Klimaatneutraal Rotterdam in 2050? Dat kost 11 miljard euro

Energietransitie

Een duurzame stad begint met terugrekenen in plaats van mijmeren over groen. Rotterdam heeft nu een klimaatneutrale route.

Het Centraal Station in Rotterdam vanaf bovenaf Foto Marc van der Stelt

Als Nederland in 2050 écht groen wil zijn, mogen we wel opschieten. „Er zijn legio steden die roepen: we gaan duurzaam en energieneutraal worden, maar eigenlijk heeft niemand een idee van de omvang van de opgave”, zegt hoogleraar Derk Loorbach, directeur van onderzoeksinstituut Drift van de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Het is vrijblijvend roepen dat ze in de toekomst iets gaan realiseren, terwijl alle trends en investeringen van nu daarmee in tegenspraak zijn.”

Als eerste stad in Nederland en mogelijk daarbuiten heeft Rotterdam een route laten uitstippelen voor de stad – uitgezonderd de haven en industrie. Het rapport van Drift en ingenieursbureau Arup heet Nieuwe Energie voor Rotterdam: niet toevallig ook de werktitel voor het verwachte coalitieakkoord van VVD, GroenLinks, D66, PvdA, CDA en CU-SGP. Het rapport is gebruikt bij de formatie en voor het Energie- en Klimaatakoord dat het nieuwe stadsbestuur wil afspreken.

De Rotterdamse haven moet overschakelen van fossiel naar duurzaam. Lees daarover: ‘Wie niet mee wil doen moet weg uit de haven’

Fossielvrije toekomst

Zo’n routekaart begint met terugrekenen vanuit een fossielvrije toekomst, legt Loorbach uit. De klimaatneutrale stad moet niet langer een abstracte ambitie voor ooit zijn. Als steden de klimaatdoelstellingen van het Parijs-Akkoord (klimaatopwarming beperken tot liefst 1,5 graad Celcius) willen halen en in 2050 al energieneutraal willen zijn, kunnen ze terugrekenen wat ze nú al moeten doen.

Rotterdam mag zo tot 2050 nog maximaal 36 megaton CO2 uitstoten, hebben de onderzoekers berekend. Dat betekent dat het stadsbestuur de komende vijf jaar grote maatregelen moet nemen en voorbereiden. Het gaat om het plannen van mijlpalen, zoals een „emissievrije ring” in 2030. De gemeente moet als groen voorbeeld op grote schaal aan voorlichting doen en duurzame initiatieven steunen. Er moet een strategische lobby bij de rijksoverheid en de Europese Unie ingezet worden om geld en wettelijke ruimte te krijgen.

Het probleem is dat duurzaamheid nu alleen prioriteit heeft voor een groep hogeropgeleiden, volgens het rapport.

Warmtenet 2.0

Hoe de gemeente dit moet doen, is verwoord in een 10-puntenprogramma. In samenspraak met bewoners moet er bijvoorbeeld een „warmtenet 2.0” bedacht worden. Er is een deltaplan in om- en nascholing nodig om een nieuwe generatie technici op te leiden. Voor 2025 kan de gemeente alle eigen gebouwen, wagens en catering duurzaam maken.

Het probleem is dat duurzaamheid nu alleen prioriteit heeft voor een groep hogeropgeleiden, volgens het rapport. Iedereen kijkt naar de overheid voor de energietransitie, terwijl de overheid geen richting geeft. Loorbach: „Het nieuwe normaal moet worden dat je niet kiest voor een gasfornuis, maar voor inductie. Het nieuwe normaal is dat als je verhuist, je gefaciliteerd wordt je woning energieneutraal te maken. Het nieuwe normaal is dat je niet een nieuwe auto koopt, maar een deelauto met een ov-arrangement neemt.”

„Dit kan niet stap voor stap en dan komen we er wel in 2050”, zegt demissionair wethouder Adriaan Visser (D66) van duurzaamheid en mobiliteit. „Hier moeten echt haakse bochten worden genomen. Maar wie neemt ze en wanneer? Wat kost het en wat levert het op? Het heeft ook met politiek lef te maken. Je moet wel besluiten durven te nemen.”

Naast politieke doortastendheid vergt het lange traject naar een klimaatneutrale stad ook politieke concensus voor de lange termijn. En dat in Rotterdam, de stad waar de formatie al bijna drie maanden duurt, omdat rechtse en linkse politieke partijen elkaar uitsluiten. Loorbach: „En over vier jaar zit er weer iemand anders. Maar als je als stad echt, nou ja, ballen hebt, dan neem je die klimaatdoelen van Parijs en vertaal je ze door. Je hebt een sterke consensus nodig voor de hoofdrichting.”

De hele transitie moet een publiek-private samenwerking worden, alleen al om de geraamde investering van 11 miljard euro te dekken, zegt wethouder Visser. Een grote rol bij de verduurzaming is weggelegd voor investeerders, woningcorporaties en bouwbedrijven. „Ik vind dat bouwers straks de verplichting moeten hebben dat alle bouwopgaven helemaal duurzaam zijn”, zegt de wethouder. „Ik denk dat bouwers dat kunnen. Het is alleen een conservatieve groep, dus die moeten stappen gaan maken. Wij kunnen een soort Rotterdams bouwbesluit maken. Als je dat kantoor helemaal gaat strippen en herbouwen, doe het dan met dit en dat.”

Arm en rijk

Er zijn naast technische, wettelijke en politieke vraagstukken ook grote maatschappelijk dilemma’s op de weg naar een duurzame stad. Een belangrijke kwestie is hoe zowel arm als rijk kunnen meegaan en profiteren van de energietransitie. „De reden waarom Rotterdam nu redelijk goed scoort op CO2-uitstoot, is omdat we relatief arm zijn”, zegt co-auteur Roel van Raak van het rapport. „We wonen in relatief kleine huizen en we rijden in relatief kleine auto’s. Het is een welvaartsachterstand.”

Wie heeft in de toekomst geld voor een elektrische auto en wie niet? De investering in een warmtepomp verdient zichzelf terug – als je een eigen huis hebt. Verrekenen woningcorporaties hun lagere energierekening straks met hun huurders?

Aan de andere kant kan een duurzame stad juist ook een meer ‘inclusieve stad” zijn, zegt Loorbach. „Armoede vertaalt zich vaak ook in een ongezond leefpatroon en stress, weinig mobiliteit, een woning met een slecht klimaat. Als ook kwetsbare groepen toegang krijgen tot een energieneutrale woning, goed voedsel en meer beweging zoals fietsen, dan is dat een enorme verbetering.”

Bekijk hier het het rapport:

Nieuwe energie voor Rotterdam by nrc.nl on Scribd

Honderden colleges presenteerden de afgelopen weken een coalitieakkoord. Het eerste dat daaraan opvalt: duurzaamheid is hip.
    • Eppo König