterke grenzen hebben, maar we houden de families bij elkaar”, zei Trump woensdag bij de ondertekening van het decreet, daags nadat hij had gezegd dat de scheiding van migrantengezinnen noodzakelijk was en alleen wettelijk door het Congres kon worden beëindigd. „Ik vond de aanblik van de scheiding van families niet prettig.”

Toch is het volkomen onduidelijk hoe het verder moet met de kinderen die bij hun ouders zijn weggehaald, zegt Efrén Olivares van het Texas Civil Rights Project, een organisatie die zich inzet voor de gescheiden gezinnen. Hij noemt het einde aan de aanpak om gezinnen uit elkaar te halen „een overwinning voor de families en voor menselijk fatsoen in Amerika”. Maar, zegt hij: „We hebben nog steeds de families die al zijn gescheiden. De gigantische vraag is: hoe worden die herenigd? Er is geen organisatie om dat te doen, dus dat wordt een grote uitdaging.”

Een zwangere vrouw uit El Salvador in een katholiek opvanghuis in de Texaanse grensstad.

Foto Loren Elliott/AFP

Olivares vreest dat ouders worden gedeporteerd zonder hun kinderen. „Dat is een groot risico. Veel van de ouders komen in aanmerking voor versnelde deportatie, zonder hoorzitting over een asielaanvraag. Als het kind nog in een opvangcentrum zit, bestaat de kans dat het kind achterblijft in de VS.”

Bovendien heeft Olivares scherpe kritiek op het feit dat het zerotolerancebeleid wordt voortgezet. Hierdoor worden migranten door de regering-Trump aanhoudend gecriminaliseerd. „Deze mensen moeten niet juridisch worden vervolgd”, zegt hij. „Velen van hen zijn asielzoekers, dus het is in strijd met internationale asielregels om hen te vervolgen als criminelen.”

Ook vertegenwoordigers van het rechtssysteem in Texas maken zich zorgen over het beleid om migranten in groten getale voor de rechter te slepen. „Als federale rechter in Texas word ik niet geacht mijn mening te geven”, zegt rechter Hacker na afloop van de zitting in McAllen. „Maar met aantallen als deze is het een uitdaging.”

Marjorie Meyers, openbare verdediger in het zuidelijke district van de staat, plaatst vraagtekens bij de prioriteit van de federale overheid. „Door al hun middelen te richten op mensen die terreur ontvluchten of simpelweg werk zoeken, blijven er minder middelen over voor ernstige misdrijven”, zegt Meyers, die aan het hoofd staat van enkele tientallen verdedigers die de migranten bijstaan bij hun processen – nu zo’n duizend per week in zuidelijk Texas.

Lees ook: Zo ziet Trumps anti-immigratiebeleid er in de praktijk uit

Reis van 44 uur

Die mensen komen in toenemende mate, na een daling in de afgelopen paar jaar. In de afgelopen drie maanden zijn er meer dan vijftigduizend mensen per maand illegaal de zuidgrens overgestoken, tot frustratie van Trump, die beperking van immigratie graag presenteert als een van zijn successen. Migranten die vanuit Midden-Amerika via Mexico naar de Amerikaanse grens komen, krijgen vaak weinig kans om asiel aan te vragen bij een officiële grensovergang. In plaats daarvan steken ze de kronkelende Rio Grande over, zwemmend, op vlotten, of in banden. In Texas worden ze veelal aangehouden door grensbewakers, die ruim aanwezig zijn aan de noordoever.

Een 50-jarige migrant uit Honduras, die zegt dat hij Daniel heet, stak deze maand de rivier over per boot, samen met zijn zestienjarige zoon. Ze hadden een reis van 44 uur afgelegd in het laadruim van een truck, op de vlucht voor bendes die de tiener wilden rekruteren en hem bedreigden. In de VS werden ze opgepakt en naar het detentiecentrum in McAllen gebracht – een hermetisch afgesloten loods aan de buitenkant van de stad die deze week bekend werd om de kooien waarin migranten worden vastgehouden.

Daniel werd gescheiden van zijn zoon, vertelt hij via een vertaler in het opvangcentrum van de Catholic Charities of the Rio Grande Valley in het centrum van McAllen. Nu zijn ze samen vrijgelaten in afwachting van een hoorzitting. Hij hoopt te kunnen werken in de bouw in Florida.

Een vrouw uit Guatemala en haar baby bij de Texaanse grensstad McAllen.
Foto Loren Elliott/AFP
Een 16-jarige jongen en zijn vader uit Honduras wachten op hulp nadat ze zijn vrijgelaten uit het detentiecentrum in McAllen.
Foto Loren Elliott/AFP
Foto’s Loren Elliott/AFP

De katholieke hulporganisatie voor migranten in McAllen wordt gerund door Norma Pimentel, een non met jarenlange ervaring bij de opvang van migranten. Dagelijks worden er migranten door de immigratiedienst vrijgelaten en afgezet bij het nabijgelegen busstation van McAllen – op dit moment ongeveer honderd per dag, zegt Pimentel. Haar organisatie vangt hen op en helpt ze op weg naar familieleden in alle delen van de VS.

Dat proces gaat, ondanks de zero tolerance, gewoon door. Er is niet genoeg capaciteit om iedereen te vervolgen, dus ‘catch and release’ bestaat zij aan zij met het zerotolerancebeleid van Trump.

Pimentel huivert van de criminalisering van migranten. „Ze zijn geen criminelen. Ze zijn mensen, families, kinderen. Ze hebben een recht om het leven van hun families te verdedigen.”

Pimentel leidde woensdag een gebedsbijeenkomst en een stille tocht in het centrum van McAllen, om solidariteit te betuigen met de migranten en hun kinderen. Een paar honderd mensen kwamen, ondanks de regen, naar een park in het centrum. Onder hen Elvia Rios. Zij is niet tevreden over het decreet van Trump om de scheiding van migrantengezinnen te beëindigen. „Hij doet het minimale, wegens de verontwaardiging”, zegt ze. „Maar hij heeft niets gezegd over de kinderen die al van hun ouders zijn gescheiden. Er is geen proces om hen te herenigen. Wat gaat er met hen gebeuren? We moeten de kwestie levend houden.”

    • Frank Kuin