Een eerlijke zeeman die jaagt op de heilige graal

Oceaanzeiler Bouwe Bekking

Net 55 jaar is hij, bezig aan zijn achtste Volvo Ocean Race. Een leven op de zeilboot, op zoek naar de ultieme roem. Betrouwbaar, eerlijk, een leider. Maar ook zeeman Bouwe Bekking moet zich aanpassen.

Bouwe Bekking als schipper op verschillende boten waarmee hij de Ocean Race zeilde. Links en midden-onder Brunel, februari dit jaar. Hieronder op de Spaanse Movistar (2006), die later zonk op de Atlantische Oceaan. Helemaal onder de Telefónica Blue, in 2009. Foto’s Volvo Ocean Race en EPA

Zeezeilers zijn niet gewend elkaar de waarheid te vertellen. Aan boord zijn ze als de dood voor een conflict. Op de oceaan is geen ruimte voor ruzie. Niemand kan de boot af, ook hun kooi is van iedereen. De meesten zijn toch al introvert, leven maandenlang in de immense natuur.

Maar nu, op de vaste wal in twee op elkaar gestapelde containers in de ‘race village’ in Auckland, Nieuw-Zeeland, kijken ze elkaar recht in de ogen. Het kan niet langer zo, de resultaten zijn belabberd: zesde plek, vijfde plek. Er doen zeven boten mee. Ook hij, Bouwe Bekking, voelt dat het niet langer gaat zo. 54 jaar is hij dan nog, niemand met zoveel ervaring op de oceaan. „Bouwe zei: ‘De knop moet nú om, anders kan ik het niet meer doen’”, zegt Carlo Huisman (27), die deze editie debuteert als bemanningslid van Brunel.

Het team is van slag. „Bemanningsleden vermeden elkaar. Eén van de jongeren was zo onthand met de situatie dat hij letterlijk over zijn eigen benen struikelde”, schetst Anje-Marijcke van Boxtel, psycholoog en vertrouwenspersoon bij Brunel, de situatie in februari. „Over zeiltechniek willen ze wel praten, over persoonlijke dingen niet. Waar kan ik me verbeteren, wat is mijn persoonlijk ‘kompas’. Wat vind je van het leiderschap aan boord?”

Bouwe Bekking aan het roer van zijn boot Brunel.

Foto Volvo Ocean Race

Heilige graal

Die leider is Bouwe Bekking. De 55-jarige Deventenaar is bezig aan zijn achtste Ocean Race. Al dertig jaar jaagt hij op zijn heilige graal. Het stille icoon van het Nederlandse zeilen. Niemand heeft zoveel zeemijlen achter zijn naam als hij. Bescheiden man, zeilvriend ook van de vorige Spaanse koning Juan Carlos.

Zes etappes hebben Team Brunel op achterstand gezet. Topteams als Dongfeng (China) en Mapfre (Spanje) lijken fluitend te winnen. Een domper voor zeilend Nederland, want de druk is groot.

Een echec dreigt ook voor de sponsor, die voor de vierde keer meedoet. Er liggen scenario’s klaar voor ontslagen als bij aankomst in Itajaí, Brazilië, de etappe die begint in Auckland, niet beter is gegaan. „Als de resultaten slecht bleven, zouden er koppen rollen”, beaamt Gideon Messink, oud-zeezeiler en directeur van Sailing Holland, dat de bemanning onder contract heeft en de sponsoring verzorgt. Drie of vier man eruit, met de navigator al snel als de gebeten hond.

Lees ook:
Na de eerste editie in 1973-’74 beleefde de Ocean Race een grote evolutie. Zware stalen boten werden carbon racejachten.

Voor Bekking ligt weer een gemiste kans in het verschiet. Nooit gewonnen, de laatste keer eindigde hij als tweede. Nu of nooit, het is waarschijnlijk Bouwes laatste. Over drie jaar, als de volgende oceaanrace wordt gehouden, nadert hij de zestig. Negen maanden op zee is slopend voor iemand van zijn leeftijd.

Geboren leider

Midden jaren tachtig deed hij voor het eerst mee met de voorloper, de Whitbread Round the World Race, als co-schipper op de Philips Innovator van Dirk Nauta. Bekking is een geboren leider: eerlijk, toegewijd, dapper. Een man die vertrouwen geeft dat iedereen heelhuids thuis komt. Hard zeilen is belangrijk, maar met een gebroken mast is het afgelopen.

Hij is ook een vakman, op zee. Hans Bouscholte, in 1997 tegenstander in de Ocean Race, herinnert zich de actie van Bekking als schipper van de Telefónica Azul in 2009, tijdens een zware storm op de Chinese Zee. „De andere boten kozen ervoor naar de kust te zeilen, om te schuilen. Maar Bekking deed wat hij in zijn jonge jaren had geleerd op de zeevaartschool: het is veiliger op zee te blijven, want de hoge golven zijn aan de kust veel gevaarlijker. Puur vakmanschap.” De Azul bleef heel en won de etappe.

Bekking leert zeilen in Deventer, waar hij nog altijd lid is van de vereniging. „Hij meldt zich nog steeds netjes af voor de vergaderingen”, zegt jeugdvriend Jack Siebring (57). Met als terugkerende zin in zijn e-mails: ‘Jullie weten wel waarom’.   Altijd onderweg, toch familieman. Zijn vrouw Rikke en dochter Laura gaan vaak over naar de stop-overs, de wachtpauze na een etappe. Hij woont al jaren in het noorden van Denemarken. „Geen kajuit, maar een open boot bij zijn huis, een Sniper”, zegt Siebring. „Hij heeft twee honden, met wie hij grote rondes loopt.”

