Recensie

In Israël is niets wat het lijkt

Israël

Derk Walters schreef met flair een rijkgeschakeerd boek over zijn correspondentschap in Israël, waar de afgelopen jaren veel is veranderd. Hij blinkt daarbij uit in interviews.

Palestijnse demonstranten zoeken dekking voor traangas tijdens de bloedige protesten van de afgelopen maand ten oosten van Gaza Stad. Foto AFP PHOTO / THOMAS COEX

Derk Walters boft wanneer hij in september 2014 als correspondent in Israël aankomt: verboden film, omstreden boek, een Arabische dichteres onder huisarrest, afgeschafte theatersubsidies, een ‘fascistische’ minister van Cultuur, kunstenaars heten ‘infiltranten’, de BDS-beweging ‘antisemitisch’ en premier Netanyahu adviseert kolonisten Palestijnen te molesteren ‘totdat het erg veel pijn doet’.

Voer voor correspondenten, Walters hapt dankbaar toe. Met flair beschrijft hij in zijn informatieve correspondentenboek Israël zegt geen sorry meer de lotgevallen van de Joodse staat en blinkt uit in interviews. Zijn kracht is dat hij aantoont dat democratie onbeleefd is, vaak een schreeuwpartij op een openbaar plein. Walters meent een democratie in verval te zien, maar bewijst het tegenovergestelde: Israëls democratie is springlevend. Iedereen staat op dat plein, maakt filmpjes, demonstreert, publiceert, formeert pressiegroepen en stapt naar de rechter: kolonisten, seculiere zionisten, antizionisten, oriëntaalse Joden, Russen, Israëlische Arabieren, Ethiopiërs.

Dat de discussies niet ‘passen in een ontwikkeling die het land al sinds eind jaren zeventig doormaakt’, zoals Walters schrijft, maar een eigentijdse voortzetting zijn van de meningsverschillen tussen vromen en seculieren die begonnen tijdens Theodor Herzls zionistische congressen en vanaf 1948 ontploften, ontgaat hem. Dit Perpetual Dilemma, – de titel van een standaardwerk van Zalman S. Abramov hierover – betreft de strijd om de identiteit van de staat: een Joodse of een ‘normale’ westerse democratie.

Verandering

Is er dan niets veranderd? Jazeker. Terecht signaleert Walters dat Israël kampt met een groeiende mondiale protestbeweging en toenemende bemoeienis vanuit Brussel. En we zien een bedenkelijk anti-liberaal offensief tegen de democratie, maar dat is, zo zegt Israëls belangrijke intellectueel Avishai Margalit, deel van een wereldwijde ontwikkeling: ‘Voor Israël betekent dat een aanval op het idee dat burgerschap alle burgers toekomt, een beperking tot je eigen etnische, religieuze of politieke groep.’ Verder speelt volgens Margalit de bezetting, een ‘morele smet’, altijd een rol.

Lees ook de geopolitieke analyse naar aanleiding van de zeventigste verjaardag van Israël: Een land dat nooit gewoon kan worden

Een goed boek kan ook mankementen vertonen. Zo denkt Walters dat Israël ‘niet langer’ luistert naar de wereld omdat hij in een uitspraak van een minister niet de gevleugelde woorden herkent van Israëls eerste premier David ben Goerion, die al in 1955 opmerkte: ‘onze toekomst hangt niet af van wat de internationale gemeenschap zegt, maar van wat de Joden (Israël) doen.’

Dit gebrek aan historisch inzicht kan ook invloed hebben op journalistieke opvattingen. Volgens Walters is de blik op Israël – de judeo-christelijke, die van Leon de Winter, de juridische en de postkoloniale – bepalend en hebben veel westerse correspondenten de juridische kijk. Ze onderstrepen het internationaal recht, net zoals deze liberale krant.

De ‘postkolonialen’ zien Israël als ‘een koloniale onderneming’, mogelijk gemaakt door ‘de verdrijving’ in 1948, van 750.000 Arabieren, de inheemse bevolking. Volgens Walters werd Israël ‘gecreëerd door een massale verdrijving’ van Arabieren aan wie buurlanden geen staatsburgerschap verleenden, uit verzet tegen deze ‘verdrijving door Israël’.

Memoires

Maar een onverdachte bron, de Syrische oud-premier Khaled al-Azm, ziet dat anders en schrijft in zijn memoires: ‘… sinds 1948 eisen wij hun terugkeer, maar wijzelf zijn degenen geweest die ze aangemoedigd hebben te vluchten… We hebben ellende gebracht over een miljoen Arabische vluchtelingen door hen op te roepen tot vluchten en te pleiten voor het verlaten van hun huizen […] en wij zijn er de oorzaak van dat ze niets meer bezaten en werkloos werden terwijl de meesten bekwaam waren in een vak. Bovendien lieten wij hen wennen aan het krijgen van giften’.

Kara voorspelde onderdrukking door Hamas, ‘die de terugtrekking zal benutten om acties tegen Israël te plannen’.

De inmiddels ruim vier miljoen vluchtelingen hebben recht op terugkeer naar wat nu Israël is, vindt Walters. Dit recht wordt erkend door VN-Resolutie 194, maar hier lijkt de auteur opnieuw onvoldoende geïnformeerd. Palestijnen hebben dit recht niet onvoorwaardelijk en de resolutie erkent het dus niet onvoorwaardelijk. Sterker nog: Arabische staten – die in december 1948 tegenstemden – moeten conform deze resolutie Arabische vluchtelingen opnemen en uit hun landen verdreven en gevluchte Joden schadeloos stellen.

Belemmering

Walters’ categoriseren in ‘voor en tegen’- vormt een belemmering voor het allermooiste in de journalistiek: de veelkleurige, in dit geval, ‘niets is wat het lijkt’-werkelijkheid waarnemen met open blik. Dan pas zie je ongerijmdheden en veranderingen, zoals het sinds 2013 vertienvoudigde aantal Israëlisch-Arabische vrijwilligers in het Israëlische leger en hun toename in de nationale politiemacht. En dat Israël voor Druzen, een inheemse minderheid, geen ‘gastland’ is, zoals Walters schrijft, maar hun vaderland. Dit blijkt uit het optreden van de huidige Druzische Likoed-minister van regionale ontwikkeling, Ayoub Kara, die in 2005 als parlementslid de toenmalige premier Ariël Sharon – toch werkelijk geen pacifist – rechts inhaalde toen hij de terugtrekking uit de Gazastrook ‘dramatisch voor Israëls veiligheid’ noemde. Kara voorspelde onderdrukking door Hamas, ‘die de terugtrekking zal benutten om acties tegen Israël te plannen’.

Ondanks dergelijke omissies biedt Israël zegt geen sorry meer een rijk geschakeerd beeld van de Israëlische samenleving. Maar verregaande historische kennis blijft onontbeerlijk – en juist in een correspondentenboek.

    • Els van Diggele