Recensie

Gospel en bijbelteksten in een afrofuturistische opera

Opera Toshi Reagon tovert Muziekgebouw aan ’t IJ om tot een baptistenkerk met zijn bewerking van sciencefictionroman Parable of the Sower.

Water is schaars, er zijn nieuwe vormen van slavernij, overal heerst chaos en geweld. In een ommuurde gemeenschap iets buiten Los Angeles zoekt een groep mensen houvast bij bijbelteksten, spirituals en gospel, maar het geloof in de christelijke god is tanende. Een keer moeten ze naar buiten. Het is 2024, de president belooft America great again te maken.

In deze setting uit de sciencefictionroman Parable of the Sower van Octavia E. Butler laat Toshi Reagon haar afrofuturistische opera beginnen. De timing van deze bewerking van Butlers profetische roman uit 1993 is uitstekend, mede door de sterk groeiende belangstelling voor afrofuturisme. Butler is een invloedrijke representant van het genre waarin de zwarte hoofdpersoon vaak de uitverkoren redder van de mensheid blijkt, al dan niet geholpen door technologie en spiritualiteit.

Op het podium ontvouwt het verhaal zich in een reeks liederen die het Muziekgebouw aan ’t IJ al snel omtoveren tot een baptistenkerk. De stemmen van vrijwel alle twaalf spelers zijn exceptioneel, evenals die van de twee Afrikaanse godinnen die de verteller Reagon flankeren op het podium. De belofte van ‘drie eeuwen zwarte muziek’ blijkt echter schromelijk overdreven. De funk, soul en gospel klinken krachtig, maar jazz, hiphop en electronica ontbreken, laat staan niet-Amerikaanse zwarte muziek. Een ander muzikaal gebrek is de houterige drummer die alles in dezelfde beat speelt.

Een teaser van ‘Parable of the Sower’.

Met slim spel - een blik of een begroeting - worden de veranderende verhoudingen binnen de groep subtiel duidelijk gemaakt. Maar omdat Reagon bang lijkt om details uit de roman te negeren komt het verhaal traag op gang. Zo moet hoofdpersoon Lauren in ingewikkelde zinnen zingen hoe haar ‘hyperempathie-syndroom’ werkt. Iets met het voelen van andermans pijn door middel van neurotransmitters. Voor de loop van het verhaal blijkt het irrelevant.

Juist als de liederen en het spel de kijker wel de toekomst in trekken - na een emotioneel liedje waarin de moeder haar familie uiteen ziet vallen en haar man ten onder ziet gaan - onderbreekt Toshi Reagon het verhaal ruw. Ze introduceert zichzelf met de nodige zelfspot als folkzanger en steekt een particulier verhaal en lied af over de huizenprijzen in Brooklyn. Het is bedoeld als parallel, maar 2024 lijkt juist verder weg dan ooit.

Lees ook: Tien zomertips voor opera- en balletfans

Enkele sterke songs roepen de dystopie opnieuw op, nu gecombineerd met extatische funkrock. Hoofdpersonage Lauren heeft zich losgeworsteld van haar voorvaders, van de kerk en de ommuurde wereld. Ze leidt haar discipelen naar het veilige noorden, onderwijl preekt ze haar nieuwe religie: Earthseed, waarin God voor verandering staat en waarin liefde en geborgenheid worden gevonden in diversiteit. Een dik aangezet einde, maar op de maat van zulke swingende spirituals wil je erin geloven.

    • Leendert van der Valk