Niet vlekkeloos

De campagne voor de Volvo Ocean Race verloopt in 2017 voor Team Brunel niet vlekkeloos, zeggen ingewijden. De toezegging van het geld van de hoofdsponsor komt pas laat binnen. Bekking krijgt een heel nieuw team tot zijn beschikking. Vijf man onder de dertig, zeilers die ervaring hebben met olympische nummers of in de America’s Cup. Snelle jongens als olympisch kampioen Peter Burling die gewend zijn zo hard te zeilen dat ze hun eigen wind creëren, die kunnen pushen als de besten. Bouwe en zijn Australische navigator en vriend Andrew Cape hebben verreweg de meeste ervaring op een grote boot. Die disciplines zijn een verschil van dag en nacht, weten de experts. Vergelijk het met Formule 1 en de Dakar Rally.

In de race van 2008-2009 was Bekking schipper van het Spaanse Telefonica Blue.

Foto Volvo Ocean Race

Detacheerder Brunel wil jeugdigheid en ervaring op één boot samen laten smelten. Metafoor voor nieuw leiderschap in het veranderende omgeving. „Het doel van ons team is om de volgende generatie te laten accelereren”, zegt Bekking bij de presentatie.

Nieuw ook is de komst van twee vrouwen aan boord. Bekking was daar nooit voorstander van, net als de meeste schippers. Als het echt om overleven gaat, en het testosteron bij de mannen over de reling spat, is men bang dat vrouwen dat maar moeilijk kunnen handelen, zegt vertrouwenspersoon Van Boxtel. De ervaring heeft Bekking mild gemaakt. „Misschien houden ze ons mannen goed bij de les”, zegt Bekking tegen het AD, voor de spannende finale van de race, waarbij nog drie boten kans maken op de eindzege.

Kwetsbaarheid

Na de beladen crew meeting in Auckland gaat het beter. Na de sessie is een ‘teamkompas’ opgesteld, zegt Van Boxtel. Olympisch kampioen Peter Burling krijgt van Bekking het ‘podium’ in de etappe naar Itajaí. Juist in de gevaarlijkste etappe van de race weten Bekking en hij de balans te vinden tussen pushen en de boot heel houden. Hulpmiddel: een geseald A4-tje met daarop: „be optimistic, be intens, be informed”. En: „Hou elkaar verantwoordelijk en scherp en doe niets wat de vaart van de boot hindert.”

Het zijn onconventionele hulpmiddelen voor de ervaren zeeman Bekking, die zich kwetsbaar opstelt. In 2014, voor de vorige editie van de Ocean Race, stelt Bekking zelf Van Boxtel aan, omdat de regels in de race veranderen. Identieke boten én de verplichting om minimaal twee zeilers onder de dertig jaar mee te nemen. Dat moet een andere dynamiek op de boot geven, weet Bekking.

Opgeleid in traditionele gezagsverhoudingen, maakt hij op dat moment een „enorme slag. Hij leert delegeren”, zegt Anje-Marijcke van Boxtel. Geeft zijn bemanningsleden vrijheid en staat open voor kritiek. „Maar als hij een call geeft, hoor je niemand”, zegt Huisman. Na alle malheur van de etappes daarvoor, komt Brunel, nadat het de beruchte Kaap heeft gerond, als eerste aan in Itajaí. Nieuw perspectief voor het team, winst in de negende en tiende etappe.

Zonnebril

Voor juichen is er op dat moment weinig ruimte. De Brit John Fisher van team Sun Hung Kai/Scallywag is in de etappe overboord geslagen en niet teruggevonden. Bekking heeft expres zijn zonnebril opgezet. „Zijn emotie verraste mij”, zegt Hans Bouscholte. „Ik weet zeker dat het zijn rol aan boord niet heeft beïnvloed.”

Huisman bevestigt dat. „Ik heb niets aan hem gemerkt. Hij heeft het team nog sterker geleid.” In de haven probeert hij zijn emoties te verbergen, zijn vrouw en kinderen moeten maar wegblijven op de kade. „Dan breek ik”, zegt Bekking tegen Anje-Marijcke van Boxtel.

In 2006 is hij met de tragiek van het zeezeilen geconfronteerd. Zijn eigen Spaanse boot Movistar komt in nood, hij en zijn bemanning worden opgepikt door de concurrerende ABN Amro II. Daar ligt het lichaam van zeiler Hans Horrevoets aan boord, die tijdens de etappe is verdronken. Bekking realiseert zich dat de reddingsoperatie emotioneel zwaar is, zeker voor de collega’s van Horrevoets. „Ik hoop dat ze troost vinden in het feit dat ze tien levens hebben gered”, zegt hij.

Bouwe Bekking deed in de editie van 2005-2006 mee aan de Ocean Race als schipper van het Spaanse Movistar, dat op de Atlantische Oceaan zonk na problemen aan de kiel. De bemanning werd opgepikt door ABN Amro II.

Foto Volvo Ocean Race

Hij kan er emotioneel mee omgaan. In december kon hij door de race niet naar de begrafenis van zijn vader. Ook zijn moeder overleed toen hij ver weg was. Dat knaagt niet aan hem, maar „dat betekent niet dat ik er geen verdriet van hem”, zei hij onlangs tegen De Stentor. De race gaat altijd door.

Nu komt hij na negen maanden terug aan wal. Tijd voor het gezin en zijn twee honden. Even geen zeil in het zicht.

Correctie (22 juni 2018): In een eerdere versie van dit artikel zei vertrouwenspersoon Van Boxtel: Als het echt om overleven gaat, en het testosteron bij de mannen over de reling spat, kunnen de meeste vrouwen dat maar moeilijk handelen. Van Boxtel zei dat als het echt om overleven gaat, en het testosteron over de reling spat, men bang is dat vrouwen dat maar moeilijk kunnen handelen.

    • Harry Meijer
    • Jelmer Kos